Een verbeurde dwangsom verjaart door verloop van zes maanden na de dag waarop zij is verbeurd (artikel 611g lid 1 Rv). Begint de veroordeelde over die dwangsommen een executiegeschil of een executiekortgeding, dan stuit dat de verjaring niet (HR 20 december 2024). Wil je dwangsommen innen, dan moet je de verjaring dus zelf tijdig stuiten.
Wat is een executiegeschil?
Een executiegeschil is een geschil dat rijst in verband met de tenuitvoerlegging (executie) van een executoriale titel, zoals een vonnis van een rechtbank, een arrest van een gerechtshof of een notariële akte. Meestal begint de geëxecuteerde zo’n geschil, maar ook een derde kan zich tegen de executie verzetten (artikel 438 lid 6 Rv). Bevoegd is de rechtbank volgens artikel 438 lid 1 Rv; geschillen over de executie van een titel van de kantonrechter gaan naar die kantonrechter. Voor een voorziening bij voorraad kun je naar de voorzieningenrechter in kort geding (lid 2). Die kan de tenuitvoerlegging onder meer schorsen of alleen tegen zekerheid laten doorgaan (lid 3).
Presteert de veroordeelde niet, dan kan de partij die de uitspraak verkreeg executeren, bijvoorbeeld door beslag te leggen. Wie het daarmee oneens is, kan een executiegeschil beginnen, in spoedzaken als executiekortgeding. Er kunnen gronden zijn om tegen een executie op te komen. Onze advocaten staan beide kanten bij, ook als het om dwangsommen gaat.
Wat zijn de kenmerken van een dwangsom?
Een dwangsom is een juridisch middel dat door een rechter kan worden opgelegd om een veroordeelde partij te prikkelen tot nakoming van een rechterlijke uitspraak. De rechter veroordeelt de partij dan tot betaling van een geldsom voor het geval zij niet aan de hoofdveroordeling voldoet. Hij stelt de dwangsom vast op een bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding, en kan in de laatste twee gevallen een maximum bepalen (artikel 611b Rv).
De dwangsom kan alleen worden opgelegd in gevallen waarin de hoofdveroordeling een doen of nalaten van de veroordeelde vereist, zoals medewerking aan de levering van een zaak, een publicatieverbod, of het geven van inzage in documenten. Het kan niet worden opgelegd voor veroordelingen tot betaling van een geldsom (artikel 611a lid 1 Rv).
Belangrijke kenmerken van een dwangsom zijn:
- Vordering door een partij: de rechter kan een dwangsom alleen opleggen op vordering van een van de partijen en niet ambtshalve (artikel 611a lid 1 Rv).
- Betekening: een dwangsom kan niet worden verbeurd vóór de betekening van de uitspraak waarin zij is vastgesteld (artikel 611a lid 3 Rv). De rechter kan ook bepalen dat de dwangsom pas na een bepaalde termijn kan worden verbeurd (artikel 611a lid 4 Rv).
- Hoogte en vorm: de rechter bepaalt de hoogte. De wet geeft daarvoor geen formule, maar regelt alleen de vorm: een bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding, eventueel met een maximum (artikel 611b Rv).
- Duidelijke omschrijving: hoe duidelijker de hoofdveroordeling, hoe minder discussie over de vraag of dwangsommen zijn verbeurd. Een in algemene termen vervat verbod geldt bij de executie alleen voor handelingen waarvan in ernst niet kan worden betwijfeld dat zij, mede gelet op de gronden van het verbod, onder het verbod vallen (HR 15 april 2005, ECLI:NL:HR:2005:AS5238, r.o. 3.5.1).
Een dwangsom kan ook voor het eerst in verzet of in hoger beroep worden gevorderd (artikel 611a lid 2 Rv). Het doel van de dwangsom is om voldoende afschrikwekkend te zijn zodat de veroordeelde partij wordt bewogen om de veroordeling na te komen.
Welke criteria toetst een executierechter bij dwangsommen?
In een executiegeschil waarin de vraag centraal staat of dwangsommen zijn verbeurd, moet de executierechter onderzoeken of de door de rechter verlangde prestatie, waaraan de dwangsom als sanctie is verbonden, is verricht. Hij beoordeelt de rechtsverhouding tussen partijen niet zelfstandig opnieuw (HR 19 januari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ0431, r.o. 3.3). Hij legt de veroordeling wel uit, en een algemeen geformuleerd verbod legt hij beperkt uit (zie hierboven).
Opheffen, opschorten of verminderen van de dwangsom kan de executierechter niet. Dat kan alleen de rechter die de dwangsom heeft opgelegd, en alleen bij onmogelijkheid om aan de hoofdveroordeling te voldoen (artikel 611d Rv; HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1941, r.o. 3.2). Wel kan de voorzieningenrechter (artikel 438 lid 3 Rv) of, in hoger beroep, de hogere rechter (artikel 351 Rv) de tenuitvoerlegging van een uitvoerbaar bij voorraad verklaard vonnis schorsen zolang tegen dat vonnis een rechtsmiddel openstaat of loopt. Uitgangspunt is dat het vonnis ten uitvoer kan worden gelegd. Schorsing volgt alleen als het belang van de geëxecuteerde bij behoud van de bestaande toestand, ook gegeven dat uitgangspunt, zwaarder weegt dan het belang van de executant bij executie. De rechter gaat daarbij uit van het vonnis en laat de kans van slagen van het rechtsmiddel buiten beschouwing, maar mag meewegen of het vonnis op een kennelijke misslag berust. Is de uitvoerbaarheid bij voorraad gemotiveerd, dan moet de geëxecuteerde in beginsel nieuwe feiten aanvoeren (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026, r.o. 5.6.2-5.6.3 en 5.8). Staat geen rechtsmiddel meer open, dan kan de executie alleen worden geschorst bij misbruik van bevoegdheid, bijvoorbeeld als het vonnis klaarblijkelijk op een juridische of feitelijke misslag berust, of als de executie door feiten van na het vonnis klaarblijkelijk een noodtoestand zou veroorzaken (HR 22 april 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4575, r.o. 3.2; HR 20 december 2019, r.o. 5.7.1-5.7.2).
Stuit een executiegeschil de verjaringstermijn?
Verbeurde dwangsommen kun je niet onbeperkt innen. Een dwangsom verjaart door verloop van zes maanden na de dag waarop zij is verbeurd (artikel 611g lid 1 Rv). Bij een dwangsom per dag of per overtreding begint die termijn dus telkens op het moment van verbeuren (HR 29 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW1260, r.o. 4.2). De verjaring wordt geschorst door faillissement, schuldsanering en ieder ander wettelijk beletsel voor tenuitvoerlegging, en zolang degene die de veroordeling verkreeg redelijkerwijs niet kon weten dat de dwangsom was verbeurd (artikel 611g lid 2 en 3 Rv).
De verjaring wordt gestuit door het instellen van een eis of door een andere daad van rechtsvervolging van de gerechtigde die in de vereiste vorm gebeurt (artikel 3:316 lid 1 BW), zoals het leggen van beslag. Ook een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin je je recht op betaling ondubbelzinnig voorbehoudt, kan de verjaring stuiten (artikel 3:317 lid 1 BW; conclusie A-G ECLI:NL:PHR:2024:1005, nr. 3.7-3.8). De enkele stelling in een procedure dat de dwangsommen terecht zijn opgelegd, is daarvoor niet genoeg (Kratos/Gulf Oil, r.o. 5.1). Na een stuiting door bijvoorbeeld beslag of een schriftelijke aanmaning begint een nieuwe termijn van zes maanden (artikel 3:319 BW); voor een eis die wordt toegewezen geldt iets anders (zie hieronder). Hoger beroep tegen de uitspraak waarbij de dwangsom is opgelegd, schuift het begin van de termijn niet op (Kratos/Gulf Oil, r.o. 4.2).
In een arrest van 20 december 2024 heeft de Hoge Raad beslist dat het geen eis is die de verjaring stuit, als de dwangsomschuldenaar een executiegeschil begint en vordert dat de tenuitvoerlegging wordt geschorst of gestaakt. Het vonnis in zo’n executiegeschil geeft de dwangsomschuldeiser ook geen eigen titel voor de dwangsommen; het is geen uitspraak als bedoeld in artikel 3:324 lid 1 BW, zodat de termijn van twintig jaar daarvoor niet geldt (r.o. 3.4-3.5). Die twintig jaar geldt wel als de dwangsomschuldeiser zelf een eis instelt tot betaling van verbeurde dwangsommen en die eis wordt toegewezen (r.o. 3.3). Loopt er een executiegeschil, stuit dan steeds binnen zes maanden of stel zelf een eis in, eventueel in reconventie (conclusie A-G, nr. 3.8).
Veelgestelde vragen over de verjaring van dwangsommen
Hoe lang kun je een verbeurde dwangsom innen?
Een dwangsom verjaart door verloop van zes maanden na de dag waarop zij is verbeurd (artikel 611g lid 1 Rv). De verjaring wordt geschorst door onder meer faillissement en zolang je redelijkerwijs niet kon weten dat de dwangsom was verbeurd (artikel 611g lid 2 en 3 Rv).
Stuit een executiegeschil van de veroordeelde de verjaring van dwangsommen?
Nee. Vordert de dwangsomschuldenaar dat de executie wordt geschorst of gestaakt, dan is dat geen eis die de verjaring van artikel 611g lid 1 Rv stuit. Het vonnis in dat geschil levert ook geen termijn van twintig jaar op (HR 20 december 2024, ECLI:NL:HR:2024:1904, r.o. 3.4).
Hoe stuit je de verjaring van een dwangsom?
Met een eis of een andere daad van rechtsvervolging, zoals beslag (artikel 3:316 lid 1 BW), of met een schriftelijke aanmaning of ondubbelzinnig voorbehoud (artikel 3:317 lid 1 BW). Na stuiting door beslag of een aanmaning loopt een nieuwe termijn van zes maanden (artikel 3:319 BW). Wordt een eis tot betaling van de dwangsommen toegewezen, dan geldt voor de executie van dat vonnis twintig jaar (artikel 3:324 lid 1 BW; HR 20 december 2024, r.o. 3.3).
Verlengt hoger beroep tegen het dwangsomvonnis de verjaringstermijn?
Nee. De termijn van zes maanden begint bij het verbeuren, ook als tegen de uitspraak waarbij de dwangsom is opgelegd hoger beroep loopt. Artikel 3:324 lid 2 BW geldt niet voor de verjaring van dwangsommen (HR 29 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW1260, r.o. 4.2).
Kan de executierechter een dwangsom verlagen?
Nee. De executierechter beoordeelt of dwangsommen zijn verbeurd. Opheffen, opschorten of verminderen kan alleen de rechter die de dwangsom oplegde, en alleen bij onmogelijkheid om aan de hoofdveroordeling te voldoen (artikel 611d Rv; HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1941, r.o. 3.2).
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 438, 611a, 611b, 611d en 611g
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:316, 3:317, 3:319 en 3:324
- HR 20 december 2024, ECLI:NL:HR:2024:1904, met conclusie A-G Valk, ECLI:NL:PHR:2024:1005
- HR 29 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW1260 (Kratos/Gulf Oil)
- HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1941 (d’Olmehorst)
- HR 19 januari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ0431 (NMTS/Land Aruba)
- HR 15 april 2005, ECLI:NL:HR:2005:AS5238 (Euromedica/Merck)
- HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026
- HR 22 april 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4575 (Ritzen/Hoekstra)
Wanneer schakel je een advocaat executie van dwangsommen in?
Wanneer je te maken heeft met de executie van dwangsommen, kunnen we je graag ondersteunen. Ons Team Procesrecht schakelt snel, en is op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in de rechtspraak. Wij staan wekelijks bij de rechtbank of het gerechtshof en hebben de ervaring die je zoekt.
Wat kan ons advocatenkantoor betekenen bij dwangsommen?
Zijn er dwangsommen verbeurd, of dreigt de executie daarvan? Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam. Wij staan zowel partijen bij die verbeurde dwangsommen willen innen als partijen die met een executie worden geconfronteerd. In beide gevallen telt snelheid, want dwangsommen verjaren kort.
Bij het innen draait alles om de vraag of daadwerkelijk aan de veroordeling is voldaan, en zo niet, hoeveel dwangsommen dan zijn verbeurd. Dat vraagt om bewijs van de overtreding per dag of per gebeurtenis, en om tijdige stuiting van de korte verjaringstermijn. Wij zorgen dat die stappen aantoonbaar zijn gezet.
Word je zelf geconfronteerd met een executie, dan onderzoeken wij of het vonnis wel ruimte biedt voor wat de wederpartij vordert. Een in algemene termen vervat verbod wordt beperkt uitgelegd; niet elke handeling die de wederpartij onwenselijk vindt, levert een overtreding op. Staat tegen een uitvoerbaar bij voorraad verklaard vonnis nog een rechtsmiddel open of loopt er een, dan kan de rechter de executie schorsen als jouw belang bij behoud van de bestaande toestand zwaarder weegt dan het belang van de wederpartij bij executie. Is het vonnis onherroepelijk, dan kan dat alleen in uitzonderlijke gevallen, namelijk als de executie misbruik van bevoegdheid oplevert, bijvoorbeeld omdat het vonnis klaarblijkelijk op een juridische of feitelijke misslag berust.
Onze procesadvocaten voeren het executiekortgeding voor je, en adviseren over de vraag of schorsing haalbaar is of dat een schikking meer oplevert.
Wil je weten waar je staat? Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam voor een gesprek met een specialist executie- en beslagrecht.
