Een dwangsom is een geldbedrag dat de rechter op jouw vordering aan de wederpartij oplegt voor het geval die een veroordeling niet nakomt (artikel 611a lid 1 Rv). Bij een veroordeling tot betaling van geld kan dat niet. De dwangsom wordt pas verbeurd na betekening van de uitspraak en verjaart zes maanden na de dag waarop zij is verbeurd (artikel 611g Rv).
Een dwangsom is een prikkel om de wederpartij aan de hoofdveroordeling te laten voldoen. Je kunt haar vorderen bij een veroordeling om iets te doen of na te laten, bijvoorbeeld om een illegaal bouwwerk te verwijderen of te stoppen met het lozen van stoffen in een kanaal. Ook als een contractspartij haar verplichtingen niet nakomt, kun je nakoming vorderen op straffe van een dwangsom. Denk aan een samenwerkingsovereenkomst, zoals een distributieovereenkomst. Bij inbreuk op een intellectueel-eigendomsrecht, zoals een merk of auteursrecht, is een dwangsom eveneens een goede prikkel. Hieronder lees je de belangrijkste regels.
Wat zijn de voorwaarden voor een dwangsom?
De voorwaarden en situaties waarin een civiele dwangsom kan worden opgelegd, zijn als volgt:
- Bevoegdheid van de rechter: de rechter kan op vordering van een partij een dwangsom opleggen (artikel 611a lid 1 Rv). Hij stelt de dwangsom vast op een bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding; in de laatste twee gevallen kan hij een maximum bepalen waarboven geen dwangsom meer wordt verbeurd (artikel 611b Rv).
- Geen dwangsom bij een geldsom: een dwangsom kan niet worden opgelegd bij een veroordeling tot betaling van een geldsom. Dit staat in art. 611a lid 1 Rv:
1 De rechter kan op vordering van een der partijen de wederpartij veroordelen tot betaling van een geldsom, dwangsom genaamd, voor het geval dat aan de hoofdveroordeling niet wordt voldaan, onverminderd het recht op schadevergoeding indien daartoe gronden zijn. Een dwangsom kan echter niet worden opgelegd in geval van een veroordeling tot betaling van een geldsom.
2 De dwangsom kan ook voor het eerst in verzet of in hoger beroep worden gevorderd.
3 De dwangsom kan niet worden verbeurd vóór de betekening van de uitspraak waarbij zij is vastgesteld.
4 De rechter kan bepalen dat de veroordeelde pas na verloop van een zekere termijn de dwangsom zal kunnen verbeuren. - Een betalingsveroordeling kun je zelf met beslag en executie afdwingen; daarvoor is de dwangsom niet bedoeld. Je kunt een dwangsom ook voor het eerst in verzet of in hoger beroep vorderen (artikel 611a lid 2 Rv).
- Betekening van de uitspraak: een dwangsom kan pas worden verbeurd na de betekening van de uitspraak waarbij zij is vastgesteld (artikel 611a lid 3 Rv). De rechter kan ook bepalen dat de dwangsom pas na een bepaalde termijn kan worden verbeurd (artikel 611a lid 4 Rv).
- Verjaring van de dwangsom: een dwangsom verjaart door verloop van zes maanden na de dag waarop zij is verbeurd (artikel 611g lid 1 Rv). De verjaring wordt geschorst door faillissement, schuldsanering en ieder ander wettelijk beletsel voor tenuitvoerlegging, en zolang je redelijkerwijs niet kon weten dat de dwangsom was verbeurd (artikel 611g lid 2 en 3 Rv).
- Oplegging in kort geding: in spoedeisende zaken kan de voorzieningenrechter een voorziening bij voorraad geven (artikel 254 lid 1 Rv). Ook die kan hij versterken met een dwangsom, want artikel 611a Rv geldt voor elke rechter. Onder rechter vallen hier ook arbiters (artikel 611i Rv).
Deze voorwaarden en situaties zijn belangrijk omdat ze de kaders scheppen waarbinnen een rechter een dwangsom kan opleggen, en ze waarborgen dat de dwangsom een effectief middel blijft om naleving van rechterlijke uitspraken te bevorderen.
Een dwangsom is een juridisch middel dat wordt gebruikt om de naleving van een rechterlijke uitspraak af te dwingen. Het is bedoeld als een financiële prikkel om iemand te motiveren om aan een verplichting te voldoen of om een bepaalde handeling te staken. In een kort geding, een versnelde juridische procedure voor spoedeisende zaken, kan een dwangsom worden opgelegd om ervoor te zorgen dat een vonnis snel wordt uitgevoerd.
Kan de rechter een dwangsom opheffen, opschorten of verminderen?
Tijdens het leven van de veroordeelde kan dat alleen in één situatie (na zijn overlijden kunnen ook de erfgenamen opheffing of vermindering vragen, artikel 611f Rv): als het voor de veroordeelde blijvend of tijdelijk, geheel of gedeeltelijk onmogelijk is om aan de hoofdveroordeling te voldoen. De rechter die de dwangsom heeft opgelegd, kan haar dan op vordering van de veroordeelde opheffen, de looptijd opschorten of de dwangsom verminderen (artikel 611d lid 1 Rv). Dwangsommen die al waren verbeurd voordat de onmogelijkheid intrad, kan hij niet opheffen of verminderen (artikel 611d lid 2 Rv).
De Hoge Raad heeft bevestigd dat een dwangsom buiten het geval van onmogelijkheid niet kan worden opgeschort, opgeheven of verminderd. Of aan de hoofdveroordeling is voldaan en welke dwangsommen zijn verbeurd, beoordeelt niet de dwangsomrechter maar de rechter in een executiegeschil (HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1941, r.o. 3.2).
Wat gebeurt er met een dwangsom bij faillissement of overlijden?
Tijdens het faillissement van de veroordeelde kan de dwangsom niet worden verbeurd. Dwangsommen die vóór de faillietverklaring zijn verbeurd, worden niet in het faillissement toegelaten. Voor de schuldsaneringsregeling geldt in beginsel hetzelfde (artikel 611e Rv).
Overlijdt de veroordeelde, dan wordt een dwangsom per tijdseenheid niet verder verbeurd; de dwangsommen van vóór het overlijden blijven verschuldigd. De erfgenamen verbeuren de dwangsom pas opnieuw als de rechter die haar heeft opgelegd dat beslist (artikel 611f Rv).
Hoe werkt een dwangsom in kort geding?
In een kort geding kun je je vordering versterken met een dwangsom. Dat gebeurt veel, bijvoorbeeld bij een vordering tot nakoming. Hieronder een aantal belangrijke aspecten van de dwangsom in kort geding.
- Toepassing: In een kort geding kan een rechter een dwangsom opleggen als onderdeel van de uitspraak. Dit gebeurt vaak in situaties waarin snel handelen vereist is om verdere schade of problemen te voorkomen.
- Definitief karakter: verbeurde dwangsommen uit een kort-gedingvonnis blijven verschuldigd, ook als de rechter in een latere bodemprocedure anders oordeelt. Wel kan de partij die met de dreiging van executie naleving afdwong, dan aansprakelijk zijn voor de schade van de wederpartij (conclusie A-G, ECLI:NL:PHR:2019:551, nrs. 2.17-2.18).
- Hoger beroep: wordt het kort-gedingvonnis in hoger beroep geheel vernietigd, dan vervalt de aanspraak op de verbeurde dwangsommen en moeten betaalde dwangsommen worden terugbetaald (conclusie A-G, ECLI:NL:PHR:2019:551, nr. 2.18). Het hof kan de vernietiging wel beperken tot de periode vanaf een bepaald tijdstip; dwangsommen van daarvoor blijven dan verschuldigd (HR 20 mei 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP6591).
Wie beslist bij onenigheid over verbeurde dwangsommen?
- Executiegeschil: ben je het oneens over de vraag of dwangsommen zijn verbeurd, dan beslist de rechter in een executiegeschil, zo nodig in kort geding (artikel 438 Rv). Hij beoordeelt of aan de hoofdveroordeling is voldaan en welke dwangsommen zijn verbeurd. In kort geding kan de voorzieningenrechter de tenuitvoerlegging ook schorsen (artikel 438 lid 3 Rv).
- Rechterlijke bevoegdheden: de rechter die de dwangsom oplegt, bepaalt ook de hoogte en de vorm ervan. Daarna kan hij de dwangsom alleen opheffen, opschorten of verminderen bij onmogelijkheid om aan de hoofdveroordeling te voldoen (artikel 611d Rv) (en, na overlijden van de veroordeelde, op vordering van de erfgenamen: artikel 611f Rv).
Het gebruik van dwangsommen in kort geding is een krachtig middel om snelle naleving van rechterlijke uitspraken te waarborgen, maar het kan ook leiden tot complexe juridische situaties, vooral wanneer er hoger beroep wordt ingesteld of wanneer er een bodemprocedure volgt met een ander oordeel.
Veelgestelde vragen over het opleggen van een dwangsom
Kan een dwangsom worden opgelegd bij een betalingsverplichting?
Nee. Een dwangsom kan niet worden opgelegd bij een veroordeling tot betaling van een geldsom (artikel 611a lid 1 Rv). Een betalingsveroordeling dwing je af met beslag en executie.
Vanaf wanneer kan een dwangsom worden verbeurd?
Pas na de betekening van de uitspraak waarin de dwangsom is vastgesteld (artikel 611a lid 3 Rv). De rechter kan bovendien bepalen dat de dwangsom pas na een bepaalde termijn kan worden verbeurd (artikel 611a lid 4 Rv).
Hoe lang kun je een verbeurde dwangsom innen?
Een dwangsom verjaart zes maanden na de dag waarop zij is verbeurd (artikel 611g lid 1 Rv). De verjaring wordt onder meer geschorst door faillissement en zolang je redelijkerwijs niet kon weten dat de dwangsom was verbeurd (artikel 611g lid 2 en 3 Rv).
Kan een dwangsom worden verlaagd als die te hoog uitvalt?
Alleen bij onmogelijkheid om aan de hoofdveroordeling te voldoen (artikel 611d lid 1 Rv) (en, na overlijden van de veroordeelde, op vordering van de erfgenamen: artikel 611f Rv). Buiten dat geval kan de dwangsom niet worden opgeheven, opgeschort of verminderd (HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1941).
Wat gebeurt er met dwangsommen als de veroordeelde failliet gaat?
Tijdens het faillissement kan de dwangsom niet worden verbeurd, en dwangsommen die vóór de faillietverklaring zijn verbeurd, worden in het faillissement niet toegelaten (artikel 611e Rv).
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 254, 438, 611a, 611b, 611c, 611d, 611e, 611f, 611g, 611h en 611i
- HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1941 (d’Olmehorst)
- HR 20 mei 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP6591
- Conclusie A-G 24 mei 2019, ECLI:NL:PHR:2019:551, nrs. 2.17-2.18
Wanneer schakel je een advocaat in voor een dwangsom?
Ons advocatenkantoor helpt je graag verder bij al je vragen rondom het opleggen van een dwangsom. Wanneer je juridisch advies wilt inwinnen, dan biedt ons kantoor daartoe mogelijkheden. Wij zijn in heel Nederland actief en bieden ook support bij internationale vraagstukken. Ons team van advocaten staat je hierin graag bij. Onze advocaat commercial law Remko Roosjen is gespecialiseerd in zaken die verband houden met het opleggen van een dwangsom. Ben je op zoek naar andere praktijkgebieden, dan kunnen onze advocaten in Amsterdam je mogelijk ook ondersteunen, of aan een geschikte partner doorverwijzen. Je belang staat bij ons te allen tijde voorop en we zoeken graag naar praktische oplossingen en snel resultaat. Neem contact op met onze advocaat contractenrecht in Amsterdam en ontdek je mogelijkheden.
