Met een executiekortgeding vraag je de voorzieningenrechter de tenuitvoerlegging van een vonnis te schorsen of te stoppen (artikel 438 Rv). Staat tegen het vonnis nog een rechtsmiddel open of loopt er hoger beroep, dan weegt de rechter de belangen af; uitgangspunt is dat het vonnis ten uitvoer kan worden gelegd. Is het vonnis onherroepelijk, dan lukt schorsing alleen bij misbruik van bevoegdheid, bijvoorbeeld als het vonnis klaarblijkelijk op een misslag berust of nieuwe feiten een noodtoestand veroorzaken. De deurwaarder mag pas executeren na betekening van het vonnis (artikel 430 lid 3 Rv).
Een executiekortgeding is een bijzondere vorm van een kort geding. Je gebruikt het om de executie van een vonnis te voorkomen, te stoppen of uit te stellen. Meestal gaat het om een vonnis dat uitvoerbaar bij voorraad is verklaard. Zo’n vonnis mag ten uitvoer worden gelegd, ook als je hoger beroep hebt ingesteld. Jij moet dan aannemelijk maken dat jouw belang bij behoud van de bestaande toestand zwaarder weegt dan het belang van de executant bij executie (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026, r.o. 5.8).
Welke executiegeschillen komen voor?
Lange tijd was het Ritzen/Hoekstra-arrest (HR 22 april 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4575) het belangrijkste arrest. Volgens de Hoge Raad kon de rechter de executie alleen stoppen als de executant, mede gelet op de belangen van de geëxecuteerde, geen in redelijkheid te respecteren belang had bij executie in afwachting van het hoger beroep. Dat kon het geval zijn als het vonnis klaarblijkelijk op een juridische of feitelijke misslag berustte. Of als door feiten die na het vonnis zijn voorgevallen of aan het licht gekomen klaarblijkelijk een noodtoestand voor de geëxecuteerde ontstond. In 2019 is de Hoge Raad daarvan teruggekomen voor vonnissen waartegen nog een rechtsmiddel openstaat of loopt. Dan weegt de rechter de belangen af. Uitgangspunt is dat het vonnis ten uitvoer kan worden gelegd, tenzij jouw belang bij behoud van de bestaande toestand zwaarder weegt dan het belang van de executant bij executie. De rechter gaat daarbij uit van het vonnis en laat de kans van slagen van het rechtsmiddel buiten beschouwing, maar hij mag meewegen of het vonnis op een kennelijke misslag berust. Heeft de rechter de uitvoerbaarheid bij voorraad gemotiveerd, dan moet je in beginsel nieuwe feiten aanvoeren. Alleen voor een vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan, blijft misbruik van bevoegdheid de maatstaf (artikel 3:13 BW); een misslag of een noodtoestand zijn daarvan voorbeelden (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026, r.o. 5.6.2-5.8). In een zaak bij de rechtbank Midden-Nederland werd de executie niet geschorst. Het was niet aannemelijk dat voor een te hoog bedrag werd geëxecuteerd, en de geëxecuteerde had voldoende tijd gehad om zelf onderhands te verkopen.
Daarnaast kan een executiekortgeding samenlopen met een schorsingsincident in de bodemprocedure. Dit betekent dat de geëxecuteerde zowel een executiekortgeding kan starten als in hoger beroep de hogere rechter kan vragen de tenuitvoerlegging te schorsen (artikel 351 Rv). In beide procedures geldt dezelfde maatstaf (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026, r.o. 5.6.2).
Een uitspraak in een executiekortgeding is voorlopig van aard en heeft geen gezag van gewijsde, De beslissing brengt geen nadeel toe aan de zaak ten principale (artikel 257 Rv). De zaak kan later dus nog inhoudelijk worden beoordeeld in een bodemprocedure.
Wanneer kan een executiekortgeding worden ingesteld?
Een executiekortgeding kan worden ingesteld in de volgende situaties:
- Belangenafweging bij een vonnis waartegen nog een rechtsmiddel openstaat of loopt: jouw belang bij behoud van de bestaande toestand weegt zwaarder dan het belang van de executant bij executie (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026, r.o. 5.8).
- Misbruik van executiebevoegdheid bij een onherroepelijk vonnis (artikel 3:13 BW; HR 22 april 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4575 (Ritzen/Hoekstra)), bijvoorbeeld in de twee gevallen hieronder.
- Juridische of feitelijke misslag: het vonnis berust klaarblijkelijk op een juridische of feitelijke fout.
- Noodtoestand: door feiten die zich na het vonnis hebben voorgedaan of die pas daarna aan het licht zijn gekomen, leidt de executie klaarblijkelijk tot een noodtoestand voor jou.
- Spoedeisend belang: je moet een spoedeisend belang hebben bij een onmiddellijke voorziening (artikel 254 lid 1 Rv).
Hoe wordt een executiekortgeding beoordeeld?
De voorzieningenrechter kan de executie schorsen voor een bepaalde tijd of totdat op het geschil is beslist. Hij kan ook bepalen dat de executie alleen tegen zekerheidstelling mag doorgaan, en hij kan beslagen opheffen (artikel 438 lid 3 Rv). De rechter is terughoudend, omdat er al een rechterlijke uitspraak ligt die de executie in principe toestaat.
Procedure bij het voeren van een executiekortgeding
Je start een executiekortgeding met een dagvaarding in kort geding. Bevoegd is de voorzieningenrechter van de rechtbank die naar de gewone regels bevoegd is, of van de rechtbank waar het beslag is gelegd of de executie zal plaatsvinden (artikel 438 lid 1 en 2 Rv). Is beslag gelegd onder een derde, zoals je bank? Breng de dagvaarding dan uiterlijk veertien dagen na de betekening van het beslag aan jou uit en laat haar ook aan de derde betekenen, met de mededeling dat die betekening schorsende werking heeft. Dan wordt de executie geschorst (artikel 476 lid 2 Rv).
Hoe beoordeelt de rechter of er sprake is van een spoedeisend belang in een executie kort geding?
Bij het beoordelen of er sprake is van een spoedeisend belang in een executiekortgeding, hanteert de rechter de volgende criteria:
- Noodzaak van onmiddellijke actie: Er moet een situatie zijn die niet kan wachten op de normale gang van zaken in een gerechtelijke procedure. Dit kan zijn wanneer er dreigende schade is die voorkomen moet worden of wanneer er sprake is van een acute financiële nood.
- Belangenafweging: De rechter maakt een afweging van de belangen van partijen. Dit betekent dat de rechter kijkt naar de gevolgen van de executie voor zowel de schuldeiser als de schuldenaar.
- Uitvoerbaarheid bij voorraad: In een executiekortgeding is vaak sprake van een vonnis dat uitvoerbaar bij voorraad is verklaard. Dit betekent dat de executie kan plaatsvinden, zelfs als er hoger beroep wordt ingesteld. De rechter moet dan beoordelen of de executie onmiddellijk moet worden gestopt of uitgesteld vanwege het spoedeisend belang.
- Stelplicht en onderbouwing: Het is aan de partij die het executiekortgeding start om het spoedeisend belang te stellen en te onderbouwen. De rechter zal toetsen of deze onderbouwing voldoende is om de gevraagde voorziening toe te wijzen.
De voorzieningenrechter kan alleen een voorziening geven in spoedeisende zaken (artikel 254 lid 1 Rv). Of er een spoedeisend belang is, beoordeelt hij dus in elk kort geding, ook in een executiekortgeding.
Kun je in hoger beroep bij een executiegeschil?
Met hoger beroep laat je de zaak opnieuw beoordelen door een hogere rechter. Is het vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaard, dan schorst het hoger beroep de executie niet. De executie kan dus doorgaan. De hogere rechter kan de tenuitvoerlegging wel op vordering van een partij schorsen (artikel 351 Rv).
Hoe hangen executiegeschil en hoger beroep samen?
Een executiegeschil kan worden gestart naast een hoger beroep. Het executiegeschil is bedoeld om de executie tijdelijk te schorsen, terwijl het hoger beroep gericht is op een definitieve herbeoordeling van de zaak. Beide procedures kunnen parallel lopen, maar ze dienen verschillende doelen. Het executiegeschil is vooral nuttig als jouw belang bij behoud van de bestaande toestand zwaarder weegt dan het belang van de executant bij executie, bijvoorbeeld door feiten die zich na het vonnis hebben voorgedaan. Is de executie al voltooid, dan valt er niets meer te schorsen. Met hoger beroep kun je de zaak dan nog wel opnieuw laten beoordelen.
Veelgestelde vragen over het executiekortgeding
Wanneer mag de deurwaarder een vonnis ten uitvoer leggen?
Pas nadat het vonnis is betekend aan de partij tegen wie de executie zich richt (artikel 430 lid 3 Rv). De grosse van het vonnis moet bovendien beginnen met de woorden “In naam van de Koning” (artikel 430 lid 2 Rv).
Bij welke rechter start je een executiekortgeding?
Bij de voorzieningenrechter van de rechtbank die naar de gewone regels bevoegd is, of van de rechtbank waar het beslag is gelegd, de zaken zich bevinden of de executie zal plaatsvinden (artikel 438 lid 1 en 2 Rv). Gaat het om een titel van de kantonrechter, dan is in een bodemprocedure de kantonrechter die de titel heeft afgegeven bevoegd (artikel 438 lid 1 Rv). In zaken die ten gronde door de kantonrechter worden behandeld, is voor een kort geding ook de kantonrechter bevoegd (artikel 438 lid 2 Rv).
Wat kan de voorzieningenrechter in een executiekortgeding beslissen?
Hij kan de executie schorsen voor een bepaalde tijd of totdat op het geschil is beslist, bepalen dat de executie alleen tegen zekerheidstelling mag doorgaan, en beslagen opheffen (artikel 438 lid 3 Rv).
Schorst hoger beroep de executie van een vonnis?
Niet als het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is verklaard. Je kunt de hogere rechter dan vragen de tenuitvoerlegging te schorsen (artikel 351 Rv), of een executiekortgeding beginnen (artikel 438 Rv).
Kan een executiekortgeding een beslag op mijn bankrekening tegenhouden?
Ja. Breng de dagvaarding in kort geding uiterlijk veertien dagen na de betekening van het beslag aan jou uit en laat haar ook aan de bank betekenen, met de mededeling dat die betekening schorsende werking heeft. De executie is dan geschorst totdat de voorzieningenrechter beslist (artikel 476 lid 2 Rv).
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 254, 257, 351, 430, 438 en 476
- HR 22 april 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4575 (Ritzen/Hoekstra)
- HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026
- Rb. Midden-Nederland 15 juli 2024, ECLI:NL:RBMNE:2024:4879
Wanneer schakel je een advocaat executiegeschillen in?
Samenvattend biedt een executiekortgeding een snelle juridische route om de tenuitvoerlegging van een vonnis te schorsen of te beperken, als de belangenafweging in jouw voordeel uitvalt of, bij een onherroepelijk vonnis, de executant misbruik maakt van zijn bevoegdheid. Ons advocatenkantoor in Amsterdam heeft de kennis en expertise in het huis om je bij te staan bij een te voeren executiegeschil.
