Hoe gaat een gerechtelijke procedure in Nederland?

Een gerechtelijke procedure in Nederland begint met een dagvaarding die via een deurwaarder aan de tegenpartij wordt betekend. De rechter behandelt het conflict op een zitting, waarna een vonnis volgt dat juridisch afdwingbaar is en desnoods via executie kan worden geïncasseerd.

Wanneer een minnelijk traject niet tot een oplossing leidt, biedt het Nederlandse rechtssysteem een helder juridisch kader om geschillen definitief te beslechten. De procedure bij de rechtbank of kantonrechter volgt vaste stappen volgens het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. U krijgt hierbij de gelegenheid om uw standpunt onder begeleiding van een advocaat voor te leggen, terwijl de rechter onafhankelijk oordeelt over de rechtmatigheid van uw vordering.

Wat bepaalt bij welke rechter u moet procederen?

De aard en waarde van uw conflict bepalen of u naar de kantonrechter of de civiele rechter gaat. Deze keuze heeft directe gevolgen voor de proceskosten, de verplichte rechtsbijstand en de behandelingsduur.

Kantonrechter:

• Geschillen tot € 25.000
• Arbeidsconflicten (elk bedrag)
• Huurzaken (elk bedrag)
• Geschillen over een agentuurovereenkomst
• Consumentenkoop en krediet (elk bedrag)
• Geen advocaatplicht voor partijen
• Lager griffierecht
• Gemiddelde doorlooptijd: 4-6 maanden (maar kan ook langer)

Civiele rechter:

• Vorderingen boven € 25.000
• Niet-financiële geschillen (bijvoorbeeld contractontbinding)
• Verplichte advocaatplicht voor beide partijen
• Hoger griffierecht (vanaf € 735, per 2026)
• Gemiddelde doorlooptijd: 6-12 maanden

Daarnaast bestaat een spoedprocedure via kort geding voor spoedeisende situaties. Hierbij wijst de rechter binnen enkele weken een voorlopig oordeel, bijvoorbeeld bij dreigende publicatieschade of achterstallige loonbetaling. Het vonnis in kort geding geldt tot een bodemprocedure definitief uitsluitsel geeft.

Welke stappen doorloopt een dagvaardingsprocedure?

Stap 1: Opstellen en betekenen van de dagvaarding

Een advocaat formuleert uw eis precies volgens de wettelijke vereisten van artikel 111 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bij het beginnen van rechtszaak. In dit document staat helder wat u vordert, waarom u daar recht op heeft en op welke datum de zitting plaatsvindt. De deurwaarder betekent deze dagvaarding persoonlijk aan de gedaagde, minimaal twee weken voor de eerste roldatum.

Vervolgens stuurt uw advocaat de betekende dagvaarding naar de rechtbank. De gedaagde krijgt hiermee officieel kennis van de procedure en moet zich uiterlijk op de roldatum bij de rechtbank melden via zijn advocaat. Reageert de tegenpartij niet, dan wijst de rechter vaak een verstek vonnis waarin u gelijk krijgt.

Stap 2: Conclusie van antwoord

De advocaat van de gedaagde krijgt doorgaans zes weken om schriftelijk verweer te voeren. In deze conclusie van antwoord bestrijdt hij uw stellingen met juridische argumenten en bewijsmateriaal. Daarnaast kan de gedaagde een tegeneis indienen (reconventie), bijvoorbeeld wanneer hij stelt zelf schade te hebben geleden door uw handelen.

Bij complexe zaken volgen meerdere schriftelijke rondes waarin beide partijen reageren op elkaars standpunten. Deze wisselwerking zorgt ervoor dat de rechter een compleet beeld krijgt voordat hij partijen uitnodigt voor de mondelinge behandeling.

Stap 3: Comparitie van partijen

Tijdens deze zitting stelt de rechter voornamelijk vragen aan beide partijen zelf, niet alleen aan de advocaten. Hij wil namelijk de feitelijke gebeurtenissen helder krijgen volgens het hoor en wederhoor principe. Ongeveer 65% van de zaken krijgt eerst een schikkingsvoorstel: de rechter stuurt partijen naar de gang om te onderzoeken of een minnelijke oplossing mogelijk is.

Een schikking krijgt dezelfde rechtskracht als een vonnis doordat deze in een proces-verbaal staat met de vermelding ‘In naam der koning’. Lukt een schikking niet, dan bepaalt de rechter het verdere verloop. Bij heldere zaken volgt direct een eindvonnis. Echter, in ongeveer 30% van de procedures geeft de rechter eerst een bewijsopdracht of benoemt hij een deskundige voor nader onderzoek.

Stap 4: Het vonnis

De rechter spreekt vonnis binnen 6 tot 8 weken na de laatste zitting. Dit vonnis bevat een gedetailleerde beoordeling van alle juridische argumenten en bewijsstukken. Daarnaast bepaalt het vonnis welke partij de proceskosten moet betalen, doorgaans de verliezende partij.

Voldoet de veroordeelde niet vrijwillig aan het vonnis binnen twee dagen na betekening? Dan kan uw deurwaarder executiemaatregelen treffen zoals:

• Beslag leggen op bankrekeningen
• Loonbeslag (maximaal 90% van het vrij te laten bedrag)
• Beslaglegging op onroerend goed
• Verkoop van roerende zaken

Waarom duurt een procedure soms langer dan verwacht?

De doorlooptijd hangt sterk af van de complexiteit van uw zaak en de agenda van de rechtbank. Eenvoudige incassozaken zonder verweer zijn vaak binnen 4 maanden afgerond. Daarentegen kunnen procedures met getuigenverhoren of deskundigenonderzoeken 12 tot 18 maanden duren.

Internationale elementen verlengen de behandeling aanzienlijk. Wanneer u bijvoorbeeld moet procederen tegen een buitenlandse partij, kost het betekenen van stukken extra tijd volgens het Haags Verdrag. Ook bewijsmateriaal uit het buitenland vergt aanvullende vertaling en legalisatie.

Hoger beroep verdubbelt gemiddeld de totale doorlooptijd. Partijen hebben drie maanden na het vonnis om hoger beroep in te stellen bij het gerechtshof. De behandeling in hoger beroep duurt vervolgens opnieuw 8 tot 14 maanden, afhankelijk van de complexiteit.

Wilt u duidelijkheid over de te verwachten doorlooptijd van uw specifieke zaak? Onze gespecialiseerde advocaten in Amsterdam analyseren uw situatie en geven een realistische tijdsinschatting op basis van de aard van het conflict en de betrokken partijen.

Wat kosten gerechtelijke procedures?

Griffierechten 2026

De rechtbank rekent griffierecht voor het behandelen van uw zaak. Bij de kantonrechter betaalt alleen de eisende partij,  afhankelijk van de vordering. Bij de civiele rechter betalen beide partijen.

Voor 2026 zijn de griffierecht-tarieven voor civiele zaken opnieuw geïndexeerd. De tarieven voor verschillende soorten zaken zijn als volgt (bij benadering):

Advocaatkosten

Procesadvocaten werken meestal op uurbasis of bieden een vaste prijs voor de gehele procedure.

Wint u de procedure? Dan veroordeelt de rechter de tegenpartij tot betaling van een wettelijk vastgesteld bedrag aan proceskostenveroordeling. Dit bedrag dekt echter zelden de volledige advocaatkosten. De werkelijke kostenvergoeding ligt tussen 20% en 40% van uw totale advocaatkosten, afhankelijk van het salaris dat de rechter toepast volgens het liquidatietarief.

Deurwaarderskosten

Voor het betekenen van de dagvaarding rekent de deurwaarder € 95 tot € 125 plus reiskosten. Bij executie van het vonnis komen daar kosten bij voor beslaglegging: doorgaans 5% tot 8% van de vordering met een minimum van € 500.

Welke alternatieven bestaan er voor een gerechtelijke procedure?

Mediation

Een professionele mediator begeleidt beide partijen naar een oplossing zonder vonnis. Ongeveer 75% van de mediationtrajecten leidt tot overeenstemming, vaak binnen 6 tot 10 weken. De kosten bedragen € 150 tot € 250 per uur, waarbij beide partijen gelijkelijk delen.

Arbitrage

Bij het Permanent Hof van Arbitrage of branchespecifieke arbitrage-instituten regelen partijen hun geschil buiten de reguliere rechtspraak. De arbiter wijst een bindende uitspraak die dezelfde rechtskracht heeft als een rechterlijk vonnis. Arbitrage verloopt vaak sneller en vertrouwelijker dan een openbare rechtszitting.

Regelrechter

Deze onlangs geïntroduceerde optie bij verschillende rechtbanken biedt een informelere behandeling waarbij de rechter actief meedenkt over praktische oplossingen. De regelrechter combineert juridische autoriteit met mediationvaardigheden, wat vooral bij relationele geschillen effectief blijkt.

Twijfelt u over de beste aanpak voor uw zakelijke conflict? Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam voor een gratis intakegesprek. Wij adviseren u over de meest effectieve en kostenefficiënte route op basis van uw specifieke situatie.

Hoe bereidt u zich optimaal voor op de zitting?

Verzamel bewijsmateriaal

De rechter beoordeelt uw zaak op basis van het bewijsmateriaal dat u aandraagt. Verzamel daarom tijdig:

• Alle schriftelijke overeenkomsten en correspondentie
• Facturen en betalingsbewijzen
• E-mailverkeer en WhatsApp-conversaties (screenshots)
• Foto’s of video’s van geleverde zaken of uitgevoerde werkzaamheden
• Deskundigenrapporten of offertes

Orden deze documenten chronologisch en bespreek met uw advocaat welke stukken het meest relevant zijn. Te veel irrelevant materiaal werkt contraproductief, omdat de rechter dan door grote hoeveelheden documenten moet zoeken.

Bereid uw verklaring voor

Hoewel uw advocaat het juridische betoog houdt, wil de rechter ook van u persoonlijk horen wat er is voorgevallen. Oefen daarom een heldere, chronologische samenvatting van maximaal 5 minuten. Beperk u tot de feiten en vermijd emotionele uitweidingen die juridisch niet relevant zijn.

De rechter waardeert concrete tijdstippen, bedragen en namen. Vage herinneringen zoals “ergens in het voorjaar” of “ongeveer € 5.000” ondermijnen uw geloofwaardigheid. Neem desnoods een tijdlijn mee met exacte data waarop belangrijke gebeurtenissen plaatsvonden.

Wat gebeurt er na het vonnis?

Vrijwillige nakoming

De veroordeelde partij krijgt twee dagen na betekening van het vonnis om vrijwillig te voldoen. In ongeveer 40% van de gevallen gebeurt dit daadwerkelijk, vooral wanneer de veroordeelde een gevestigde onderneming betreft die reputatieschade wil voorkomen.

Gedwongen executie

Betaalt de veroordeelde niet? Dan start de deurwaarder executiemaatregelen. Hij kan binnen 24 uur beslag leggen op bankrekeningen via derdenbeslag. De bank bevriest dan het saldo en keert dit na twee weken uit aan u als schuldeiser.

Bij onroerend goed legt de deurwaarder conservatoir beslag waardoor verkoop of bezwaring onmogelijk wordt. Vervolgens volgt executoriale verkoop via openbare veiling, waarbij de opbrengst uw vordering dekt. Dit proces duurt doorgaans 6 tot 12 maanden vanaf het eerste beslag.

Hoger beroep

Beide partijen kunnen binnen drie maanden hoger beroep instellen bij het gerechtshof. U moet dan opnieuw voor dit hoger beroep griffierecht betalen en uw advocaat voert de procedure in tweede instantie. Het hof beoordeelt zowel de feiten als het recht opnieuw, waarbij nieuwe bewijsstukken soms nog worden toegelaten.

In ongeveer 35% van de hoger beroepzaken komt het hof tot een ander oordeel dan de eerste rechter. Dit gebeurt vooral bij complexe juridische vraagstukken waar verschillende interpretaties mogelijk zijn.

Hoe voorkomt u procesrisico’s?

Verzeker proceskosten

Rechtsbijstandverzekeringen dekken vaak gerechtelijke procedures tot € 100.000 vordering. Controleer vooraf de polisvoorwaarden, met name het eigen risico en wachttermijnen. Veel verzekeraars hanteren een wachttijd van drie maanden voor zakelijke geschillen.

Leg conservatoir beslag

Verwacht u dat de tegenpartij vermogen gaat wegmaken? Vraag dan voorafgaand aan de bodemprocedure verlof voor conservatoir beslag aan de voorzieningenrechter. Hiermee voorkomt u dat de gedaagde zijn vermogen onvindbaar maakt voordat u een executoriale titel heeft.

Beoordeel verhaalsmogelijkheden

Een vonnis zonder verhaalsmogelijkheden heeft weinig waarde. Laat daarom vooraf onderzoeken of de tegenpartij voldoende vermogen heeft. Bij natuurlijke personen kunt u een solvabiliteitscheck aanvragen. Voor rechtspersonen raadpleegt u de Kamer van Handelshandel en kredietrapporten.

Gerechtelijke procedures bieden een betrouwbaar juridisch kader om zakelijke geschillen definitief te beslechten. De Nederlandse rechtspraak kenmerkt zich door grondigheid en onafhankelijkheid, waarbij rechters zowel de wettelijke regels als de redelijkheid en billijkheid meewegen. Desondanks vergt procederen investering in tijd, geld en energie. Daarom blijft een minnelijke schikking, eventueel via mediation, vaak de voorkeursvorm – vooral wanneer u een doorlopende zakelijke relatie wilt behouden.

Een succesvolle procedure vereist gedegen voorbereiding, compleet bewijsmateriaal en professionele rechtsbijstand. Advocaten met procesrechtelijke expertise kennen de specifieke vereisten van dagvaardingen, conclusies en pleitnota’s. Zij kunnen bovendien inschatten welke juridische argumenten het meeste gewicht hebben bij de rechter die uw zaak behandelt. Deze specialistische kennis verhoogt uw slagingskans aanzienlijk en voorkomt procedurefouten die tot niet-ontvankelijkheid kunnen leiden.