Een civielrechtelijke procedure bij de Nederlandse rechter start je met een dagvaarding of een verzoekschrift. Een verzoekschrift gebruik je alleen als de wet dat voorschrijft; in alle andere zaken dagvaard je (artikel 78 en 261 Rv). Een deurwaarder betekent de dagvaarding, waarna je die bij de griffie indient (artikel 125 Rv). Buiten de kantonrechter procedeer je via een advocaat (artikel 79 lid 2 Rv).
Welke rechter je zaak behandelt, hangt af van de zaak. De kantonrechter behandelt onder meer vorderingen van ten hoogste € 25.000 (inclusief de tot de dagvaarding verschenen rente) en, ongeacht het bedrag, zaken over arbeid, huur, agentuur, consumentenkoop en consumentenkrediet (artikel 93 Rv). Andere zaken gaan naar de rechtbank. Daar procedeer je bij advocaat (artikel 79 lid 2 Rv). Bij de kantonrechter mag je zelf procederen of je laten vertegenwoordigen door een gemachtigde (artikel 79 lid 1 en 80 lid 1 Rv), al blijft juridische ondersteuning raadzaam. In een kort geding mag je je als gedaagde ook zelf verdedigen, maar je kunt je dan niet laten vertegenwoordigen door een gemachtigde die geen advocaat is (artikel 255 lid 1 Rv). In de regel is bijstand door een advocaat wel het devies.
Een goed opgestelde dagvaarding voorkomt vertraging. Ontbreekt een gegeven dat de wet voorschrijft, dan is de dagvaarding in beginsel nietig (artikel 120 lid 1 Rv). Het gebrek kan worden hersteld (artikel 120 lid 2 Rv), en een beroep op de nietigheid wordt verworpen als het gebrek de gedaagde niet onredelijk in zijn belangen heeft geschaad (artikel 122 lid 1 Rv).
Welke twee wegen leiden naar de rechter?
Je start een civiele procedure met een dagvaarding, bijvoorbeeld bij geldvorderingen of contractbreuk. Een verzoekschrift gebruik je alleen in zaken waarvoor de wet dat bepaalt, zoals een echtscheiding of de ontbinding van een arbeidsovereenkomst door de kantonrechter (artikel 261 lid 2 Rv). Of er een wederpartij is, beslist niet over de route.
De dagvaardingsprocedure is de hoofdregel. Die geldt voor alle zaken die de wet niet aan de verzoekschriftprocedure toewijst (artikel 78 lid 1 Rv). Eén partij (de eiser) vordert iets van een andere partij (de gedaagde), die zich daartegen kan verweren. De meeste procedures over geld en contracten beginnen zo.
Een verzoekschrift dien je in bij de griffie. Het wordt ondertekend door een advocaat, behalve bij de kantonrechter of als een bijzondere wetsbepaling dat niet vereist (artikel 278 lid 2 en 3 Rv). Vaak is er wel een wederpartij. Een echtscheiding wordt uitgesproken op verzoek van één echtgenoot of op hun gezamenlijk verzoek (artikel 1:150 BW), en de werkgever kan de kantonrechter verzoeken een arbeidsovereenkomst te ontbinden (artikel 7:671b BW). Belanghebbenden kunnen een verweerschrift indienen (artikel 282 Rv).
Voorbeeld: Stel dat je als ondernemer betaling vordert van een openstaande factuur van € 18.500. Die zaak begin je met een dagvaarding bij de kantonrechter, omdat de vordering niet hoger is dan € 25.000 (artikel 93 onder a Rv). De gedaagde neemt een conclusie van antwoord op de eerste roldatum of op een latere datum die de rechter bepaalt (artikel 128 lid 2 Rv). Bij de kantonrechter betaalt de gedaagde geen griffierecht (artikel 4 lid 1 onder b Wgbz).
Welke rechter is bevoegd?
Bevoegd is in de regel de rechter van de woonplaats van de gedaagde (artikel 99 lid 1 Rv). Of de kantonrechter of de rechtbank je zaak behandelt, volgt uit artikel 93 Rv.
In zaken over een arbeidsovereenkomst of een agentuurovereenkomst is ook de rechter bevoegd van de plaats waar de arbeid gewoonlijk wordt of laatstelijk gewoonlijk werd verricht (artikel 100 Rv). Partijen kunnen in een overeenkomst een rechter aanwijzen; die rechter is dan bij uitsluiting bevoegd, voor zover uit de overeenkomst niet anders voortvloeit (artikel 108 lid 1 Rv). Zo’n forumkeuze heeft onder meer geen gevolg bij vorderingen van ten hoogste € 25.000 en bij een individuele arbeidsovereenkomst, tenzij de afspraak is gemaakt nadat het geschil is ontstaan, of de werknemer, de consument of de huurder zelf naar de aangewezen rechter stapt (artikel 108 lid 2 Rv). Een forumkeuze verandert niets aan de vraag of de kantonrechter de zaak behandelt (artikel 93 Rv).
Woont de gedaagde in het buitenland, dan moet eerst vaststaan dat de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft. Daarvoor gelden aparte, deels internationale regels die deze pagina niet behandelt.
Hoe stel je een rechtsgeldige dagvaarding op?
Een dagvaarding bevat wat artikel 111 Rv voorschrijft: onder meer de eis en de gronden daarvan, de rechter en het adres van de zittingsplaats, de roldatum, de wijze waarop de gedaagde moet verschijnen en de gevolgen als hij niet verschijnt. Ook vermeld je de verweren die de gedaagde al heeft gevoerd, en je bewijsmiddelen en getuigen (artikel 111 lid 3 Rv).
Dagvaarding gebeurt bij exploot van een deurwaarder (artikel 111 lid 1 Rv). Naast de gegevens van artikel 45 lid 3 Rv, zoals de namen en woonplaatsen van partijen, vermeldt het exploot onder meer de gekozen woonplaats van de eiser, de naam van zijn advocaat (in zaken met advocaatplicht), de eis en de gronden daarvan, de rechter, de roldatum en de mededeling over het griffierecht (artikel 111 lid 2 Rv). Onderbouw je stellingen met stukken zoals contracten, facturen, e-mails of getuigenverklaringen.
De dagvaarding waarschuwt de gedaagde voor de gevolgen als hij niet op de voorgeschreven wijze verschijnt (artikel 111 lid 2 onder i Rv). Verschijnt de gedaagde niet, of betaalt hij het verschuldigde griffierecht niet op tijd, en zijn de voorgeschreven termijnen en formaliteiten in acht genomen, dan verleent de rechter verstek. Hij wijst de vordering dan toe, tenzij die hem onrechtmatig of ongegrond voorkomt (artikel 139 Rv).
Het verweer van de gedaagde neem je al op in je dagvaarding. Dat is geen keuze: de dagvaarding moet de verweren vermelden die de gedaagde al tegen de eis heeft aangevoerd, met de gronden daarvoor (artikel 111 lid 3 Rv). Doe je dat niet, dan is de dagvaarding niet nietig, maar kan de rechter daaraan de gevolgtrekking verbinden die hij geraden acht (artikel 120 lid 4 Rv). Je reactie op die verweren versterkt je positie tijdens de mondelinge behandeling.
Formele vereisten volgens het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
Naast de inhoud stelt de wet formele eisen. De dagvaarding vermeldt de rechter die van de zaak kennisneemt, met het adres van de zittingsplaats (artikel 111 lid 2 onder e Rv), bijvoorbeeld “Rechtbank Amsterdam”. Ook vermeldt zij de roldatum waartegen wordt gedagvaard en, als er dan een zitting is, het uur daarvan (artikel 111 lid 2 onder f Rv). Tussen de dag van betekening en de roldatum ligt in de regel ten minste een week (artikel 114 Rv); de voorzieningenrechter of de kantonrechter kan die termijn op verzoek verkorten (artikel 117 Rv).
Juridische gronden onderbouw je met specifieke wetsartikelen. Bij contractbreuk verwijs je naar artikel 6:74 BW (toerekenbare tekortkoming, i.e. wanprestatie), bij onrechtmatige daad naar artikel 6:162 BW. Hierdoor begrijpt de rechter onmiddellijk het juridische kader van je vordering.
Tevens voeg je relevante producties toe als bijlagen: het getekende contract, betalingsherinneringen, aanmaningen of expertiserapporten. Elk bewijsstuk nummer je opeenvolgend (productie 1, productie 2) met duidelijke verwijzingen in de tekst.
Wat gebeurt er bij betekening door de deurwaarder?
De gerechtsdeurwaarder laat een afschrift van de dagvaarding aan de gedaagde in persoon, of op diens woonplaats aan een huisgenoot of een andere persoon die daar is en van wie aannemelijk is dat die het afschrift tijdig aan de gedaagde geeft (artikel 46 lid 1 Rv). In het exploot legt hij onder meer de datum vast en aan wie hij het afschrift heeft gelaten (artikel 45 lid 3 Rv). Vanaf de dag van dagvaarding is de zaak aanhangig (artikel 125 lid 1 Rv).
Betekening door een deurwaarder is verplicht: dagvaarding gebeurt bij exploot (artikel 45 lid 1 en 111 lid 1 Rv). Een brief per post of een stuk dat je zelf overhandigt, is geen dagvaarding. De deurwaarder legt vast wanneer, waar en aan wie hij het afschrift heeft gelaten.
Daarna dien je het exploot van dagvaarding in bij de griffie, uiterlijk op de laatste dag waarop de griffie open is vóór de roldatum in de dagvaarding (artikel 125 lid 2 Rv). De griffier schrijft de zaak in op de rol (artikel 125 lid 4 Rv). Dien je het exploot te laat in, dan vervalt de aanhangigheid, tenzij binnen twee weken na de roldatum een geldig herstelexploot is uitgebracht (artikel 125 lid 5 Rv).
Is de gedaagde niet thuis en is er ook niemand anders aan wie de deurwaarder het afschrift kan laten? Dan laat hij het afschrift in een gesloten envelop achter op de woonplaats. Is ook dat feitelijk onmogelijk, dan bezorgt hij het direct per post. In beide gevallen vermeldt hij dat, met de reden, in het exploot (artikel 47 lid 1 Rv).
Kosten van betekening en griffierecht
Voor de betekening brengt de deurwaarder kosten in rekening, berekend volgens tarieven die bij of krachtens algemene maatregel van bestuur zijn vastgesteld (artikel 240 Rv). Win je de zaak, dan veroordeelt de rechter de verliezende partij in beginsel in de proceskosten, waaronder deze kosten (artikel 237 lid 1 Rv).
Daarnaast betaal je griffierecht. Als eiser ben je dat verschuldigd vanaf de eerste uitroeping van de zaak ter zitting of anders vanaf de eerste roldatum, en het moet binnen vier weken daarna op de rekening van het gerecht staan (artikel 3 lid 3 Wgbz). De hoogte hangt af van de rechter, het bedrag van de vordering en de vraag of je een natuurlijk persoon bent (bijlage bij de Wgbz). Een eenmanszaak betaalt dus het tarief voor natuurlijke personen; een bv of vof het hogere tarief voor niet-natuurlijke personen.
De roldatum staat al in de dagvaarding. Na indiening schrijft de griffier de zaak in op de rol (artikel 125 lid 4 Rv). De rechter stelt daarna de termijnen voor de volgende proceshandelingen vast (artikel 133 lid 1 en 3 Rv).
Hoe verloopt de schriftelijke behandeling na dagvaarding?
De gedaagde neemt een conclusie van antwoord op de eerste roldatum of op een latere datum die de rechter bepaalt, maar pas nadat hij het verschuldigde griffierecht heeft betaald (artikel 128 lid 2 Rv). Daarna beveelt de rechter in de regel een mondelinge behandeling (artikel 131 Rv). Vindt een mondelinge behandeling plaats, dan volgen repliek en dupliek alleen als dat nodig is (artikel 132 lid 2 Rv).
De schriftelijke ronde geeft beide partijen de kans hun standpunten toe te lichten. De gedaagde moet in zijn conclusie van antwoord al zijn excepties en zijn inhoudelijke verweer tegelijk naar voren brengen (artikel 128 lid 3 Rv). Beveelt de rechter geen mondelinge behandeling, dan krijgt de eiser gelegenheid voor repliek en de gedaagde voor dupliek (artikel 132 lid 1 Rv). Meer conclusies staat de rechter alleen toe als dat nodig is voor hoor en wederhoor (artikel 19 Rv) of voor een goede instructie van de zaak (artikel 132 lid 3 Rv).
De rechter stelt de termijnen voor het nemen van de conclusies vast (artikel 133 lid 1 Rv).
De gedaagde kan bij zijn conclusie van antwoord ook een tegenvordering instellen (eis in reconventie, artikel 136 en 137 Rv). Hij vordert dan zelf iets van jou als oorspronkelijke eiser. Bijvoorbeeld: je vordert betaling van € 15.000, en de gedaagde vordert in reconventie € 8.000 wegens gebreken in je levering. De rechter behandelt beide vorderingen tegelijk en beslist erover in één eindvonnis, tenzij een van beide eerder kan worden afgedaan (artikel 138 lid 1 Rv). Voor een eis in reconventie is geen griffierecht verschuldigd (artikel 4 lid 2 onder b Wgbz).
Processtrategie tijdens schriftelijke fase
Ondernemers in Amsterdam werken in deze fase nauw samen met hun procesrechtspecialist om juridische zwakheden in het verweer te identificeren. Procedures eindigen regelmatig al tijdens de schriftelijke fase met een schikking, omdat partijen elkaars positie dan beter kunnen inschatten.
Vervolgens bepaal je samen met je advocaat of aanvullend bewijs nodig is. Getuigen, deskundigen of documenten die gedaagde noemt in zijn verweer, vormen vaak aanknopingspunten voor nadere onderbouwing. De rechter staat dit toe in een tussenvonnis met bewijsopdracht.
Bovendien let je op termijnen. Verricht je een proceshandeling niet binnen de termijn en kun je geen uitstel meer krijgen, dan vervalt het recht om die handeling te verrichten (artikel 133 lid 4 Rv). Verstek speelt alleen als de gedaagde niet verschijnt of het griffierecht niet op tijd betaalt (artikel 139 Rv).
Wil je zekerheid over je juridische positie tijdens de schriftelijke fase? Onze gespecialiseerde advocaten analyseren het verweer van gedaagde en adviseren over de beste vervolgstrategie voor je specifieke situatie.
Wat is een comparitie van partijen?
Een comparitie van partijen heet in de wet mondelinge behandeling. Op die zitting lichten partijen hun standpunten toe. De rechter kan inlichtingen vragen, een schikking beproeven en met partijen overleggen hoe de procedure verder verloopt (artikel 87 lid 2 Rv). In zaken met advocaatplicht verschijn je bij advocaat; de rechter kan bevelen dat je ook zelf verschijnt (artikel 87 lid 5 Rv).
Tijdens deze zitting creëert de rechter ruimte voor directe communicatie. Zaken waarin een mondelinge behandeling plaatsvindt, eindigen vaak alsnog met een schikking. De rechter geeft daarbij soms een indicatie van zijn voorlopig oordeel, waardoor partijen realistische verwachtingen krijgen.
Daarom bereid je je grondig voor op deze zitting. Je formuleert kernpunten die je mondeling wilt benadrukken en anticipeert op vragen die de rechter mogelijk stelt. Juridische adviseurs in Amsterdam raden aan om maximaal drie hoofdargumenten helder te presenteren in plaats van alle details te herhalen.
Hoe lang de zitting duurt, verschilt per zaak. Stukken breng je zoveel mogelijk direct bij dagvaarding of conclusie van antwoord in, en uiterlijk tien dagen vóór de mondelinge behandeling. Latere stukken laat de rechter buiten beschouwing, tenzij de goede procesorde zich daartegen verzet (artikel 87 lid 6 Rv). Beproeft de rechter een schikking, dan krijgen partijen soms gelegenheid om buiten de zittingszaal te overleggen. Lukt dat niet, dan gaat de behandeling verder.
Schikkingsonderhandelingen tijdens de comparitie
Onderhandelen op de gang biedt concrete voordelen. Je bespaart tijd, kosten en het risico van een ongunstig vonnis. Bovendien behoud je controle over de uitkomst in plaats van deze over te laten aan de rechter. Ondernemers bereiken tijdens onderhandelingen op de gang regelmatig een compromis dat voor beide partijen werkbaar is.
Daarom formuleer je vooraf je minimale en maximale schikkingspositie. Wat is het laagste bedrag dat je accepteert? Welke niet-financiële voorwaarden zijn belangrijk? Deze heldere uitgangspunten versnellen onderhandelingen en voorkomen overhaaste beslissingen onder tijdsdruk.
De rechter faciliteert onderhandelingen actief. Hij signaleert juridische risico’s aan beide kanten en wijst op zwakke punten in elkaars stellingen. Deze tussenkomst verhoogt de schikkingsbereidheid aanzienlijk, omdat partijen realistischer inschatten hoe de rechter mogelijk zal oordelen.
Wanneer volgt een getuigenverhoor of deskundigenonderzoek?
De rechter kan een getuigenverhoor bevelen als bewijs door getuigen is toegelaten en een partij bewijs heeft aangeboden van betwiste feiten die tot de beslissing van de zaak kunnen leiden (artikel 166 lid 1 Rv). Een deskundigenonderzoek (bericht of verhoor van deskundigen) kan hij op verzoek of ambtshalve bevelen (artikel 186 lid 1 Rv). Met voorafgaande toestemming van de rechter kunnen getuigen ook op de mondelinge behandeling worden gehoord (artikel 87 lid 3 en 166 lid 1 Rv).
Bij complexe technische geschillen benoemt de rechtbank vaak een onafhankelijke deskundige. Deze expert onderzoekt de situatie, voert metingen uit of beoordeelt documenten, waarna hij een rapport opstelt voor de rechter.
Daarom weegt de rechter zorgvuldig af of aanvullend bewijs noodzakelijk is. Civiele procedures kennen regelmatig een bewijsfase met getuigen of deskundigen. In bouwgeschillen, medische aansprakelijkheidszaken en complexe contractconflicten komt een bewijsfase het vaakst voor.
Getuigen zweren voor hun verklaring de eed de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zeggen; een getuige onder de zestien jaar wordt niet beëdigd, maar wel aangemaand de waarheid te zeggen (artikel 177 lid 2 en 3 Rv). Je mag als partij zelf getuigen laten horen; de rechter beveelt een verhoor als aan de voorwaarden van artikel 166 lid 1 Rv is voldaan. Partijen en hun advocaten kunnen de getuigen vragen stellen, maar de rechter kan beletten dat een bepaalde vraag wordt beantwoord (artikel 179 lid 2 Rv).
Kosten van deskundigenonderzoek
Wat een deskundige kost, hangt af van de opdracht; de rechter kan de deskundige vragen zijn kosten vooraf te begroten. Het voorschot betaalt in beginsel de eisende partij, tenzij de rechter de wederpartij of beide partijen samen daartoe aanwijst (artikel 187 Rv). In het eindvonnis beslist de rechter wie de proceskosten draagt (artikel 237 Rv).
De rechter bepaalt waar en wanneer het onderzoek plaatsvindt en binnen welke termijn de deskundige zijn schriftelijke bericht inlevert (artikel 189 Rv). Tijdens het onderzoek moet de deskundige partijen gelegenheid geven opmerkingen te maken en verzoeken te doen (artikel 190 lid 2 Rv). Zo’n onderzoek verlengt je procedure.
Een deskundige moet zijn opdracht onpartijdig en naar beste weten volbrengen (artikel 190 lid 1 Rv). Zij leggen verantwoording af aan de rechter, niet aan de partij die hen voordroeg. Het deskundigenrapport vormt vaak doorslaggevend bewijs waarop de rechter zijn eindvonnis baseert.
Hoe lang duurt een procedure bij de Nederlandse rechter?
Hoe lang een procedure duurt, hangt vooral af van het aantal schriftelijke rondes, de vraag of de rechter een bewijsopdracht geeft met getuigen of deskundigen, uitstelverzoeken en de planning van de rechtbank. Een vaste doorlooptijd kent de wet niet; de rechter stelt de termijnen per zaak vast (artikel 133 lid 1 Rv).
Een zaak met alleen een dagvaarding, een conclusie van antwoord en een mondelinge behandeling is in de regel sneller afgerond dan een zaak met repliek en dupliek of een bewijsfase. Op de mondelinge behandeling kan de rechter met partijen overleggen hoe de procedure verder verloopt (artikel 87 lid 2 onder d Rv).
Bovendien speelt de werkdruk van rechtbanken een rol. Wachttijden voor zittingen en vonnissen verschillen per rechtbank, en een vonnis kan later komen dan aangekondigd.
Partijen vragen regelmatig uitstel, bijvoorbeeld voor een conclusie, wegens vakantie of om te kunnen onderhandelen. Een eenstemmig verzoek van partijen volgt de rechter, tenzij dat zou leiden tot onredelijke vertraging (artikel 133 lid 2 Rv).
Versnellingsmogelijkheden en spoedprocedures
Bij spoedeisende situaties start je een kort geding. De voorzieningenrechter kan dan een onmiddellijke voorziening bij voorraad geven (artikel 254 lid 1 Rv). Volgens het landelijk procesreglement voor kort gedingen doet hij in beginsel twee weken na de mondelinge behandeling uitspraak, tenzij een kortere of langere termijn nodig is. Ondernemers kiezen voor een kort geding wanneer directe actie nodig is, bijvoorbeeld bij dreigende schade.
Daarnaast versnelt constructief procesgedrag je procedure. Partijen die tijdig reageren, concrete schikkingsvoorstellen doen en onnodige schriftelijke rondes vermijden, bereiken aanzienlijk sneller een eindvonnis. Procesrechtspecialisten in Amsterdam adviseren een proactieve aanpak waarbij je alternatieven voor langdurige procedures verkent.
Mediation vormt een alternatief. Een onafhankelijke mediator begeleidt de onderhandelingen tussen partijen. Bereiken jullie een akkoord, dan leg je dat vast in een overeenkomst. Deze route kan tijd en kosten besparen en zakelijke relaties sparen.
Neem contact op met ons advocatenkantoor voor persoonlijk juridisch advies over de verwachte doorlooptijd en mogelijke versnellingsopties in je specifieke situatie.
Wat zijn de kosten van een rechtszaak?
De totale kosten van een civiele procedure hangen af van de complexiteit en omvang van de procedure. Je betaalt zowel griffiekosten, advocaatkosten als deurwaarders en mogelijk deskundigenkosten.
Het griffierecht hangt af van de rechter, het bedrag van de vordering en de vraag of je een natuurlijk persoon bent. Sinds 1 januari 2026 betaal je bij de rechtbank voor een vordering van ten hoogste € 100.000 bijvoorbeeld € 1.414 als natuurlijk persoon en € 3.083 als bv, vof of andere niet-natuurlijke persoon. Bij de kantonrechter is dat voor een vordering boven € 12.500 € 753 of € 1.504 (bijlage bij de Wgbz). Bij een vordering van meer dan € 1.000.000 geldt de naastlagere categorie als een natuurlijk persoon partij is (artikel 3 lid 6 Wgbz).
Daarom overleggen gespecialiseerde advocaten vooraf een kostenbegroting. Deze specificatie bevat verwachte uren voor dagvaarding, conclusies, comparitie en eventuele vervolgstappen. Transparante afspraken vooraf voorkomen discussies achteraf.
Proceskostenveroordeling en verhaalsmogelijkheden
Win je de procedure, dan veroordeelt de rechter de verliezende partij in beginsel in de proceskosten (artikel 237 lid 1 Rv). Voor het salaris van de advocaat hanteert de rechter een forfaitair tarief (het liquidatietarief), dat vaak geen volledige vergoeding geeft van wat je werkelijk betaalt. In een gewone procedure is vergoeding van de werkelijke kosten alleen in buitengewone omstandigheden mogelijk, zoals bij misbruik van procesrecht (HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366, r.o. 3.5.2); in IE-zaken geldt een eigen regeling (artikel 1019h Rv). Lees daarover meer op onze pagina over vergoeding van werkelijk gemaakte proceskosten.
Weeg daarom vooraf af of procederen economisch zinvol is. Bij lagere bedragen onderzoek je eerst alternatieve geschiloplossing.
Rechtsbijstandverzekeringen dekken soms (een deel van) de kosten van een procedure; de dekking verschilt per polis. Veel ondernemers beschikken over rechtsbijstand binnen hun bedrijfsverzekering. Controleer je polis vooraf en informeer je verzekeraar tijdig over het voornemen tot procederen.
Welke rechtsmiddelen bestaan tegen een vonnis?
Tegen een vonnis stel je in de regel binnen drie maanden na de uitspraak hoger beroep in bij het gerechtshof; bij een vonnis in kort geding is dat vier weken (artikel 339 lid 1 en 2 Rv). Ben je bij verstek veroordeeld, dan kun je in verzet komen bij dezelfde rechter, in de regel binnen vier weken na betekening van het vonnis aan jou in persoon of na een daad waaruit blijkt dat je het vonnis kent (artikel 143 lid 2 Rv).
Hoger beroep in een dagvaardingszaak begint met een appeldagvaarding. Die hoeft de bezwaren tegen het vonnis nog niet te bevatten (artikel 343 Rv); die volgen in de conclusie van eis (artikel 347 lid 1 Rv). Het gerechtshof behandelt de zaak opnieuw en beoordeelt zowel juridische als feitelijke aspecten. Je bezwaren tegen het vonnis (grieven), een wijziging van je eis en nieuwe feiten of stellingen moet je in beginsel al in je conclusie van eis aanvoeren. Later kan dat alleen bij uitzondering, bijvoorbeeld als de wederpartij ondubbelzinnig instemt, als de aard van het geschil dat meebrengt of als het gaat om feiten die pas daarna zijn voorgevallen of gebleken, mits dat niet in strijd is met de eisen van een goede procesorde (HR 19 juni 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI8771, r.o. 2.4.2-2.4.4; HR 20 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC4959, r.o. 4.2.3). Tegen een eindvonnis staat hoger beroep open. Tegen een tussenvonnis in de regel pas samen met het eindvonnis, tenzij de rechter anders heeft bepaald (artikel 337 lid 2 Rv).
Daarom weeg je zorgvuldig af of hoger beroep kansrijk is. Het gerechtshof bekrachtigt het vonnis vaak, maar vernietigt het soms geheel of gedeeltelijk. Procesrechtspecialisten adviseren alleen te appelleren bij duidelijke juridische fouten of verkeerd vastgestelde feiten.
Hoger beroep is niet mogelijk als de vordering in eerste aanleg niet meer beliep dan € 1.750, inclusief de tot de dagvaarding verschenen rente, tenzij de wet anders bepaalt (artikel 332 lid 1 Rv). Deze drempel voorkomt onevenredige procedures bij kleine vorderingen.
Cassatie bij de Hoge Raad
Tegen een arrest van het gerechtshof stel je binnen drie maanden cassatie in bij de Hoge Raad (artikel 402 lid 1 Rv); in kort geding is dat acht weken (artikel 402 lid 2 Rv). De Hoge Raad stelt zelf geen feiten vast: hij is gebonden aan wat in de bestreden uitspraak omtrent de feiten is vastgesteld (artikel 419 lid 3 Rv). Maar weinig civiele procedures bereiken de cassatiefase.
Het cassatieberoep stel je in met een procesinleiding die is getekend door een advocaat bij de Hoge Raad (artikel 407 lid 1 Rv). Dat is een advocaat die aan aanvullende eisen van vakbekwaamheid voldoet en met die hoedanigheid op het tableau staat (artikel 9j Advocatenwet). Deze advocaten kennen de strikte eisen voor cassatieschrifturen. De Hoge Raad verklaart veel cassatieberoepen ongegrond.
Cassatie kost tijd. Vernietigt de Hoge Raad de uitspraak, dan doet hij de zaak zelf af, of verwijst hij die voor verdere behandeling als bijvoorbeeld nog over feiten moet worden beslist (artikel 420-422a Rv). Een verwijzing kan de totale procedure aanzienlijk verlengen.
Hoe verloopt executie na een toegewezen vonnis?
Betaalt de veroordeelde niet vrijwillig, dan schakel je een gerechtsdeurwaarder in. Die betekent eerst het vonnis aan de schuldenaar; zonder betekening is tenuitvoerlegging niet mogelijk (artikel 430 lid 3 Rv). Daarna kan hij beslag leggen, bijvoorbeeld op een bankrekening, inventaris of onroerend goed. Het vonnis hoeft daarvoor niet onherroepelijk te zijn als de rechter het uitvoerbaar bij voorraad heeft verklaard (artikel 233 lid 1 Rv).
Vaak stuurt de deurwaarder eerst een betalingsverzoek, maar een vaste termijn van veertien dagen daarvoor staat niet in de wet. Betaalt de schuldenaar niet, dan volgen executiemaatregelen zoals beslag.
Daarom onderzoekt de deurwaarder vooraf het verhaalsobject. Hij raadpleegt bijvoorbeeld voertuigregistraties en kadastrale gegevens om vast te stellen waar verhaalbare activa aanwezig zijn. Dit vooronderzoek verhoogt de slagingskans van beslaglegging aanzienlijk.
Derdenbeslag op een bankrekening is in de praktijk vaak een effectieve executiemaatregel. Hoe snel je geld ontvangt, hangt af van het saldo en van eventueel verweer van de schuldenaar.
Executiekosten en verhaalsmogelijkheden
Voor executiemaatregelen brengt de deurwaarder kosten in rekening volgens de vastgestelde tarieven (artikel 240 Rv). Hij probeert die kosten bovenop je vordering op de schuldenaar te verhalen. Bij onvoldoende verhaal blijven kosten voor je rekening.
Vervolgens controleer je regelmatig of executie zinvol blijft. Schuldenaren zonder verhaalbare activa brengen alleen kosten met zich mee zonder resultaat. Een executietraject levert lang niet altijd genoeg op om de kosten te dekken.
Ondernemers in Amsterdam werken daarom samen met incassospecialisten die vooraf de verhaalbaarheid beoordelen. Deze analyse voorkomt nutteloze executiepogingen en bespaart onnodige kosten bij kansloze trajecten.
Wanneer kies je voor een kort geding?
Je start een kort geding in een spoedeisende zaak waarin, gelet op de belangen van partijen, een onmiddellijke voorziening bij voorraad nodig is (artikel 254 lid 1 Rv), bijvoorbeeld bij acute contractbreuk of reputatieschade. De voorzieningenrechter doet volgens het landelijk procesreglement in beginsel twee weken na de mondelinge behandeling uitspraak, tenzij een kortere of langere termijn nodig is.
De voorzieningenrechter toetst twee criteria: spoedeisendheid en de belangen van partijen. Zonder voldoende urgentie wordt een kort geding niet toegewezen. Ontbreekt spoedeisendheid, dan geeft de voorzieningenrechter geen voorziening (artikel 254 lid 1 Rv). Je kunt je vordering dan nog wel in een bodemprocedure voorleggen.
Daarom formuleer je concrete spoedeisendheid in je dagvaarding. Je onderbouwt welke onomkeerbare schade dreigt bij vertraging en waarom een bodemprocedure te lang duurt. Voorbeelden zijn dreigend faillissement, acute liquiditeitsproblemen of ontoelaatbare publicaties die je reputatie beschadigen.
Na je aanvraag bepaalt de voorzieningenrechter dag en tijdstip van de zitting; hij kan daarvoor de dagvaardingstermijn verkorten (artikel 117 en 254 lid 2 Rv). Voor de zitting reserveert de rechtbank de daar gebruikelijke tijd. De uitspraak volgt in beginsel twee weken na de zitting, of eerder of later als dat nodig is. In zaken die ten gronde door de kantonrechter worden behandeld, is ook de kantonrechter bevoegd (artikel 254 lid 5 Rv). Deze snelheid maakt een kort geding geschikt voor urgente situaties.
Beperkingen van voorlopige voorzieningen
Voorlopige voorzieningen zijn niet definitief. De voorzieningenrechter neemt een spoedoordeel op basis van summiere beoordeling. Partijen starten na een kort geding regelmatig alsnog een bodemprocedure voor een definitieve beslissing.
Vervolgens geldt dat een kort geding alleen een voorlopige voorziening oplevert (artikel 254 lid 1 Rv). Beslissingen die de rechtsverhouding definitief vastleggen, zoals een verklaring voor recht of de ontbinding van een overeenkomst, vraag je in de regel in een bodemprocedure. In kort geding gaat het meestal om een bevel, een verbod of een voorschot op een betaling.
Bovendien bindt een kortgedingvonnis de bodemrechter niet: beslissingen bij voorraad brengen geen nadeel toe aan de zaak ten principale (artikel 257 Rv). In een latere bodemprocedure beoordeelt de rechter de zaak opnieuw en volledig, en hij kan tot een andere conclusie komen.
Wil je weten of je situatie geschikt is voor een kort geding? Onze procesrechtspecialisten beoordelen je zaak en adviseren over de beste juridische strategie voor snelle en effectieve rechtsbescherming.
Conclusie
Procederen bij de Nederlandse rechter vraagt zorgvuldige voorbereiding en strategische keuzes. Je kiest de juiste route (dagvaarding of verzoekschrift) en de bevoegde rechter, stelt een dagvaarding op die voldoet aan artikel 111 Rv, en doorloopt de schriftelijke fase en de mondelinge behandeling. Hoe lang dat duurt en wat het kost, hangt af van de zaak, de bewijslevering en de proceshouding van partijen. Bij spoed biedt een kort geding uitkomst. Tegen een vonnis staan in de regel hoger beroep en daarna cassatie open, en een toegewezen vordering laat je zo nodig via een gerechtsdeurwaarder ten uitvoer leggen. Juridische bijstand vergroot je slagingskansen.
Veelgestelde vragen over een procedure starten bij de Nederlandse rechter
Hoe start je een procedure bij de Nederlandse rechter?
Meestal met een dagvaarding. Een deurwaarder betekent die aan de gedaagde, waarna je het exploot uiterlijk op de laatste griffiedag vóór de roldatum bij de griffie indient (artikel 125 lid 2 Rv). Schrijft de wet een verzoekschrift voor, dan wordt dat zonder deurwaarder bij de griffie ingediend (artikel 278 lid 2 Rv), buiten de kantonrechter in de regel door een advocaat (artikel 278 lid 3 Rv).
Wanneer gebruik je een dagvaarding en wanneer een verzoekschrift?
Een verzoekschrift gebruik je alleen in zaken waarvoor de wet dat bepaalt, zoals een echtscheiding (artikel 261 lid 2 Rv en artikel 1:150 BW). Alle andere zaken begin je met een dagvaarding (artikel 78 lid 1 Rv). Of er een wederpartij is, maakt voor die keuze niet uit.
Heb je een advocaat nodig om een procedure te starten?
Bij de kantonrechter niet: daar mag je zelf procederen of een gemachtigde inschakelen (artikel 79 lid 1 en 80 lid 1 Rv). In alle andere zaken procedeer je bij advocaat (artikel 79 lid 2 Rv), en een verzoekschrift buiten de kantonrechter wordt in de regel door een advocaat ondertekend (artikel 278 lid 3 Rv). Als gedaagde in kort geding mag je je ook zelf verdedigen (artikel 255 lid 1 Rv).
Bij welke rechter start je een procedure?
De kantonrechter behandelt onder meer vorderingen van ten hoogste € 25.000 en zaken over arbeid, huur, agentuur, consumentenkoop en consumentenkrediet (artikel 93 Rv); andere zaken gaan naar de rechtbank. Bevoegd is in de regel de rechter van de woonplaats van de gedaagde (artikel 99 lid 1 Rv), tenzij een geldige forumkeuze een andere rechter aanwijst (artikel 108 Rv).
Hoeveel griffierecht betaal je als je een procedure start?
Dat hangt af van de rechter, het bedrag en de vraag of je een natuurlijk persoon bent. Sinds 1 januari 2026 betaal je bij de rechtbank voor een vordering tot en met € 100.000 bijvoorbeeld € 1.414 (natuurlijk persoon) of € 3.083 (bv, vof en andere niet-natuurlijke personen). Het griffierecht moet binnen vier weken na de eerste roldatum zijn betaald (artikel 3 lid 3 Wgbz).
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (geldend vanaf 14 juli 2026): artikel 19, 45, 46, 47, 78, 79, 80, 87, 93, 99, 100, 108, 111, 114, 117, 120, 122, 125, 128, 131, 132, 133, 136, 137, 138, 139, 143, 166, 177, 179, 186, 187, 189, 190, 233, 237, 240, 254, 255, 257, 261, 278, 282, 332, 337, 339, 343, 347, 402, 419-422a, 430 en 1019h
- Burgerlijk Wetboek: artikel 1:150, 6:74, 6:162 en 7:671b
- Wet griffierechten burgerlijke zaken (geldend vanaf 1 januari 2026): artikel 3, 4 en bijlage (tarieven)
- Landelijk procesreglement kort gedingen rechtbanken, derde versie (1 juli 2025), rechtspraak.nl, artikel 4.1, 4.3, 10.7 en 12.2
- HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366 (proceskosten, r.o. 3.5.2-3.5.3)
Wil je eerst een breder beeld van het Nederlandse procesrecht, de doorlooptijden en de kosten? Dat zetten wij uiteen op onze pagina over de procesadvocaat in Nederland.
Wat een concrete zaak kost, hangt af van de omvang, de complexiteit en het verloop van de procedure. Wij maken vooraf een prijsafspraak. Ons team adviseert ook over Procedure bij de rechtbank.
