Met een voorlopig getuigenverhoor laat je getuigen onder ede horen vóórdat je een procedure begint, zodat je weet of je bewijs standhoudt. Ondernemers gebruiken het om een claim te onderbouwen of juist een dreigende procedure af te wenden. Laat beoordelen of een verzoek in je zaak kansrijk is.
Wanneer is bewijs door getuigen toegelaten?
In onze blogreeks over bewijs in civiele procedures komt vandaag aan bod: het voorlopig getuigenverhoor, oftewel het vergaren van bewijs door getuigen. Procederen kan kostbaar zijn, het kost veel tijd en de uitkomst is nooit helemaal zeker. Het is daarom voor partijen vaak moeilijk te beslissen of zij een civiele procedure willen starten, helemaal wanneer een partij niet helemaal zeker is of zij nu eigenlijk écht zo sterk staan. Het voorlopig getuigenverhoor biedt hier een oplossing. Door het voorlopig getuigenverhoor kan voorafgaand aan de voorgenomen procedure (meer) duidelijkheid ontstaan over het slagen van de vordering. Ook kan er tijdens een lopende procedure bewijs worden verzameld over feiten en omstandigheden waar tot op heden geen toereikend bewijs voor is, of bewijs dat nog een beetje op losse schroeven staat. Kortom, bewijs door getuigen kan een interessant instrument zijn voor het verbeteren van je (bewijs)positie.
Artikel 186 Rv bepaalt dat in de gevallen waarin bij de wet het bewijs door getuigen is toegelaten, kan, voordat een zaak aanhangig is, op verzoek van de belanghebbende onverwijld een voorlopig getuigenverhoor worden bevolen. Tijdens een reeds aanhangig geding kan de rechter op verzoek van een partij een voorlopig getuigenverhoor bevelen.
Het voorlopig getuigenverhoor is geregeld in artikel 186 e.v. Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. De wetgever heeft bepaald dat het voorlopig getuigenverhoor aanvangt met een verzoekschrift van de partij die het getuigenverhoor wenst.
In dit verzoekschrift dient te worden opgenomen: (i) de aard en het beloop van de vordering, (ii) wat de verzoeker met het voorlopig getuigenverhoor wil bewijzen en (iii) welke getuigen de verzoeker wil horen. Het is van belang dat het verzoekschrift alle vereisten bevat die de wet aan toewijzing verbindt. Er dienen daarom voldoende concrete feiten en omstandigheden te worden gesteld, en er dient duidelijk gemaakt te worden waarom de te horen getuigen mogelijk kunnen verklaren over deze feiten en omstandigheden. Het verzoekschrift dient te worden ingediend bij de rechter die waarschijnlijk bevoegd zal zijn om over de zaak, indien deze ook daadwerkelijk wordt ingesteld, te oordelen.
Zitting bij de rechtbank
Na toewijzing van het verzoek bepaalt de rechtbank een zitting. De opgeroepen getuigen zijn verplicht te verschijnen én onder ede te verklaren. De griffier maakt een proces-verbaal op van de verklaringen, dat door de getuigen moet worden ondertekend.
Het is belangrijk op te merken dat de verzoeker niet nauwkeurig hoeft aan te geven welke feiten en stellingen hij aan zijn vordering ten grondslag wil leggen, noch de precieze aard van de vordering en de omvang van de schade. Wel moet er een ruwe schets worden gegeven van de beoogde vordering en te bewijzen feiten.
Wanneer wijst de rechter het verzoek af?
In beginsel worden geen hoge eisen gesteld aan toewijzing van het verzoek tot het houden van een voorlopig getuigenverhoor. Het uitgangspunt is dan ook dat een verzoek in beginsel wordt toegewezen tenzij er een zwaarwegende grond is dit niet te doen. Toch is er een aantal redenen waardoor het getuigenverhoor kan worden afgewezen. Deze redenen zien op:
- Misbruik van bevoegdheid;
- Strijd met de goede procesorde;
- Een ander zwaarwichtig bezwaar;
- Onvoldoende belang
Daarbij mag geen sprake zijn van de zogeheten ‘fishing expedition’.
Wat is een fishing expedition?
Er is geen vaste definitie van het begrip fishing expedition, hoewel de term al wel duidelijkheid lijkt te scheppen. De mogelijkheid voor het instellen van een voorlopig getuigenverhoor strekt niet om te vissen naar informatie waarop helemaal geen recht bestaat. Indien er geen rechtstreeks verband bestaat tussen feiten waarover de getuigen zou moeten worden gehoord en de vordering van de verzoeker, en de verzoeker informatie zoekt die nog niet bekend is, is sprake van een fishing expedition. De verzoeker heeft dan oneigenlijke bedoeling en probeert op hoop van zege informatie te vinden die in haar voordeel uit kan pakken. De rechter zal bij toetsing van het verzoek bekijken of inderdaad sprake is van een fishing expedition.
Wat is het doel van een voorlopig getuigenverhoor?
Een voorlopig getuigenverhoor is dus een juridische procedure waarbij getuigen onder ede worden gehoord door een rechter, voorafgaand aan of tijdens een rechtszaak. Het kan verschillende doelen dienen, waaronder:
- Opheldering krijgen over feiten in een vroeg stadium van een geschil.
- De haalbaarheid van een mogelijke rechtszaak beoordelen.
- Extra bewijsmateriaal verzamelen tijdens een lopende procedure.
Om een voorlopig getuigenverhoor aan te vragen, moet een verzoekschrift worden ingediend bij de bevoegde rechter. Dit verzoekschrift moet de volgende elementen bevatten:
- De aard en het beloop van de vordering
- Wat de verzoeker wil bewijzen
- Welke getuigen de verzoeker wil horen
Hoe verloopt de zitting?
Na toewijzing van het verzoek voorlopig getuigenverhoor zal de rechtbank een zitting bepalen. De te horen getuigen worden per brief opgeroepen en zijn verplicht te verschijnen en te verklaren. Voordat de getuige een verklaring aflegt dient de eed of de belofte afgelegd te worden, zodat de getuige onder ede staat. Dit betekent dat de getuige de waarheid moet spreken over datgene hij verklaart. Doet de getuige dit niet, maakt hij zich schuldig aan meineed en is daarmee strafbaar.
De verklaring wordt schriftelijk vastgelegd in een proces-verbaal. Dit proces-verbaal wordt, na volharding, ondertekend door de getuige en aan beide partijen toegezonden.
Na afronding van het voorlopig getuigenverhoor mag de wederpartij de getuigen vragen stellen, de zogeheten contra-enquête.
Wie kan zich op het verschoningsrecht beroepen?
Er is een aantal gevallen waarbij een opgeroepen getuige mag zwijgen, het zogeheten verschoningsrecht. Hierbij dient gedacht te worden aan personen met een beroepsgeheim, maar ook aan familieleden van een der partijen. Ook mag een getuige zich op het verschoningsrecht beroepen indien door het afleggen van de getuigenis strafbare feiten worden erkend waarvoor zij of een familielid vervolgd kan worden.
Wat gebeurt er als een getuige niet verschijnt?
De getuige die wordt opgeroepen is verplicht te verschijnen. Indien de getuige zonder geldige reden niet verschijnt, of wel verschijnt, maar zonder geldige reden geen verklaring aflegt leidt dit tot problemen, nu dit niet is toegestaan. De rechtbank is zelfs bevoegd over te gaan tot gijzeling, waarbij een getuige naar een huis van bewaring zal worden gebracht.
Het is belangrijk dat de getuigen op de juiste wijze worden opgeroepen. Verschijnt de getuige niet, zal de rechter in de meeste gevallen vragen naar de wijze van oproeping. Het is dan ook gebruikelijk en verstandig om de (belangrijkste) getuige(n) per aangetekende brief op te roepen, zodat hier geen misverstand over kan ontstaan.
Hoe stel je de procedure in bij de rechter?
Na het voorlopig horen van getuigen kan een weloverwogen beslissing worden gemaakt over de kansen van een (bodem)procedure. Nu meer duidelijkheid is verkregen over de feiten en omstandigheden en er mogelijk bewijs voor is verkregen kan de rechtspositie stukken beter worden ingeschat. Natuurlijk geeft dit nog geen 100% garantie dat de procedure ook daadwerkelijk gewonnen zal worden, maar het geeft een vorm van zekerheid.
Wanneer schakel je een advocaat in?
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze gespecialiseerde advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom het voorlopig getuigenverhoor staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.
Nederlands procesrecht
Meer weten over het Nederlandse procesrecht, lees dan ook onze andere informatieve blogs over procederen in Nederland:
Deel I: Bewijslast
Deel II: Voorlopig getuigenverhoor
Deel III: Voorlopig deskundigenbericht
Deel IV: Exhibitieplicht
Deel V: Bewijsbeslag
