Massaclaims

Een massaclaim is een vordering namens een grote groep benadeelden. Sinds de WAMCA (1 januari 2020) kan een stichting of vereniging in een collectieve actie ook schadevergoeding in geld vorderen (artikel 3:305a BW). De procedure staat in titel 14a van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Wordt je onderneming aangesproken, dan toetst de rechter eerst de ontvankelijkheid en pas daarna de inhoud (artikel 1018c lid 5 Rv).

Wat kenmerkt een massaclaim in Nederland?

• Een stichting of vereniging kan een collectieve actie instellen ter bescherming van gelijksoortige belangen van anderen, als zij die belangen volgens haar statuten behartigt en die belangen voldoende zijn gewaarborgd (artikel 3:305a lid 1 BW).
• Komen meer organisaties op voor dezelfde gebeurtenis, dan wijst de rechter uit de eisers de meest geschikte aan als exclusieve belangenbehartiger; als de aard van de zaak daartoe aanleiding geeft, kan hij er meer aanwijzen (artikel 1018e Rv).
• Benadeelden in Nederland doen automatisch mee, tenzij zij zich binnen de door de rechter bepaalde termijn afmelden (opt-out). Benadeelden zonder woonplaats of verblijf in Nederland moeten zich in beginsel juist aanmelden (opt-in) (artikel 1018f lid 1 en 5 Rv).
• Een schikking kan bindend worden voor alle benadeelden die zich niet afmelden, via goedkeuring in de WAMCA-procedure (artikel 1018h Rv) of via een verbindendverklaring door het gerechtshof Amsterdam onder de WCAM (artikel 7:907 BW).

Wat is er de laatste jaren veranderd?

• De WAMCA geldt voor collectieve acties die op of na 1 januari 2020 zijn ingesteld en betrekking hebben op gebeurtenissen op of na 15 november 2016. Voor oudere gebeurtenissen gelden de voorwaarden van vóór 2020 (artikel 119a lid 1 en 2 Overgangswet nieuw BW).
• Ter uitvoering van Richtlijn (EU) 2020/1828 over representatieve vorderingen gelden voor collectieve acties die op of na 25 juni 2023 zijn ingesteld aanvullende regels. Voorbeelden zijn eisen aan de financiering van consumentenzaken (artikel 3:305a lid 2 onder f BW) en de bevoegdheid van erkende buitenlandse organisaties (artikel 3:305c BW). Voor consumentenzaken die vanaf die datum zijn ingesteld, geldt de grens van 15 november 2016 niet (artikel 119a lid 3 Overgangswet nieuw BW).

Welke rol spelen belangenorganisaties?

Een collectieve actie wordt gevoerd door een stichting of vereniging, bijvoorbeeld een consumentenorganisatie of een speciaal opgerichte claimstichting. De wet stelt strenge eisen aan zo’n organisatie. Zij moet voldoende representatief zijn, gelet op haar achterban en de omvang van de vertegenwoordigde vorderingen, en onder meer beschikken over (artikel 3:305a lid 2 BW):

• een toezichthoudend orgaan;
• passende mechanismen waarmee de benadeelden kunnen deelnemen aan of vertegenwoordigd zijn bij de besluitvorming;
• voldoende middelen om de procedure te bekostigen, waarbij de zeggenschap over de procedure in voldoende mate bij de organisatie zelf ligt;
• een openbare website met onder meer de statuten, de bestuursstructuur, de bezoldiging van bestuurders, de stand van lopende procedures en, als een bijdrage wordt gevraagd, de berekening daarvan;
• voldoende ervaring en deskundigheid met het voeren van zo’n procedure.

Daarnaast is de organisatie alleen ontvankelijk als (artikel 3:305a lid 3 BW):

• de bestuurders die bij de oprichting betrokken waren, en hun opvolgers, geen winstoogmerk hebben dat via de organisatie wordt gerealiseerd;
• de zaak een voldoende nauwe band met Nederland heeft, bijvoorbeeld omdat de meeste benadeelden hier hun gewone verblijfplaats hebben of de gebeurtenis hier plaatsvond;
• de organisatie eerst voldoende heeft geprobeerd het gevorderde door overleg met de aangesproken partij te bereiken. Een termijn van twee weken na ontvangst van een verzoek tot overleg is daarvoor in elk geval voldoende.

Naast collectieve acties bundelen claimbedrijven soms grote aantallen individuele vorderingen. Voor grensoverschrijdende vorderingen tot € 5.000, exclusief rente en kosten, kan dan de Europese procedure voor geringe vorderingen (EPGV) worden gebruikt (artikel 2 lid 1 van Verordening (EG) nr. 861/2007, zoals vervangen bij Verordening (EU) 2015/2421).

De EPGV is bijzonder nuttig bij de afwikkeling van massaschade, vooral wanneer een collectieve uitspraak of schikking uitblijft. Deze procedure maakt het mogelijk om tegen lage kosten schade op individuele basis te vorderen. Echter, de procedure is minder geschikt voor juridisch ingewikkelde zaken die een uitgebreid partijdebat of een prejudiciële procedure vereisen.

Een collectieve actie hoeft niet direct tot betaling te leiden. De organisatie kan ook eerst een verklaring voor recht vragen dat de aangesproken partij onrechtmatig heeft gehandeld en schadeplichtig is. Zo verklaarde de rechtbank Amsterdam in een WAMCA-zaak voor recht dat de exploitant van een website onrechtmatig handelde en de schade van de betrokkenen moest vergoeden. De rechtbank veroordeelde hem ook om het beeldmateriaal te verwijderen (Rb. Amsterdam 16 februari 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:557). Zo’n uitspraak kan een schikking of de afwikkeling van individuele schade eenvoudiger maken.

Bij het collectief optrekken in massaclaims, zoals bij strooischade, is het primaire doel vaak het bereiken van een schikking. Dit kan gebeuren via een collectieve actie (art. 3:305a BW) of middels een aggregatie van individuele claims. Wij helpen je ook met kort geding.

Deze juridische implicaties zijn belangrijk voor het begrijpen van de dynamiek en de uitdagingen bij de afwikkeling van massaclaims.

Wat regelt de WAMCA?

Op 1 januari 2020 is de WAMCA in werking getreden. Deze wet bracht nieuwe mogelijkheden voor massaclaims. De juridische aspecten van massaclaims in relatie tot de WAMCA zijn divers en complex. Hieronder worden de belangrijkste aspecten besproken:

1. Definitie en Oorzaken van Massaschade: Massaschade ontstaat wanneer door dezelfde gebeurtenis(sen) veel (rechts)personen schade lijden. Dit kan variëren van letselschade en zaakschade tot inbreuken op mededingingsrechtelijke of consumentenbeschermende regelingen en zuivere vermogensschade.
2. Rol van de WAMCA: De WAMCA, die op 1 januari 2020 in werking is getreden, biedt een juridisch kader voor de afwikkeling van massaschade door middel van collectieve acties. Voorheen kon een collectieve actie niet strekken tot schadevergoeding in geld; met de WAMCA kan dat wel. Een uitzondering geldt als de rechter de organisatie ontvankelijk verklaart zonder dat zij aan alle waarborgen voldoet, bijvoorbeeld bij een ideëel doel met een zeer beperkt financieel belang. Dan is schadevergoeding in geld uitgesloten (artikel 3:305a lid 6 BW).
3. Ontvankelijkheidseisen: De WAMCA heeft strengere en aanvullende ontvankelijkheidseisen ingevoerd. Naast de eisen aan de organisatie (artikel 3:305a lid 1 tot en met 3 BW) moet de eiser aannemelijk maken dat een collectieve actie efficiënter en effectiever is dan individuele vorderingen. Daarvoor moeten de feitelijke en rechtsvragen voldoende gemeenschappelijk zijn, moet het aantal benadeelden voldoende zijn en moeten zij bij een schadevordering samen een voldoende groot financieel belang hebben. Ook mag niet summierlijk blijken dat de vordering ondeugdelijk is (artikel 1018c lid 5 Rv). De aangesproken partij mag zich eerst tot verweer op deze punten beperken.
4. Collectieve schikking: Een belangrijk doel van de WAMCA is het bevorderen van schikkingen. Na de aanwijzing van de exclusieve belangenbehartiger geeft de rechter partijen een termijn om een schikking te beproeven (artikel 1018g Rv). Een schikking wordt ter goedkeuring aan de rechter voorgelegd. Die beoordeelt onder meer of de hoogte van de vergoedingen redelijk is, mede gelet op de omvang van de schade, de eenvoud en snelheid waarmee de vergoedingen kunnen worden verkregen en de mogelijke oorzaken van de schade (artikel 1018h lid 2 Rv met artikel 7:907 lid 3 onder b BW). Benadeelden krijgen na goedkeuring opnieuw de gelegenheid zich af te melden (artikel 1018h lid 5 Rv).
5. Procesrechtelijke regels: De WAMCA heeft een eigen procesrechtelijk regime ingevoerd in titel 14a Rv (artikel 1018b tot en met 1018n Rv). De eiser moet de dagvaarding binnen twee dagen ter griffie indienen en in het centraal register voor collectieve vorderingen laten aantekenen. Daarna hebben andere organisaties drie maanden om voor dezelfde gebeurtenis een collectieve vordering in te stellen (artikel 1018c lid 2 en 1018d lid 1 Rv). Uit de eisers wijst de rechter de meest geschikte aan als exclusieve belangenbehartiger (artikel 1018e Rv).
6. Toepassing in de praktijk: Een voorbeeld is een zaak bij de rechtbank Amsterdam tegen de exploitant van een website. Bij tussenvonnis oordeelde de rechtbank dat de stichtingen en hun vorderingen de toets van artikel 1018c lid 5 Rv doorstonden, en wees zij een exclusieve belangenbehartiger aan (Rb. Amsterdam 28 oktober 2020, ECLI:NL:RBAMS:2020:5271). In het eindvonnis volgden verklaringen voor recht en een verwijderingsbevel (ECLI:NL:RBAMS:2022:557).
7. Voordelen en beperkingen: De WAMCA maakt schadevergoeding in geld mogelijk en bevordert schikkingen. Daar staat tegenover dat de procedure lang en complex kan zijn. Blijkt summierlijk dat de vordering ondeugdelijk is, dan kan de rechter het advocatensalaris van de wederpartij in de proceskostenveroordeling tot vijf keer verhogen, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1018l lid 1 Rv). Benadeelden die zich afmelden, zijn niet gebonden aan de uitkomst (artikel 1018f lid 1 Rv).

Deze juridische aspecten zijn noodzakelijk voor het begrijpen van de dynamiek en de uitdagingen bij de afwikkeling van massaclaims onder de WAMCA.

Wat is het verschil tussen de WAMCA en de WCAM?

Bij de WAMCA procedeert een organisatie tegen de aangesproken partij. De WCAM, de regeling in artikel 7:907 en volgende BW, gaat uit van een schikking: een stichting of vereniging en de partij die de schade vergoedt, sluiten een overeenkomst en vragen samen aan de rechter die verbindend te verklaren voor alle benadeelden (artikel 7:907 lid 1 BW). Het gerechtshof Amsterdam is daarvoor bij uitsluiting bevoegd (artikel 1013 lid 3 Rv). Het hof wijst het verzoek onder meer af als de vergoedingen niet redelijk zijn of de organisatie niet voldoende representatief is (artikel 7:907 lid 3 BW).

Na de verbindendverklaring heeft de overeenkomst de gevolgen van een vaststellingsovereenkomst voor alle gerechtigden. Wie niet gebonden wil zijn, moet dat binnen een door de rechter bepaalde termijn van ten minste drie maanden laten weten (artikel 7:908 lid 1 en 2 BW). Nog vóór een procedure kan de rechtbank op verzoek een verschijning van partijen bevelen om zo’n schikking te beproeven (artikel 1018a Rv).

Veelgestelde vragen over massaclaims

Wat is de WAMCA?

De Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie is op 1 januari 2020 in werking getreden. Sindsdien kan een stichting of vereniging in een collectieve actie ook schadevergoeding in geld vorderen, onder strengere ontvankelijkheidseisen (artikel 3:305a BW). De procedure staat in titel 14a Rv (artikel 1018b tot en met 1018n Rv).

Wie mag een collectieve actie instellen?

Een stichting of vereniging met volledige rechtsbevoegdheid die de belangen volgens haar statuten behartigt, voldoende representatief is en aan de waarborgen van artikel 3:305a lid 2 en 3 BW voldoet. Ook publiekrechtelijke rechtspersonen aan wie de behartiging van zulke belangen is toevertrouwd (artikel 3:305b BW) en erkende buitenlandse organisaties in consumentenzaken (artikel 3:305c BW) kunnen dat.

Doe je als benadeelde automatisch mee aan een collectieve actie?

Woon je in Nederland, dan wel: je bent gebonden, tenzij je je binnen de door de rechter bepaalde termijn van ten minste een maand afmeldt (artikel 1018f lid 1 Rv). Heb je geen woonplaats of verblijf in Nederland, dan moet je je in beginsel aanmelden om gebonden te zijn (artikel 1018f lid 5 Rv).

Hoe verweer je je als onderneming tegen een massaclaim?

Toets eerst de ontvankelijkheid. De rechter behandelt de zaak pas inhoudelijk als de organisatie aan de eisen van artikel 3:305a BW voldoet, de collectieve actie efficiënter en effectiever is dan individuele vorderingen en niet summierlijk blijkt dat de vordering ondeugdelijk is. Je mag je verweer eerst tot die punten beperken (artikel 1018c lid 5 Rv). Ook moet de organisatie eerst voldoende hebben geprobeerd het gevorderde via overleg te bereiken (artikel 3:305a lid 3 onder c BW).

Wat is het verschil tussen de WAMCA en de WCAM?

De WAMCA regelt een procedure waarin een organisatie tegen de aangesproken partij procedeert (artikel 3:305a BW en titel 14a Rv). De WCAM regelt de verbindendverklaring van een schikking door het gerechtshof Amsterdam op gezamenlijk verzoek van partijen (artikel 7:907 BW en artikel 1013 Rv).

Primaire bronnen

• Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:305a, 3:305b en 3:305c; tekst van artikel 3:305a vóór 2020 nagelezen in de versie van 1 januari 2019
• Burgerlijk Wetboek Boek 7: artikel 7:907 en 7:908
• Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 1013, 1018a, 1018b, 1018c, 1018d, 1018e, 1018f, 1018g, 1018h en 1018l
• Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek: artikel 119a
• Verordening (EG) nr. 861/2007 (Europese procedure voor geringe vorderingen), artikel 2 lid 1 zoals vervangen bij Verordening (EU) 2015/2421
• Richtlijn (EU) 2020/1828 betreffende representatieve vorderingen
• Rb. Amsterdam 28 oktober 2020, ECLI:NL:RBAMS:2020:5271
• Rb. Amsterdam 16 februari 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:557

Wanneer schakel je een advocaat massaclaims in?

MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom massaclaims staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.