Met een voorlopig deskundigenbericht laat je een door de rechter benoemde deskundige onderzoek doen voordat je een procedure begint. Zo weet je of je technische of financiële stellingen standhouden. Sinds 1 januari 2025 is het een van de voorlopige bewijsverrichtingen (artikel 196 Rv); de benoeming van de deskundige regelt artikel 202 Rv. De rechter wijst het verzoek in beginsel toe.
In onze blogreeks over bewijsrecht in de civiele procedure komt het voorlopig deskundigenbericht aan bod. Zoals in de blog over het voorlopig getuigenverhoor al bleek, kan procederen kostbaar, tijdrovend en onzeker zijn. Met een voorlopig deskundigenbericht laat je een deskundige zich uitlaten over de feiten en vragen die belangrijk zijn voor de uitkomst van een mogelijke procedure. Ondernemers gebruiken het vaak bij bouw-, product- en schadegeschillen. Iedere belanghebbende kan het verzoek doen voordat een zaak aanhangig is, of nadat is gedagvaard maar voordat de zaak op de rol is ingeschreven (artikel 196 lid 1 Rv). De wederpartij kan daarop zelf ook voorlopige bewijsverrichtingen verzoeken. Loopt de procedure al, dan vraag je de rechter in die procedure om een deskundigenbericht (artikel 186 lid 1 Rv).
Wat is een voorlopig deskundigenbericht?
Een voorlopig deskundigenbericht is een onderzoek dat wordt uitgevoerd door een onafhankelijke deskundige, vaak in het kader van juridische geschillen. Het doel van dit rapport is om duidelijkheid te verschaffen over relevante feiten en omstandigheden die van invloed kunnen zijn op de uitkomst van een rechtszaak. Dit kan bijvoorbeeld betrekking hebben op medische kwesties, bouwtechnische problemen of andere technische geschillen.
Waarvoor gebruik je een voorlopig deskundigenbericht?
Het voorlopig deskundigenbericht wordt vaak aangevraagd wanneer er onduidelijkheid bestaat over bepaalde feiten die belangrijk zijn voor de beoordeling van een zaak. Dit kan partijen helpen om te bepalen of het zinvol is om een formele rechtszaak te starten. Iedere belanghebbende kan het verzoek indienen bij de rechter die vermoedelijk bevoegd zal zijn over de zaak te oordelen; dat kan ook de kantonrechter zijn (artikel 197 lid 1 Rv). De rechter wijst het verzoek toe, tenzij een van de afwijzingsgronden uit artikel 196 lid 2 Rv zich voordoet (zie hieronder).
Hoe verloopt de procedure?
De procedure begint met een verzoekschrift. De rechter beslist pas na een mondelinge behandeling waarvoor jij en de wederpartij worden opgeroepen. Die behandeling kan achterwege blijven als de wederpartij onbekend is, bij onverwijlde spoed of als de wederpartij schriftelijk heeft laten weten geen bezwaar te hebben (artikel 198 lid 1 Rv). Wijst de rechter het verzoek toe, dan benoemt hij na overleg met partijen een of meer deskundigen. In de beschikking staan de punten waarover hun oordeel wordt gevraagd (artikel 202 lid 1 Rv). De deskundige moet de opdracht onpartijdig en naar beste weten uitvoeren (artikel 190 lid 1 Rv), en partijen moeten aan het onderzoek meewerken (artikel 190 lid 3 Rv). Het rapport is niet bindend: in een latere procedure beoordeelt de rechter in beginsel vrij welke waarde hij eraan hecht (artikel 152 lid 2 Rv).
Wat moet er in het verzoekschrift staan?
Het verzoekschrift vermeldt in elk geval (artikel 197 lid 2 en lid 3 onder b Rv):
- een kernachtige omschrijving van het geschil of de gebeurtenis waarop het verzoek betrekking heeft en de gronden van het verzoek; ontbreekt die, dan is de verzoeker niet-ontvankelijk;
- de aard en het beloop van de vordering;
- de naam en woonplaats van de wederpartij, of de redenen waarom de wederpartij onbekend is;
- de punten waarover je het oordeel van deskundigen vraagt en de naam en hoedanigheid van een of meer deskundigen die de rechter kan benoemen.
Dit instrument is bijzonder nuttig in complexe zaken waar technische of medische expertise vereist is, en kan helpen om bewijs veilig te stellen voordat verdere juridische stappen worden ondernomen.
Waar is het voorlopig deskundigenbericht geregeld?
Sinds 1 januari 2025 valt het voorlopig deskundigenbericht onder de voorlopige bewijsverrichtingen van artikel 196 tot en met 204 Rv. Tot die datum stond het in artikel 202 en volgende Rv (oud). De algemene regels staan in artikel 196 tot en met 200 Rv. Artikel 202 Rv bevat de bijzondere regels voor het voorlopig deskundigenbericht en verklaart de bepalingen over deskundigen in een gewone procedure (artikel 186 tot en met 192 Rv) van overeenkomstige toepassing. Je dient het verzoekschrift in bij de rechter die vermoedelijk bevoegd zal zijn over de zaak te oordelen als die aanhangig wordt gemaakt (artikel 197 lid 1 Rv). De rechter wijst het verzoek toe, tenzij een van de afwijzingsgronden van artikel 196 lid 2 Rv zich voordoet.
Wanneer wijst de rechter het verzoek af?
De rechter wijst het verzoek alleen af als hij van oordeel is dat (artikel 196 lid 2 Rv):
- de verlangde informatie niet voldoende bepaald is;
- onvoldoende belang bij de voorlopige bewijsverrichting bestaat;
- het verzoek in strijd is met de goede procesorde;
- sprake is van misbruik van bevoegdheid; of
- andere gewichtige redenen zich tegen de voorlopige bewijsverrichting verzetten.
Tegen de beslissing op het verzoek staat in beginsel geen hoger beroep of cassatie open, tenzij de rechter anders bepaalt. In dat geval geldt een termijn van vier weken (artikel 200 lid 2 Rv).
Hoe wordt een deskundige benoemd?
De rechter benoemt de deskundige of deskundigen na overleg met partijen (artikel 202 lid 1 Rv). De deskundige brengt schriftelijk bericht uit of doet mondeling verslag. De beschikking vermeldt de punten waarover het oordeel van de deskundige wordt gevraagd. Je stelt die vragen en een of meer deskundigen al voor in je verzoekschrift (artikel 197 lid 3 onder b Rv).
Een aparte bezwaarprocedure tegen de benoemde deskundige bestaat niet. Bezwaren tegen een kandidaat breng je naar voren in het overleg vóór de benoeming. Neemt de deskundige de benoeming niet aan, of kan of wil hij zijn taak niet naar behoren volbrengen, dan kan de rechter na overleg met partijen een andere deskundige benoemen (artikel 186 lid 4 Rv). Ook kan de rechter de deskundige een nadere toelichting of aanvulling laten geven (artikel 186 lid 5 Rv).
Wat kost een voorlopig deskundigenbericht?
Voor de kosten van de deskundige gelden de gewone regels over deskundigen overeenkomstig (artikel 202 lid 1 Rv). De rechter kan de deskundige vragen zijn kosten te begroten. In de regel stort de verzoekende partij een voorschot bij de griffie (artikel 187 Rv). Na het onderzoek begroot de rechter het loon van de deskundige en betaalt de griffier dit uit het voorschot (artikel 191 lid 1 en 2 Rv). Heb je een toevoeging of is griffierecht voor onvermogenden geheven, dan wordt geen voorschot opgelegd en betaalt de Staat; dat bedrag wordt voorlopig in debet gesteld (artikel 191 lid 3 Rv). In dat geval bepaalt de rechter welk deel ieder van de partijen moet dragen (artikel 202 lid 2 Rv). Daarnaast betaal je in de regel griffierecht voor het verzoekschrift (artikel 3 lid 2 Wet griffierechten burgerlijke zaken).
Volgt later een bodemprocedure, dan wordt de partij die in het ongelijk wordt gesteld in de regel in de proceskosten veroordeeld (artikel 237 lid 1 Rv). Of je de kosten van het voorlopig deskundigenbericht dan terugkrijgt, hangt af van de afloop en van de beslissing van de rechter in die procedure.
Veelgestelde vragen over het voorlopig deskundigenbericht
Kan ik tijdens een lopende procedure nog een voorlopig deskundigenbericht vragen?
Nee, sinds 1 januari 2025 niet meer. Je vraagt een voorlopige bewijsverrichting aan voordat de zaak aanhangig is, of nadat is gedagvaard maar voordat de zaak op de rol is ingeschreven (artikel 196 lid 1 Rv). Loopt de procedure al, dan vraag je de rechter in die procedure om een deskundigenbericht (artikel 186 lid 1 Rv).
Is het rapport van de deskundige bindend?
Nee. De rechter in een latere procedure beoordeelt in beginsel vrij welke waarde hij aan het rapport hecht (artikel 152 lid 2 Rv). Je kunt het rapport in die procedure gemotiveerd bestrijden, bijvoorbeeld met een rapport van een eigen deskundige.
Wie betaalt het voorlopig deskundigenbericht?
In de regel stort de verzoekende partij een voorschot voor de kosten van de deskundige (artikel 187 en 202 lid 1 Rv). Heb je een toevoeging of geldt het griffierecht voor onvermogenden, dan betaalt de Staat voorlopig. De rechter bepaalt dan welk deel ieder van de partijen moet dragen (artikel 191 lid 3 en 202 lid 2 Rv). Daarnaast betaal je in de regel griffierecht voor het verzoekschrift.
Kan ik in hoger beroep tegen de beslissing op mijn verzoek?
In beginsel niet. Tegen de beslissing op een verzoek om een voorlopige bewijsverrichting, anders dan inzage in gegevens, staat geen hogere voorziening open, tenzij de rechter anders bepaalt. In dat geval geldt een termijn van vier weken (artikel 200 lid 2 Rv).
Moet ik meewerken aan het onderzoek van de deskundige?
Ja. De regels over deskundigen gelden overeenkomstig (artikel 202 lid 1 Rv), dus partijen moeten meewerken aan het onderzoek. Werk je niet mee, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht (artikel 190 lid 3 Rv). De deskundige moet jou en de wederpartij in de gelegenheid stellen opmerkingen te maken en verzoeken te doen (artikel 190 lid 2 Rv).
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (versie na 1 januari 2025): artikelen 152, 186, 187, 190, 191, 196, 197, 198, 200, 202 en 237
- Wet griffierechten burgerlijke zaken: artikel 3
Wanneer schakel je hiervoor een advocaat in?
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom het voorlopig deskundigenbericht staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.
Deel I: Bewijslast
Deel II: Voorlopig getuigenverhoor
Deel III: Voorlopig deskundigenbericht
Deel IV: Exhibitieplicht
Deel V: Bewijsbeslag
Wil je in plaats daarvan getuigen onder ede horen, dan is het voorlopig getuigenverhoor het aangewezen middel. Hoe de procedure daarna verloopt, lees je bij een procedure starten bij de Nederlandse rechter.
