Bij een internationaal zakelijk geschil kunt u naar de Nederlandse rechter wanneer er rechtsmacht bestaat op basis van vestiging, contractuitvoering of een forumkeuzebeding. Binnen de EU bepaalt de EEX-verordening (Brussel I-bis) welke rechter bevoegd is, waarbij als hoofdregel geldt dat u procedeert in het land waar de gedaagde gevestigd is.
Rechtsmacht vormt de kern van internationale geschillen. De vraag welke rechter bevoegd is, bepaalt namelijk uw proceskosten, doorlooptijd en uitvoerbaarheid van het vonnis. Nederlandse ondernemingen met buitenlandse handelspartners staan regelmatig voor deze vraag: moet u afreizen naar het buitenland voor een rechtszaak, of kunt u in Nederland procederen?
De EEX-verordening biedt binnen Europa duidelijke regels. Voor 85% van de grensoverschrijdende handelszaken geldt dat contractuele afspraken de doorslag geven. Een forumkeuzebeding in uw algemene voorwaarden bepaalt dan welke rechter bevoegd is, ongeacht de vestigingsplaats van partijen. Daarom moet u vooraf juridische clausules opnemen in contracten.
Hoe werkt de EEX-verordening bij internationale geschillen?
De Brussel I-bis verordening (EEX-verordening) regelt rechtsmacht binnen de Europese Unie en stelt als algemene regel dat de gedaagde wordt geprocedeerd in het land waar deze gevestigd is. Een Duitse onderneming dagvaardt u dus voor de Duitse rechter, een Franse partij voor de Franse rechter.
Deze regel voorkomt willekeurige forumkeuzes en biedt rechtszekerheid. Echter, de verordening erkent belangrijke uitzonderingen die u strategisch kunt inzetten. Bij contractuele geschillen bepaalt vaak de plaats van contractuitvoering de bevoegde rechter. Levering van goederen in Nederland creëert bijvoorbeeld rechtsmacht voor de Nederlandse rechter, zelfs zonder Nederlandse vestiging van uw contractpartij.
Juridisch anker: Artikel 7 lid 1 sub b EEX-verordening bepaalt dat bij koopovereenkomsten de rechter bevoegd is van de plaats waar goederen geleverd werden. Bij EXW-leveringen (Ex Works) geldt het bedrijfspand van de verkoper als leveringsplaats.
De voordelen van Nederlandse rechtsmacht zijn aanzienlijk. U hoeft niet af te reizen naar het buitenland, voert de procedure in uw eigen taal en kent het Nederlandse rechtssysteem. Uw wederpartij moet daarentegen een Nederlandse advocaat inschakelen en heeft een achterstand voor wat betreft taal en kennis van de gang van zaken. Bovendien vermijdt u grillige procedures in Zuid-Europese landen die jaren kunnen duren.
Wanneer kan de Nederlandse rechter zich bevoegd verklaren?
Nederlandse rechters kunnen rechtsmacht aannemen in verschillende specifieke situaties, afhankelijk van aanknopingspunten met Nederland. Vestiging, contractuitvoering en contractuele afspraken vormen de belangrijkste gronden.
Vestiging van buitenlandse onderneming in Nederland
Een buitenlandse onderneming met Nederlandse vestiging, filiaal of vaste vertegenwoordiging kunt u dagvaarden voor de Nederlandse rechter. De EEX-verordening definieert vestiging ruim: een verkoopkantoor, distributiecentrum of vaste agent volstaat.
Denk aan een Belgische groothandel met warehouse in Rotterdam, of een Duitse softwareleverancier met Nederlandse klantenservice. Deze aanknopingspunten maken de Nederlandse rechter bevoegd voor alle geschillen gerelateerd aan de Nederlandse activiteiten. In 75% van dergelijke zaken accepteert de buitenlandse partij de Nederlandse rechtsmacht zonder discussie.
Contractuele verplichtingen en uitvoeringsplaats
Levering van goederen of dienstverlening in Nederland creëert rechtsmacht, ook zonder Nederlandse vestiging. Een koopovereenkomst waarbij goederen in Amsterdam worden afgeleverd, of consultancy bij een Nederlandse onderneming, geeft de Nederlandse rechter bevoegdheid.
Deze regel focust op contractuitvoering. Online verkoop aan Nederlandse klanten, installatie van machines in Nederlandse fabrieken of adviesdiensten bij Nederlandse bedrijven vallen onder deze categorie. In ongeveer 60% van internationale handelsgeschillen speelt de uitvoeringsplaats een beslissende rol voor rechtsmacht.
Forumkeuzebedingen overrulen EU-regels
Contractuele afspraken kunnen de EEX-verordening overrulen door expliciet Nederlandse rechtsmacht vast te leggen in forumkeuzebedingen. Deze clausules geven partijen de vrijheid om vooraf te bepalen welke rechter bevoegd is, ongeacht vestigingsplaats.
Een Nederlandse leverancier kan bijvoorbeeld bepalen dat alle geschillen voor de rechtbank Amsterdam behandeld worden, zelfs bij leveringen aan buitenlandse klanten. Forumkeuzebedingen bieden strategische voordelen: procedures in de Nederlandse taal, bekendheid met het Nederlandse rechtssysteem en betere executiemogelijkheden. Zorg echter voor duidelijke formulering, omdat onduidelijke bedingen leiden tot langdurige discussies over rechtsmacht.
Welke procedure moet u volgen bij dagvaarding van buitenlandse bedrijven?
Procederen tegen een buitenlandse onderneming vereist specifieke proceshandelingen die afwijken van nationale procedures, vooral bij betekening en communicatie. De procedure volgt Nederlandse procesregels, maar met internationale complicaties.
Stap 1: Dagvaarding opstellen
Uw advocaat stelt een dagvaarding op volgens Nederlands procesrecht, met alle vereiste elementen zoals vordering, feiten en juridische gronden. In de dagvaarding moet expliciet staan dat de deurwaarder een exploot opmaakt conform artikel 4 en 7 van Verordening (EG) 1393/2007 betreffende betekening in de lidstaten.
Stap 2: Vertaling voorbereiden
De dagvaarding moet vertaald worden in de officiële taal van het land waar de gedaagde gevestigd is. Deze vertaling vormt een essentieel onderdeel van geldige betekening. Zonder correcte vertaling kan de gedaagde later verzet aantekenen.
Stap 3: Betekening via buitenlandse instantie
Betekening gebeurt niet rechtstreeks, maar via de aangewezen buitenlandse instantie, meestal een gerechtsdeurwaarder of centrale autoriteit in het betreffende land. De Nederlandse deurwaarder zendt de dagvaarding en vertaling naar Stockholm, Berlijn of andere hoofdsteden.
Deze stap duurt vaak 3 tot 6 maanden, vooral in landen met trage bureaucratie. Bij dreigende verjaring kunt u eerst een kortgedingprocedure starten of conservatoir beslag leggen op Nederlandse vermogensbestanddelen van de schuldenaar.
Stap 4: Procedure inleiden
Na geldige betekening introduceert u de zaak bij de bevoegde Nederlandse rechtbank. De rechtbank onderzoekt ambtshalve of zij rechtsmacht heeft en welk materieel recht van toepassing is. Bij geschillen binnen de EU geldt vaak het Weens Koopverdrag.
Stap 5: Behandeling en vonnis
De procedure verloopt volgens Nederlands recht, ongeacht de nationaliteit van partijen. De rechter beslist inhoudelijk over de vordering na beoordeling van alle stukken en argumenten. Het resultaat is een uitvoerbaar Nederlands vonnis.
Nadeel van internationale procedures blijft de langere doorlooptijd vanwege de verlengde termijnen. Echter, door strategische voorbereiding en gedegen juridische ondersteuning boekt u vaak succes met deze route.
Wat is de Europese procedure voor kleine vorderingen?
Voor eenvoudige handelszaken binnen de EU biedt de Europese procedure voor kleine vorderingen een snelle, goedkope route. Deze procedure geldt voor vorderingen tot maximaal € 5.000 en vereist geen advocaatplicht.
De procedure verloopt grotendeels schriftelijk en hoeft meestal niet fysiek aangehoord te worden. U dient het formulier in bij de bevoegde rechter, die vervolgens beslist binnen 3 tot 6 maanden. Dit contrasteert met normale procedures die 6 tot 18 maanden duren.
Belangrijkste voordelen:
- Geen advocaatkosten verplicht
- Beperkte proceskosten
- Snelle afhandeling
- Eigen taal mogelijk
- Direct uitvoerbare executoriale titel
Let op: Denemarken heeft deze procedure niet geaccepteerd, waardoor deze niet kan worden ingezet tegen Deense bedrijven. Voor complexere geschillen of hogere bedragen blijft de Nederlandse procedure geschikter, met volledige kostenregeling en advocaatplicht boven € 25.000.
Hoe verkrijgt u een Europese executoriale titel?
Een Europese executoriale titel (EET) maakt uw Nederlandse vonnis direct geldig binnen alle EU-landen. De rechter kan uw vonnis waarmerken als EET, waardoor het overal direct ten uitvoer kan worden gelegd door de plaatselijke deurwaarder of rechtbank.
Sinds 2015 zijn Nederlandse vonnissen automatisch uitvoerbaar in andere EU-lidstaten zonder exequaturprocedure. De Brussel I-bis verordening heeft deze vereenvoudiging doorgevoerd. U hoeft dus geen aparte erkenningsprocedure te starten in Duitsland, Frankrijk of andere EU-landen.
Voor landen buiten de EU moet u kijken naar bilaterale verdragen of het Haags Verdrag. Deze procedures blijven complexer en tijdrovender. Daarom is het verstandig om vooraf conservatoir beslag te leggen op Nederlandse activa van de schuldenaar, indien aanwezig.
Praktijkvoorbeeld: Een Nederlandse bloemenbollenleverancier uit Aalsmeer vorderde € 45.000 van een Zweedse klant. Na dagvaarding conform de EEX-verordening en correcte betekening in Stockholm verkreeg de leverancier binnen 8 maanden een Nederlands vonnis. Dit vonnis werd direct uitvoerbaar verklaard en vertaald in het Zweeds. De totale vordering bedroeg inmiddels € 51.000 door wettelijke handelsrente van 8% per jaar en buitengerechtelijke incassokosten volgens het Nederlandse tarief.
Welk recht is van toepassing op internationale koopovereenkomsten?
Bij internationale koopovereenkomsten van roerende zaken waarbij beide partijen gevestigd zijn in verdragsluitende staten, valt de zaak onder het Weens Koopverdrag van 11 april 1980. Dit VN-verdrag bepaalt de rechten en plichten van partijen, tenzij u expliciet kiest voor Nederlands recht in uw algemene voorwaarden.
Het Weens Koopverdrag regelt onder andere levering, conformiteit, prijsbetaling en wanprestatie. Artikel 78 bepaalt dat u rente kunt vorderen over niet-betaalde koopsommen, waarbij aansluiting wordt gezocht bij het rentepercentage van het land waar de verkoper is gevestigd. In Nederland bedraagt de wettelijke handelsrente 8% per jaar.
Buitengerechtelijke incassokosten kunt u vorderen op grond van artikel 74 Weens Koopverdrag. Hierbij wordt vaak aansluiting gezocht bij het percentage dat in Nederland wordt gehanteerd volgens het Besluit Vergoeding voor Buitengerechtelijke Incassokosten, dat officieel inging op 1 juni 2012.
Echter, rechtskeuze in contracten blijft mogelijk en raadzaam. Door expliciet te kiezen voor Nederlands recht voorkomt u discussies over toepasselijk recht en zorgt u voor bekende juridische kaders. Neem deze rechtskeuze op in uw algemene voorwaarden en contracten.
Hoe voorkomt u juridische problemen bij betekening?
Betekening in het buitenland vormt vaak de grootste praktische uitdaging bij internationale procedures. Veel buitenlandse partijen verschijnen niet omdat zij Nederlandse dagvaardingen niet begrijpen of negeren.
Uitdaging: Trage betekening
Betekening via buitenlandse instanties duurt gemiddeld 3 tot 6 maanden. In landen met trage bureaucratie loopt dit zelfs op tot 9 maanden. Bij tijdgevoelige zaken dreigt verjaring of juridisch nadeel.
Oplossing: Start bij urgentie eerst een kortgedingprocedure of leg conservatoir beslag op Nederlandse vermogensbestanddelen. Deze spoedeisende procedures voorkomt dat de schuldenaar vermogen wegmaakt of dat rechten verjaren.
Uitdaging: Gedaagde verschijnt niet
In ongeveer 40% van internationale procedures verschijnt de gedaagde niet ter zitting. U kunt dan verstek vragen, maar de gedaagde behoudt het recht om verzet aan te tekenen tegen het verstekvonnis.
Oplossing: Zorg voor perfecte betekening volgens alle formele vereisten. Controleer of de vertaling correct is, of alle documenten compleet zijn en of de juiste instantie is gebruikt. Dit voorkomt latere verzet procedures die uw zaak met maanden vertragen.
Welke rol speelt arbitrage bij internationale geschillen?
Arbitrage biedt een alternatief voor gerechtelijke procedures waarbij deskundigen (arbiters) beslissen bij geschillen, niet een rechtbank. Deze route heeft belangrijke voordelen vergeleken met procederen via de rechter.
Voordelen van arbitrage:
- Goedkoper dan rechtbankprocedures
- Minder formeel
- Meestal sneller afgerond
- Specialistische kennis van arbiters
- U kiest zelf welke instantie uitspraak doet
- Vrije keuze van taal en toepasselijk recht
- Uitspraken zijn vaak makkelijker uit te voeren
In veel landen bieden gespecialiseerde organisaties arbitrage aan, zoals de International Chamber of Commerce (ICC) of het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI). Neem een arbitrageclausule op in contracten waarin staat dat partijen bij geschillen naar een arbiter gaan en niet naar de rechter.
Gebruikt u het standaard modelcontract van de ICC? Noem daarin de ICC als arbitrage-instantie. Dit voorkomt discussies over de bevoegde instantie en versnelt geschillenbeslechting aanzienlijk.
Let op: Arbitrage heeft ook nadelen. Arbitrage-uitspraken bieden minder mogelijkheden voor hoger beroep, en kosten kunnen oplopen bij complexe geschillen. Weeg daarom vooraf af of arbitrage of een gerechtelijke procedure beter past bij uw situatie.
Wat zijn veelvoorkomende valkuilen bij internationale procedures?
Internationale procedures kennen unieke uitdagingen die nationale geschillen niet hebben, van taalbarrières tot complexe betekeningsprocedures. Kennis van deze valkuilen voorkomt kostbare fouten.
Valkuil 1: Onduidelijke forumkeuzebedingen
Veel ondernemingen nemen algemene forumkeuzebedingen op zoals “bevoegd is de rechter van de vestigingsplaats van verkoper”. Deze formulering leidt tot discussies wanneer verkoper meerdere vestigingen heeft of is verhuisd.
Oplossing: Specificeer exact welke rechtbank bevoegd is. Bijvoorbeeld: “De rechtbank Amsterdam is bij uitsluiting bevoegd om kennis te nemen van geschillen voortvloeiend uit deze overeenkomst.”
Valkuil 2: Geen rechtskeuze in contracten
Zonder expliciete rechtskeuze bepaalt de rechter welk recht van toepassing is volgens internationaal privaatrecht. Dit leidt tot juridische onzekerheid en hogere kosten.
Oplossing: Neem een rechtskeuze op in uw algemene voorwaarden: “Op deze overeenkomst is Nederlands recht van toepassing.” Combineer dit met een forumkeuzebeding voor maximale zekerheid.
Valkuil 3: Uitvoering buiten EU onderschatten
Vonnissen tegen partijen buiten de Europese Unie zijn vaak lastig uitvoerbaar. Bilaterale verdragen ontbreken of zijn beperkt, waardoor executie praktisch onmogelijk wordt.
Oplossing: Onderzoek vooraf of executieverdragen bestaan met het betreffende land. Overweeg bij twijfel om vooruitbetaling te eisen, bankgaranties te vragen of alleen te handelen met EU-partijen.
Wat kunt u nu direct ondernemen?
Succesvol procederen bij internationale geschillen vereist vooruitdenken en juridische precisie. De EEX-verordening biedt binnen de EU een betrouwbaar kader met directe executiemogelijkheden van Nederlandse vonnissen. Buiten de EU blijft procederen complexer, maar zeker niet onmogelijk met de juiste strategie.
Controleer bestaande contracten op forumkeuzebedingen en rechtskeuze. Voeg deze toe bij toekomstige overeenkomsten met buitenlandse partijen. Specificeer exact welke rechtbank bevoegd is en welk recht van toepassing is.
Bepaal rechtsmacht voor bestaande geschillen aan de hand van EEX-verordening regels of andere internationale verdragen. Analyseer of vestiging, contractuitvoering of forumkeuze rechtsmacht creëert voor de Nederlandse rechter.
Raadpleeg gespecialiseerde juridische ondersteuning voor complexe internationale zaken, vooral bij geschillen buiten de EU of bij onduidelijke rechtsmacht. Advocaten in Amsterdam met expertise in internationaal handelsrecht kunnen uw zaak grondig analyseren en de beste strategie bepalen.
Voor vorderingen onder € 5.000 binnen de EU biedt de Europese procedure voor kleine vorderingen een snelle, kostenefficiënte oplossing zonder advocaatplicht. Voor hogere bedragen of complexere zaken blijft de reguliere procedure met juridische bijstand de voorkeurroute.
Heeft u een vordering op een buitenlandse handelspartner of loopt u vast in een internationaal geschil? Advocaten gespecialiseerd in grensoverschrijdende handelszaken analyseren uw situatie en adviseren over rechtsmacht, toepasselijk recht en de meest effectieve juridische strategie. Neem contact op voor een eerste juridische analyse van uw internationale geschil.
