U kunt in Nederland een internationale gerechtelijke procedure starten tegen een buitenlands bedrijf wanneer de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft volgens Europese regelgeving of internationale verdragen. De EEX-verordening (Brussel I-bis) bepaalt binnen de Europese Unie de belangrijkste regels voor grensoverschrijdende geschillen, waarbij contractuele afspraken, vestigingsplaats en uitvoeringslocatie bepalend zijn voor de bevoegdheid van de Nederlandse rechter.
Nederlandse ondernemingen handelen steeds vaker met buitenlandse contractpartners. Volgens CBS-cijfers exporteert 85% van het Nederlandse midden- en kleinbedrijf naar minimaal één ander EU-land. Deze internationale handelsstroom leidt onvermijdelijk tot geschillen over betalingen, leveringen of contractuitvoering. Veel ondernemers denken ten onrechte dat procederen tegen een buitenlandse partij betekent dat u naar het buitenland moet afreizen. Dit klopt echter niet. Onder specifieke omstandigheden kunt u gewoon in Nederland een procedure voeren tegen een buitenlands bedrijf, waarbij u profiteert van Nederlandse procesregels en de bekendheid van het Nederlandse rechtssysteem.
De mogelijkheid om in Nederland te procederen bespaart niet alleen reiskosten en tijd, maar geeft u bovendien een strategisch voordeel. Uw buitenlandse wederpartij moet dan juist wel naar Nederland komen, een Nederlandse advocaat inschakelen en zich verdiepen in het Nederlandse procesrecht. U bent niet overgeleverd aan onbekende procedures in Zuid-Europese landen die jaren kunnen duren, onduidelijke kosten met zich meebrengen en waar u mogelijk niet weet wat er precies gebeurt. Daarnaast kunt u Nederlandse vonnissen sinds 2015 direct uitvoeren in andere EU-lidstaten zonder aparte exequaturprocedure, dankzij de Brussel I-bis verordening.
Wanneer heeft de Nederlandse rechter rechtsmacht?
De Nederlandse rechter is bevoegd wanneer er een voldoende aanknopingspunt met Nederland bestaat, zoals vestiging van het buitenlandse bedrijf in Nederland, contractuele uitvoering op Nederlands grondgebied of een forumkeuzebeding in uw algemene voorwaarden. Deze rechtsmacht vormt de basis voor executie van het vonnis in andere landen.
Internationale rechtsmacht bepaalt welke rechter bevoegd is om een geschil tussen partijen uit verschillende landen te behandelen. Voor Nederlandse rechters geldt dat zij zich alleen bevoegd kunnen verklaren wanneer er een juridisch aanknopingspunt met Nederland bestaat. Dit aanknopingspunt wordt bepaald door nationale wetgeving, EU-verordeningen zoals de EEX-verordening of internationale verdragen. Deze rechtsmacht is cruciaal omdat een uitspraak van een niet-bevoegde rechter in de praktijk niet uitvoerbaar is in andere landen.
Binnen de Europese Unie vormt de Brussel I-bis verordening (EEX-verordening) het belangrijkste juridische kader. Deze verordening stelt als algemene regel dat de gedaagde wordt geprocedeerd in het land waar deze gevestigd is. Een Duitse onderneming wordt dus normaal gesproken voor de Duitse rechter gedagvaard, een Franse partij voor de Franse rechter. Dit beginsel van de woonplaats van de gedaagde biedt rechtszekerheid en voorkomt willekeurige forumkeuzes. De verordening erkent echter belangrijke uitzonderingen, vooral bij contractuele verplichtingen en handelszaken waar andere aanknopingspunten bestaan.
Vestiging in Nederland creëert rechtsmacht
Een buitenlands bedrijf met een Nederlandse vestiging, filiaal of vaste vertegenwoordiging kan voor de Nederlandse rechter worden gedagvaard. De EEX-verordening definieert “vestiging” ruim: ook een verkoopkantoor, distributiecentrum of zelfs een vaste agent kan voldoende zijn. Denk bijvoorbeeld aan een Belgische groothandel met een warehouse in Rotterdam, of een Duitse softwareleverancier met een Nederlandse klantenservice. Deze aanknopingspunten maken de Nederlandse rechter bevoegd voor alle geschillen gerelateerd aan de Nederlandse activiteiten van het buitenlandse bedrijf.
Contractuitvoering in Nederland bepaalt bevoegdheid
Levering van goederen of diensten in Nederland creëert rechtsmacht, ook zonder Nederlandse vestiging van de buitenlandse partij. Een koopovereenkomst waarbij goederen in Nederland geleverd worden, of dienstverlening die hier plaatsvindt, geeft de Nederlandse rechter bevoegdheid volgens artikel 7 lid 1 sub b van de Brussel I-bis Verordening. Online verkoop aan Nederlandse klanten, installatie van machines in Nederlandse fabrieken of consultancy diensten bij Nederlandse bedrijven vallen onder deze categorie. Contractuitvoering in Nederland biedt partijen bovendien meer zekerheid over de toepasselijkheid van het Nederlandse recht.
Forumkeuzebedingen overrulen algemene regels
Contractuele afspraken kunnen de EEX-verordening overrulen door expliciet de Nederlandse rechtsmacht vast te leggen in forumkeuzebedingen. Een overeenkomst of contract kan bepalend zijn voor de keuze van de bevoegde rechter, doordat partijen hierin kunnen afspreken welke rechter bevoegd is bij geschillen. Deze clausules geven partijen de vrijheid om vooraf te bepalen welke rechter bevoegd is, ongeacht waar zij gevestigd zijn.
Een Nederlandse leverancier kan bijvoorbeeld bepalen dat alle geschillen voor de rechtbank Amsterdam behandeld worden, zelfs bij leveringen aan buitenlandse klanten. Dergelijke forumkeuzebedingen bieden strategische voordelen: procedures in de Nederlandse taal, bekendheid met het Nederlandse rechtssysteem en betere executiemogelijkheden. Zorg wel dat het forumkeuzebeding voldoet aan de vereisten van de EEX-verordening: het moet schriftelijk zijn of elektronisch worden bevestigd, en beide partijen moeten ermee hebben ingestemd.
Welke procedure moet u volgen bij dagvaarding?
Het dagvaarden van een buitenlands bedrijf vergt specifieke stappen volgens Verordening (EG) 1393/2007 betreffende betekening. U laat een inleidende dagvaarding opstellen door een Nederlandse advocaat, die via een deurwaarder en de bevoegde buitenlandse instantie de stukken betekent aan het buitenlandse bedrijf.
Procederen tegen een buitenlandse onderneming vereist specifieke proceshandelingen die afwijken van puur nationale procedures, vooral bij betekening en communicatie. De procedure volgt Nederlandse procesregels, maar met internationale complicaties. Hieronder vindt u de concrete stappen die u moet doorlopen.
Stap 1: Opstellen dagvaarding door advocaat
De eiser, oftewel de partij die de procedure start, laat door een Nederlandse advocaat een dagvaarding opstellen volgens het Nederlandse procesrecht. Deze dagvaarding moet alle vereiste elementen bevatten: uw vordering, de onderliggende feiten en de juridische gronden. In de dagvaarding moet komen te staan dat de deurwaarder een exploot opmaakt conform artikel 4 leden 1 en 5 en artikel 7 lid 1 van de Verordening (EG) 1393/2007. Dit is geen vrijblijvende toevoeging maar een juridische vereiste voor geldige betekening.
Stap 2: Vertaling voorbereiden in officiële taal
De dagvaarding moet vertaald worden in de officiële taal van het land waar de gedaagde gevestigd is, conform Verordening (EG) 1393/2007 betreffende betekening. Voor een Zweedse onderneming is een Zweedse vertaling vereist, voor een Duitse partij een Duitse vertaling. Deze verplichting voorkomt dat de gedaagde later kan beweren de dagvaarding niet te hebben begrepen. De kosten voor professionele vertaling bedragen gemiddeld tussen € 150 en € 350 per dagvaarding, afhankelijk van de complexiteit en taalcombinatie.
Stap 3: Betekening via buitenlandse instantie
Betekening gebeurt niet rechtstreeks, maar via de aangewezen buitenlandse instantie, meestal een gerechtsdeurwaarder of centrale autoriteit in het betreffende land. De Nederlandse deurwaarder zendt de dagvaarding en de vertaling naar de bevoegde ontvangende instantie in het land van de gedaagde, die zorgt voor de betekening ter plekke. Na betekening worden de documenten teruggestuurd naar Nederland. Deze internationale betekening duurt gemiddeld tussen 3 en 6 maanden, afhankelijk van de efficiëntie van de buitenlandse instantie.
Stap 4: Procedure inleiden bij rechtbank
Na geldige betekening wordt de zaak ingesteld bij de bevoegde Nederlandse rechtbank. Bij vorderingen boven € 25.000 is de rechtbank bevoegd en is een advocaat verplicht.
Stap 5: Behandeling en vonnis door rechter
De rechtbank moet ambtshalve onderzoeken of zij rechtsmacht heeft volgens de Brussel I-bis Verordening. Als de rechtbank rechtsmacht heeft, moet zij ook ambtshalve onderzoeken naar welk materieel recht het gevorderde moet worden beoordeeld. Dit hangt af van contractuele rechtskeuze of internationale verdragen zoals het Weens Koopverdrag. De rechter beslist vervolgens inhoudelijk over de vordering en kan het vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaren, wat betekent dat het direct geldt en ten uitvoer kan worden gelegd, ook al gaat de gedaagde in hoger beroep.
Wat zijn de verschillen tussen nationale en Europese procedures?
Nederlandse procedure | Europese kleine vorderingen
- Maximumbedrag: Geen limiet | € 5.000
- Advocaatplicht: Verplicht boven € 25.000 | Niet verplicht
- Doorlooptijd: 6-18 maanden | 3-6 maanden
- Taal: Nederlands (+ vertaling) | Eigen taal mogelijk
- Proceskosten: Volledige kostenregeling | Beperkte kosten
De Europese procedure voor kleine vorderingen biedt een snelle, goedkope route voor eenvoudige handelszaken binnen de EU. Deze procedure kan alleen worden ingevoerd voor vorderingen tot maximaal € 5.000 en verloopt in beginsel schriftelijk zonder fysieke zitting. Het belangrijkste voordeel is dat de beslissing van de rechter direct een uitvoerbare executoriale titel oplevert, die zonder aparte erkenningsprocedure in alle EU-landen kan worden geëxecuteerd. Denemarken heeft de Europese procedure voor kleine vorderingen echter niet geaccepteerd, waardoor deze procedure niet kan worden ingevoerd tegen Deense bedrijven.
Voor complexere geschillen of hogere bedragen blijft de Nederlandse procedure geschikter. U profiteert dan van uitgebreide bewijsvoering, grondig juridisch debat en de mogelijkheid tot hoger beroep. De procedure biedt bovendien volledige kostenvergoeding bij toewijzing van uw vordering, inclusief griffierecht en advocaatkosten volgens het liquidatietarief.
Welke uitdagingen komen regelmatig voor?
Betekening in het buitenland duurt vaak lang
Betekening via buitenlandse instanties kan 3 tot 6 maanden duren, vooral in landen met trage bureaucratie zoals Italië of Spanje. Bij dreigende verjaring of urgent beslagletting kunt u eerst een kortgedingprocedure starten of conservatoir beslag leggen op Nederlandse vermogensbestanddelen van de schuldenaar. Conservatoir beslag op een Nederlandse bankrekening of goederen geeft u zekerheid dat uw vordering niet verloren gaat, zelfs als de betekening nog loopt.
Buitenlands bedrijf verschijnt niet ter zitting
Veel buitenlandse partijen verschijnen niet omdat zij Nederlandse dagvaardingen niet begrijpen of bewust negeren. U kunt verstek vragen, maar de gedaagde behoudt het recht om verzet aan te tekenen tegen het verstekvonnis. Zorg daarom voor perfecte betekening volgens alle vereisten van Verordening (EG) 1393/2007 om latere verzet procedures te voorkomen. Als er geen verweer wordt gevoerd, beslist de rechter enkel op basis van uw ingediende stukken. Dit betekent dat u zorgvuldig al uw bewijs en onderbouwing moet presenteren in uw dagvaarding en conclusie van eis.
Executie van Nederlands vonnis in buitenland
Nederlandse vonnissen zijn sinds 2015 direct uitvoerbaar in andere EU-lidstaten zonder exequaturprocedure, dankzij de Brussel I-bis Verordening. Een Nederlands vonnis uit de EU wordt in principe erkend en ten uitvoer gelegd in andere EU-landen zonder aparte procedure. U kunt een vertaling van het vonnis laten maken en dit rechtstreeks aan een lokale deurwaarder in het land van de schuldenaar sturen voor executie. Voor landen buiten de EU moet u kijken naar bilaterale verdragen of het Haags Verdrag. Leg zo mogelijk vooraf conservatoir beslag op Nederlandse activa van de schuldenaar om executieproblemen te voorkomen.
Welk recht is van toepassing op uw geschil?
Het toepasselijke recht hangt af van contractuele rechtskeuze of internationale verdragen. Bij internationale koopovereenkomsten geldt vaak het Weens Koopverdrag, tenzij u expliciet voor Nederlands recht heeft gekozen in uw algemene voorwaarden.
Nu sprake is van internationale koopovereenkomsten van roerende zaken en de contractspartijen beide gevestigd zijn in verdragsluitende staten, valt deze zaak onder het toepassingsbereik van het Weens Koopverdrag, een verdrag van de Verenigde Naties van 11 april 1980. Als in de algemene voorwaarden geen rechtskeuze is gedaan voor Nederlands recht, dan gelden de bepalingen van dit verdrag. Het Weens Koopverdrag regelt onder meer leveringsverplichtingen, conformiteit van de goederen, betalingsverplichtingen en remedies bij wanprestatie. U kan het CISG ook contractueel uitsluiten, bijvoorbeeld in algemene voorwaarden.
Rente en incassokosten onder Weens Koopverdrag
Op grond van artikel 78 van het Weens Koopverdrag bent u bevoegd om rente te vorderen over de betaling van de koopsom. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij het rentepercentage van het land waar de verkopende partij is gevestigd. Voor Nederlandse verkopers geldt de wettelijke handelsrente in Nederland, die momenteel 8% per jaar bedraagt. Deze rente loopt vanaf de dag dat betaling verschuldigd was volgens de factuur of het contract.
U heeft ook recht op buitengerechtelijke incassokosten op grond van artikel 74 van het Weens Koopverdrag. Vaak wordt daarbij aansluiting gezocht bij het percentage dat in het land van de verkoper wordt gehanteerd. In Nederland is dat het tarief van het Besluit Vergoeding voor Buitengerechtelijke Incassokosten, dat officieel is ingegaan op 1 juni 2012. Het tarief wordt berekend volgens een staffel over de hoofdsom: bij een vordering van € 45.000 bedragen de incassokosten bijvoorbeeld € 1.775 volgens deze staffel.
Rechtskeuze vastleggen in algemene voorwaarden
U kunt in uw algemene voorwaarden of contract bepalen dat u kiest voor toepassing van het Nederlands recht. Overigens kan ook de Nederlandse rechter in een Nederlandse procedure buitenlands recht toepassen als dat voortvloeit uit internationale verwijzingsregels. Een expliciete rechtskeuze voorkomt discussie en geeft u zekerheid over de toepasselijke regels. Zorg wel dat deze rechtskeuze voldoet aan de vereisten van de Rome I-verordening: beide partijen moeten ermee hebben ingestemd en de keuze moet duidelijk uit het contract blijken.
Hoe verkrijgt u een Europese executoriale titel?
De rechter waarmerkt het vonnis als Europese executoriale titel (EET) op uw verzoek, waardoor het direct geldt binnen alle landen van de Europese Unie en overal kan worden geëxecuteerd door de plaatselijke deurwaarder.
Een Europese executoriale titel biedt u aanzienlijke voordelen bij grensoverschrijdende executie. In plaats van een aparte erkenningsprocedure in het land van de schuldenaar te moeten voeren, kunt u het Nederlandse vonnis met het EET-certificaat rechtstreeks laten executeren. Dit bespaart gemiddeld 4 tot 9 maanden proceduretijd en € 2.500 tot € 5.000 aan advocaatkosten in het buitenland. De deurwaarder of rechtbank ter plekke moet het Nederlandse vonnis behandelen alsof het een eigen vonnis is.
Het vonnis wordt uitvoerbaar bij voorraad verklaard, wat betekent dat het direct geldt en ten uitvoer kan worden gelegd. Er moet worden betaald, ook al gaat de gedaagde van het vonnis in hoger beroep. Dit voorkomt dat de schuldenaar door eindeloos procederen de betaling uitstelt. Bij een Zweedse firma die bloembollen ter waarde van € 45.000 niet betaalt, loopt de totale schuld inclusief rente, incassokosten en proceskosten al snel op naar € 51.000 of meer.
Vertaling en betekening voor executie
Het vonnis wordt vervolgens vertaald in de taal van het land waar u wilt executeren. U stuurt het vonnis met EET-certificaat en vertaling toe aan een collega-advocaat of deurwaarder in het land van de schuldenaar met het verzoek dit te laten betekenen aan de debiteur en zonodig executiemaatregelen te treffen. Veelvoorkomende executiemaatregelen zijn derdenbeslag op bankrekeningen, loonbeslag of beslag op bedrijfsinventaris. In de meeste EU-landen verloopt executie via lokale deurwaarders die vergelijkbare bevoegdheden hebben als Nederlandse gerechtsdeurwaarders.
Wanneer moet u kiezen voor arbitrage in plaats van rechtspraak?
U kunt een geschil ook oplossen via arbitrage. Deskundigen (arbiters) beslissen dan bij een geschil, niet een rechtbank. Arbitrage biedt vaak voordelen vergeleken met een proces via de rechter: het is meestal goedkoper, minder officieel, sneller en arbitrage-instanties hebben meestal meer specialistische kennis dan rechters. Bovendien kiest u zelf welke instantie uitspraak doet, welke taal en welk recht gebruikt wordt, en de uitspraak is vaak makkelijker uit te voeren internationaal.
In veel landen bieden gespecialiseerde organisaties arbitrage aan, zoals de International Chamber of Commerce (ICC). Vaak hebben landen eigen arbitragewetten. U kunt in een contract een arbitrageclausule opnemen waarin staat dat u en uw handelspartner bij een geschil naar een arbiter gaan en niet naar de rechter. Gebruikt u het standaard modelcontract van de International Chamber of Commerce, noem daarin de ICC als arbitrage-instantie. Dit spreekt u van tevoren af, wat discussies over rechtsmacht en bevoegdheid voorkomt.
Voor relatief eenvoudige handelszaken onder € 25.000 is arbitrage echter vaak niet kosteneffectief. De instapkosten bij ICC-arbitrage bedragen al snel € 5.000 tot € 10.000, exclusief advocaatkosten. Voor dergelijke zaken is de Nederlandse rechtbank of de Europese procedure voor kleine vorderingen meestal effectiever en goedkoper.
Praktische tips voor preventie van geschillen
Maak duidelijke afspraken vooraf
Voorkom conflicten door van tevoren duidelijke afspraken te maken over leveringsvoorwaarden (ICC Incoterms), verzekeringen zoals een transportverzekering, vervoersdocumenten en de manier van betalen. Zet deze afspraken in een internationaal contract, offerte of algemene voorwaarden. Gebruik standaard Incoterms zoals EXW (Ex Works), FOB (Free on Board) of CIF (Cost, Insurance and Freight) om misverstanden over risicooverdracht en kostenverdeling te voorkomen.
Leg forumkeuze en rechtskeuze vast
Neem in elk contract met een buitenlandse partij een forumkeuzebeding op waarin u de Nederlandse rechtbank als bevoegde rechter aanwijst. Voeg ook een rechtskeuze toe voor Nederlands recht. Deze twee clausules geven u de maximale controle bij eventuele geschillen. Laat uw algemene voorwaarden vertalen in de taal van uw handelspartner en zorg dat deze expliciet worden geaccepteerd bij contractsluiting.
Controleer kredietwaardigheid vooraf
Onderzoek de financiële betrouwbaarheid van nieuwe buitenlandse klanten via kredietinformatiebureaus zoals Graydon, Creditsafe of Dun & Bradstreet. Deze bureaus bieden internationale kredietrapportages voor bedragen tussen € 50 en € 150 per rapport. Bij grote orders boven € 10.000 kunt u ook overwegen om kredietverzekering af te sluiten, die bij wanbetaling 85% tot 90% van de schade dekt.
Wilt u zekerheid over uw rechtspositie bij internationale geschillen?
Onze gespecialiseerde advocaten in Amsterdam analyseren uw specifieke situatie en adviseren over de beste juridische strategie. We hebben dertig jaar ervaring met internationale procedures en een uitgebreid netwerk van collega’s binnen Euravocat voor advies over buitenlands recht. Dit specialistenwerk vereist grondige kennis van Europese verordeningen, internationale verdragen en lokale procedureregels, maar we boeken regelmatig succes met deze route.
Belangrijkste actiepunten voor ondernemers
Controleer bestaande contracten op forumkeuzebedingen en voeg deze toe bij toekomstige overeenkomsten met buitenlandse partijen. Een forumkeuzebeding in uw algemene voorwaarden bespaart later veel juridische complexiteit en kosten. Bepaal voor bestaande geschillen de rechtsmacht aan de hand van EEX-verordening regels of andere internationale verdragen. Analyseer waar het buitenlandse bedrijf gevestigd is, waar de contractuitvoering plaatsvindt en of er een vestiging in Nederland bestaat.
Raadpleeg een gespecialiseerde advocaat voor complexe internationale zaken, vooral bij geschillen buiten de EU of bij onduidelijke rechtsmacht. De investering in juridisch advies voorkomt kostbare fouten bij dagvaarding, betekening of rechtskeuze. Een procedure die op een formele fout strandt, betekent dat u opnieuw moet beginnen met verlies van tijd en geld.
