Het Weens Koopverdrag (CISG) geldt voor de koop van roerende zaken tussen partijen in verschillende verdragsstaten, tenzij je het uitsluit (artikel 1 en artikel 6 CISG). Koop voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik valt er in beginsel buiten (artikel 2). Of uitsluiten verstandig is, hangt af van je positie als koper of verkoper. Laat dat per contract toetsen.
Wanneer geldt het Weens Koopverdrag?
Koopovereenkomst mondkapjes
E2C, een Nederlands bedrijf dat zich richt op de verkoop van goederen uit China binnen Europa, heeft een koopovereenkomst gesloten met Medical, een Italiaans bedrijf dat zich richt op het in- en verkopen van medische hulpgoederen aan ziekenhuizen. Op 23 maart 2020, het begin van de Covid-pandemie in Europa, wordt een overeenkomst gesloten voor het leveren van mondkapjes door E2C. Op 25 maart 2020 betaalt Medical het gehele overeengekomen bedrag aan E2C. De mondkapjes zijn echter nooit bij Medical aangekomen. E2C had voor het vervoer een extern bedrijf ingeschakeld. Dat bedrijf schakelde op zijn beurt een vervoerder in, aan wie de mondkapjes op 30 maart 2020 in Rotterdam zijn afgegeven. Medical vordert terugbetaling van de koopprijs, op basis van een tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst. De rechtbank Rotterdam heeft de vorderingen van Medical afgewezen (Rb. Rotterdam 9 maart 2022, ECLI:NL:RBROT:2022:1685).
Het internationale handelsgeschil draait in de kern om een tweetal zaken.
- Zijn partijen op grond van de koopovereenkomst gebonden aan het Weens Koopverdrag nu zij in verschillende staten gevestigd zijn?
- Omvat de koopovereenkomst ook de aansprakelijkheid voor E2C voor het vervoer van de mondkapjes, nu zij dit hebben uitbesteed aan een derde partij?
Wat is het Weens Koopverdrag?
Het Weens Koopverdrag is een verdrag van de Verenigde Naties met uniforme regels voor internationale koopovereenkomsten over roerende zaken. Het geldt als de koper en de verkoper in verschillende staten gevestigd zijn en die staten allebei verdragsstaat zijn (artikel 1 lid 1 onder a). Het kan ook gelden als niet beide staten verdragsstaat zijn, namelijk wanneer de regels van internationaal privaatrecht naar het recht van een verdragsstaat verwijzen (artikel 1 lid 1 onder b). Een staat kan dat laatste wel met een voorbehoud uitsluiten (artikel 95). Of partijen kooplieden zijn, maakt niet uit (artikel 1 lid 3). Wel valt de koop van zaken voor persoonlijk gebruik of voor gebruik in gezin of huishouding er in beginsel buiten, tenzij de verkoper dat gebruik niet kende en niet had behoren te kennen (artikel 2 onder a). Ook onder meer de koop op een openbare veiling en de koop van schepen en luchtvaartuigen zijn uitgezonderd (artikel 2). Het verdrag regelt de totstandkoming van de koop en de rechten en plichten van koper en verkoper, maar bijvoorbeeld niet de geldigheid van de overeenkomst of de eigendomsoverdracht (artikel 4). Vragen die het verdrag regelt maar niet uitdrukkelijk beslist, worden eerst opgelost met de algemene beginselen van het verdrag en pas daarna met het recht dat volgens het internationaal privaatrecht van toepassing is (artikel 7 lid 2). Je valt dus niet automatisch terug op Nederlands recht.
Waar moet je rekening mee houden als je contracteert onder het Weens Koopverdrag?
Het is belangrijk dat je je bij koopovereenkomsten met buitenlandse zakelijke partijen bewust bent van het Weens Koopverdrag. Anders geldt het, zoals in de zaak hierboven, zonder dat je het merkt. Nederland is partij bij het verdrag. Daardoor maakt het verdrag rechtstreeks deel uit van het Nederlandse privaatrecht (conclusie A-G Hartlief, ECLI:NL:PHR:2022:1044, nr. 3.12). Valt een koop onder het verdrag, dan gelden voor de onderwerpen die het verdrag regelt de verdragsregels in plaats van het kooprecht in Boek 7 BW. Dat kan problemen opleveren als je ervan uitgaat dat je contract naar Nederlands kooprecht in orde is. Onze advocaten contractenrecht zien vaak dat het Weens Koopverdrag over het hoofd wordt gezien bij commerciële contracten. Afhankelijk van je positie kan dat onvoorziene risico’s opleveren, of laat je juist commerciële kansen liggen. Het is dus goed om te weten wanneer je baat hebt bij het wel of niet uitsluiten van het Weens Koopverdrag. Laat je hierover goed adviseren door advocaten.
Hoe oordeelde de rechtbank in de mondkapjeszaak?
In de mondkapjeszaak ging het om een Nederlands en een Italiaans bedrijf. Nederland en Italië zijn allebei verdragsstaat en partijen hadden het verdrag niet uitgesloten. Het Weens Koopverdrag was dus van toepassing. Voor wat het verdrag niet regelt, paste de rechtbank aanvullend Nederlands recht toe, omdat de verkoper (E2C) in Rotterdam is gevestigd (Rb. Rotterdam 9 maart 2022, r.o. 4.1-4.2).
Wie draagt het risico tijdens het vervoer?
Het geschil wordt interessant bij de vervoersvraag. Naar Nederlands recht is de zaak voor risico van de koper vanaf de aflevering (artikel 7:10 lid 1 BW). Het Weens Koopverdrag bepaalt dat het risico op de koper overgaat wanneer de zaken aan de eerste vervoerder worden afgegeven ter verzending aan de koper, als de overeenkomst ook het vervoer omvat en de verkoper de zaken niet op een bepaalde plaats hoeft af te geven (artikel 67 lid 1). De zaken moeten dan wel duidelijk voor die overeenkomst bestemd zijn, bijvoorbeeld door verzendingsdocumenten of een kennisgeving aan de koper (artikel 67 lid 2). De rechtbank oordeelde dat de koop ook het vervoer omvatte, omdat E2C het vervoer uiteindelijk zelf had geregeld. Met de afgifte aan de vervoerder, die een vrachtbrief afgaf, en het bericht aan Medical over de verzending, was het risico op Medical overgegaan. Verlies na dat moment ontslaat de koper niet van de plicht de prijs te betalen, tenzij het verlies te wijten is aan een handeling of nalatigheid van de verkoper (artikel 66). Dat was gesteld noch gebleken. Medical kon E2C daarom niet aansprakelijk stellen voor het verlies van de mondkapjes.
Hoe sluit je het Weens Koopverdrag uit?
Partijen mogen de toepassing van het verdrag uitsluiten of van de bepalingen afwijken (artikel 6 CISG). Het verdrag schrijft daarvoor geen vorm voor: uitsluiting kan uitdrukkelijk of stilzwijgend. Een algemene keuze voor “Nederlands recht” geldt volgens de meest aangehangen opvatting in beginsel niet als uitsluiting, omdat het verdrag deel uitmaakt van het Nederlandse recht. Bijkomende omstandigheden kunnen wel tot een ander oordeel leiden (conclusie A-G Hartlief, ECLI:NL:PHR:2022:1044, nrs. 3.21 en 3.25-3.26).
- Wil je het verdrag uitsluiten, noem het dan met zoveel woorden, bijvoorbeeld: “Op deze overeenkomst is Nederlands recht van toepassing, met uitsluiting van het Weens Koopverdrag (CISG).”
- Staat de uitsluiting in je algemene voorwaarden, dan beoordeelt de rechter volgens het verdrag zelf of die voorwaarden deel uitmaken van de overeenkomst, en niet volgens het BW (HR 28 januari 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR4837).
- Let op in een procedure: heeft de rechtbank het geschil naar Nederlands recht met uitsluiting van het verdrag beoordeeld en komt in hoger beroep geen partij daartegen op, dan mag het hof het verdrag niet alsnog ambtshalve toepassen (HR 24 februari 2023, ECLI:NL:HR:2023:313).
Wat zijn de voor- en nadelen van het Weens Koopverdrag?
Of je het Weens Koopverdrag beter wel of niet uitsluit, hangt af van je positie. Ben je leverancier, dan heb je er mogelijk belang bij dat het verdrag geldt. Als koper heb je er mogelijk minder baat bij. De belangrijkste verschillen met het Nederlandse kooprecht:
- Conformiteit: zowel het verdrag (artikel 35) als het BW (artikel 7:17 BW) eisen dat de zaak aan de overeenkomst beantwoordt, ook wat betreft geschiktheid voor normaal gebruik en voor een bijzonder doel dat bij het sluiten bekend was. Op dit punt lijken de regels op elkaar.
- Klachttermijn: onder het verdrag moet de koper de zaken zo snel mogelijk keuren (artikel 38) en binnen een redelijke termijn klagen nadat je het gebrek hebt ontdekt of had behoren te ontdekken. In ieder geval vervalt het recht om te klagen twee jaar nadat de zaken feitelijk aan de koper zijn afgegeven, tenzij een contractuele garantietermijn anders bepaalt (artikel 39). Het BW eist een klacht binnen bekwame tijd nadat je het gebrek hebt ontdekt of redelijkerwijs had behoren te ontdekken, zonder zo’n uiterste termijn; de vordering verjaart wel twee jaar na de klacht (artikel 7:23 BW).
- Ontbinding: onder het verdrag kan de koper alleen ontbinden bij een wezenlijke tekortkoming of als de verkoper niet levert binnen een extra termijn die de koper heeft gesteld (artikel 49 lid 1; zie artikel 25 voor “wezenlijk”). Naar Nederlands recht geeft iedere tekortkoming in beginsel recht op ontbinding, tenzij de tekortkoming gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding niet rechtvaardigt (artikel 6:265 lid 1 BW).
- Schadevergoeding: onder het verdrag is de vergoeding beperkt tot schade die de tekortschietende partij bij het sluiten van de overeenkomst voorzag of had behoren te voorzien (artikel 74). Naar Nederlands recht komt schade voor vergoeding in aanmerking die als gevolg van de tekortkoming kan worden toegerekend (artikel 6:98 BW). Voor schadevergoeding gaat een partij onder het verdrag alleen vrijuit bij een verhindering buiten haar macht waarmee zij bij het sluiten redelijkerwijs geen rekening hoefde te houden en die zij redelijkerwijs niet kon vermijden of te boven komen (artikel 79).
Per punt kan het uitpakken in het voordeel van de koper of de verkoper. Het is dus een afweging per contract.
Treed je juist op als koper, dan kan het gunstig zijn het Weens Koopverdrag uit te sluiten. Je kunt dan onder het BW in beginsel bij iedere tekortkoming ontbinden en je bent niet gebonden aan de uiterste klachttermijn van twee jaar na afgifte.
Veelgestelde vragen over het Weens Koopverdrag
Wanneer is het Weens Koopverdrag van toepassing?
Bij koop van roerende zaken tussen partijen die in verschillende staten gevestigd zijn, als die staten allebei verdragsstaat zijn, of als het internationaal privaatrecht naar het recht van een verdragsstaat verwijst (artikel 1 lid 1 CISG). Partijen kunnen het verdrag uitsluiten (artikel 6 CISG).
Sluit een keuze voor Nederlands recht het Weens Koopverdrag uit?
In de regel niet. Het verdrag maakt deel uit van het Nederlandse recht. Volgens de meest aangehangen opvatting is een algemene keuze voor Nederlands recht daarom in beginsel geen uitsluiting, tenzij bijkomende omstandigheden op een andere bedoeling wijzen (conclusie A-G Hartlief, ECLI:NL:PHR:2022:1044). Noem het verdrag dus met zoveel woorden als je het wilt uitsluiten.
Geldt het Weens Koopverdrag voor consumenten?
In beginsel niet. Koop van zaken voor persoonlijk gebruik of gebruik in gezin of huishouding is uitgezonderd, tenzij de verkoper vóór of bij het sluiten niet wist of had behoren te weten dat de zaken daarvoor werden gekocht (artikel 2 onder a CISG).
Hoe lang heb je onder het Weens Koopverdrag om over een gebrek te klagen?
Je moet klagen binnen een redelijke termijn nadat je het gebrek hebt ontdekt of had behoren te ontdekken, met opgave van de aard ervan. In ieder geval verlies je je recht als je niet uiterlijk twee jaar na de feitelijke afgifte klaagt, tenzij een contractuele garantietermijn anders bepaalt (artikel 39 CISG).
Wanneer kan een koper ontbinden onder het Weens Koopverdrag?
Bij een wezenlijke tekortkoming van de verkoper, of als de verkoper niet aflevert binnen een aanvullende termijn die de koper heeft gesteld (artikel 49 lid 1 CISG). Een tekortkoming is wezenlijk als die de koper in aanmerkelijke mate onthoudt wat hij op grond van de overeenkomst mocht verwachten (artikel 25 CISG). Heeft de verkoper al afgeleverd, dan moet je binnen een redelijke termijn ontbinden (artikel 49 lid 2 CISG).
Primaire bronnen
- Weens Koopverdrag (CISG): artikel 1, 2, 4, 6, 7, 25, 35, 38, 39, 49, 66, 67, 74, 79 en 95
- Burgerlijk Wetboek: artikel 6:98, 6:265, 7:10, 7:17 en 7:23
- HR 28 januari 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR4837
- HR 24 februari 2023, ECLI:NL:HR:2023:313
- Conclusie A-G Hartlief 11 november 2022, ECLI:NL:PHR:2022:1044
- Rb. Rotterdam 9 maart 2022, ECLI:NL:RBROT:2022:1685 (mondkapjes)
Wanneer schakel je een advocaat Weens Koopverdrag in?
Het lijkt erop dat Medical niet alert (genoeg) is geweest op de toepassing van het Weens Koopverdrag op de gesloten koopovereenkomst, en de hiermee nadelige gevolgen voor haar. Dus: Weens Koopverdrag wel of niet uitsluiten? Het verdrag laat partijen vrij om het uit te sluiten of ervan af te wijken (artikel 6 CISG). Zonder uitsluiting geldt het vanzelf, als aan de voorwaarden van artikel 1 is voldaan. Twijfel je over de uitwerking van de toepassing van het Weens Koopverdrag bij je overeenkomst? Wil je advies inwinnen omtrent het Verdrag in je koopovereenkomst, dan helpt onze advocaat Weens Koopverdrag Remko Roosjen of collega Sabine Vletter je graag verder. Neem gerust contact op via onderstaande gegevens.
