Een geschil met een toezichthouder, zoals de NVWA of de ILT, draait bijna altijd om een besluit: een last onder dwangsom, een bestuurlijke boete, een weigering of een openbaarmaking. Daartegen maak je binnen zes weken bezwaar en daarna ga je in beroep bij de bestuursrechter. Laat je positie toetsen voordat die termijn verloopt.
Deze pagina is voor fabrikanten, importeurs, groothandels, webwinkels en producenten die een brief, een inspectierapport of een voornemen van een toezichthouder hebben ontvangen. Je leest wat een toezichthouder mag, welke sancties er zijn, hoe zienswijze, bezwaar en beroep werken, wat er bij de NVWA anders is en wanneer je schade kunt verhalen. De regels staan grotendeels in de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Waarover gaat een geschil met een toezichthouder?
Meestal over een besluit: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan met een publiekrechtelijk rechtsgevolg (artikel 1:3 Awb). Alleen tegen een besluit staan bezwaar en beroep open. Een waarschuwing of normoverdragend gesprek is in de regel geen besluit.
Dat onderscheid bepaalt je route. Tegen een last onder dwangsom, een boete, de weigering van een erkenning of een besluit tot openbaarmaking maak je bezwaar. Tegen een waarschuwingsbrief kan dat meestal niet, maar zo’n brief telt wel mee als de toezichthouder later handhaaft: hij laat zien dat je op de hoogte was. Reageer daarom ook schriftelijk op een waarschuwing, met de feiten en de maatregelen die je hebt genomen. Gaat het om de manier waarop een inspecteur zich gedroeg, dan dien je een klacht in (artikel 9:1 Awb); de toezichthouder handelt die binnen zes weken af, met een mogelijke verdaging van vier weken (artikel 9:11 Awb).
Welke bevoegdheden heeft een toezichthouder tijdens een controle?
Een toezichthouder mag inlichtingen vorderen, inzage nemen en monsters nemen, maar alleen voor zover dat redelijkerwijs nodig is (artikel 5:13 Awb). Iedereen moet binnen een redelijke termijn meewerken (artikel 5:20 Awb).
Meewerken betekent stukken laten zien en vragen over feiten beantwoorden. Het betekent niet dat je jezelf moet belasten: wie wordt verhoord met het oog op een boete, hoeft geen verklaring over de overtreding af te leggen, en dat moet de toezichthouder vooraf zeggen (artikel 5:10a Awb). Het kantelpunt ligt bij de vraag of de toezichthouder al een overtreding vermoedt en een boete overweegt. Leg na elk bezoek vast wie er was, wat is gevraagd en wat is meegenomen. Hoe je je tijdens een inspectie van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit opstelt, lees je op onze pagina over de NVWA-inspectie.
Welke sancties kan een toezichthouder opleggen?
Herstelsancties, die een overtreding beëindigen (last onder bestuursdwang en last onder dwangsom), en bestraffende sancties, die straffen (de bestuurlijke boete). Elke sanctie heeft eigen regels voor termijnen, kosten en betaling.
| Sanctie | Wat het inhoudt | Belangrijke regels |
|---|---|---|
| Last onder bestuursdwang | Je moet de overtreding herstellen; doe je dat niet, dan grijpt de overheid zelf in | Kosten voor de overtreder (artikel 5:25 Awb); de last noemt de termijn (artikel 5:24 Awb) |
| Last onder dwangsom | Je moet herstellen; doe je dat niet op tijd, dan verbeur je een geldsom | Begunstigingstermijn (artikel 5:32a lid 2 Awb); betalen binnen zes weken na verbeuren (artikel 5:33 Awb); verjaring na een jaar (artikel 5:35 Awb) |
| Bestuurlijke boete | Een straf in geld voor een overtreding die je verweten kan worden | Geen boete zonder verwijtbaarheid (artikel 5:41 Awb); afstemming op ernst en verwijtbaarheid (artikel 5:46 Awb); betalen binnen zes weken (artikel 4:87 Awb) |
Bij een dwangsom ontstaat vaak een tweede geschil: heb je de last op tijd uitgevoerd? Voordat de toezichthouder gaat innen, neemt hij een aparte invorderingsbeschikking (artikel 5:37 Awb), waartegen je opnieuw bezwaar kunt maken. Is het voor jou blijvend of tijdelijk onmogelijk om aan de last te voldoen, dan kun je vragen de last op te heffen, de looptijd op te schorten of de dwangsom te verminderen (artikel 5:34 lid 1 Awb). Meer over herstelsancties in een civiele context lees je op onze pagina over het opleggen van een dwangsom. Over de boete zelf gaat onze pagina over de bestuurlijke boete van de toezichthouder.
Wat doe je met een voornemen of een rapport?
Je dient een zienswijze in. Bij een boete van meer dan € 340 krijg je altijd het rapport en de gelegenheid om je zienswijze te geven (artikelen 5:50 en 5:53 Awb). Daar is een besluit vaak nog te voorkomen.
Ook bij andere besluiten die je niet zelf hebt aangevraagd, moet de toezichthouder je in de regel vooraf horen als hij steunt op feiten over jou die je niet zelf hebt verstrekt (artikel 4:8 Awb). De zienswijze is de goedkoopste fase van het geschil. Je kunt feiten corrigeren, herstel aantonen en uitleggen waarom een sanctie onevenredig is. Na een rapport over een overtreding beslist de toezichthouder in de regel binnen dertien weken of hij een boete oplegt (artikel 5:51 Awb). Zorg dat je in die periode je dossier compleet hebt.
- Vraag het rapport en de onderliggende stukken op, zoals foto’s, monsteruitslagen en verklaringen.
- Stel vast welk voorschrift volgens de toezichthouder is overtreden en of dat voorschrift op jouw product of activiteit van toepassing is.
- Toon aan wat je hebt hersteld en wanneer, met bewijs.
- Geef aan waarom de sanctie of de hoogte ervan niet evenredig is, gelet op je verwijtbaarheid.
- Lever de zienswijze tijdig in, schriftelijk of mondeling (artikel 4:9 Awb), en bewaar het bewijs van verzending.
Hoe maak je bezwaar tegen een besluit van een toezichthouder?
Binnen zes weken na de bekendmaking (artikelen 6:7 en 6:8 Awb), met een ondertekend bezwaarschrift dat het besluit noemt en de gronden bevat (artikel 6:5 Awb). Te laat is in de regel niet-ontvankelijk.
Het bezwaarschrift bevat je naam en adres, de datum, een omschrijving van het besluit en de gronden. Ontbreekt iets, dan moet de toezichthouder je eerst de kans geven het te herstellen (artikel 6:6 Awb). Heb je meer tijd nodig voor de inhoud, dan dien je binnen de termijn een bezwaar in en vraag je om een termijn om de gronden aan te vullen. Je wordt gehoord (artikel 7:2 Awb). De beslistermijn is zes weken na afloop van de bezwaartermijn, of twaalf weken als er een bezwaaradviescommissie is, en kan met ten hoogste zes weken worden verdaagd (artikel 7:10 Awb).
Bezwaar schort de werking van het besluit niet op (artikel 6:16 Awb). Moet je binnen de begunstigingstermijn producten van de markt halen of een boete betalen terwijl het bezwaar loopt, dan kun je de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening vragen als er spoed is (artikel 8:81 Awb). Wil je je bezwaar met een advocaat voorbereiden, neem dan contact op met de advocaten product compliance van MAAK.
Hoe verloopt het beroep bij de bestuursrechter?
Na de beslissing op bezwaar ga je binnen zes weken in beroep bij de rechtbank (artikelen 6:7 en 8:1 Awb). Hoger beroep gaat naar de Raad van State, tenzij een andere hogerberoepsrechter is aangewezen (artikel 8:105 Awb).
Welke rechter bevoegd is, verschilt per wet. Voor besluiten op grond van de Warenwet, zoals veel besluiten van de NVWA over levensmiddelen en consumentenproducten, is de rechtbank Rotterdam bevoegd en gaat het hoger beroep naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven (bijlage 2 bij de Awb, Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak, artikelen 7 en 11). Controleer dus in de rechtsmiddelenclausule onder het besluit bij welke rechter je moet zijn. De bestuursrechter toetst of het besluit zorgvuldig is voorbereid, deugdelijk is gemotiveerd en evenredig is.
| Fase | Termijn | Bron |
|---|---|---|
| Zienswijze op een voornemen of rapport | termijn in de uitnodiging | artikelen 4:8, 5:50 en 5:53 Awb |
| Bezwaar | zes weken na bekendmaking | artikelen 6:7 en 6:8 Awb |
| Beslissing op bezwaar | zes of twaalf weken, verdaging met zes weken mogelijk | artikel 7:10 Awb |
| Beroep bij de rechtbank | zes weken na de beslissing op bezwaar | artikelen 6:7 en 8:1 Awb |
| Voorlopige voorziening | zolang bezwaar of beroep loopt, bij spoed | artikel 8:81 Awb |
| Hoger beroep | zes weken na de uitspraak | artikelen 6:7 en 8:105 Awb |
Wat is anders bij een geschil met de NVWA?
De procedure is dezelfde Awb-procedure, maar het besluit wordt vaak genomen namens de minister en bij Warenwetbesluiten is de rechtbank Rotterdam bevoegd. De NVWA maakt veel gebruik van boetes en lasten onder dwangsom.
Bij een geschil met de NVWA gaat het vaak om een boete na een inspectie, een last onder dwangsom om producten uit de handel te nemen, een negatieve keuring bij import of export, of de weigering of intrekking van een erkenning. Je maakt bezwaar binnen zes weken bij het orgaan dat het besluit nam; de behandelaar en het adres staan in het besluit. Ben je het niet eens met de manier waarop een inspecteur zich gedroeg, dan dien je een klacht in; over iets waartegen je bezwaar had kunnen maken, hoeft de NVWA een klacht niet te behandelen (artikel 9:8 lid 1 onder c Awb). Hoe de NVWA handhaaft, lees je op onze pagina handhaving door de NVWA; wat je tegen een NVWA-boete kunt aanvoeren, op onze pagina over het betwisten van een NVWA-boete.
Kun je schade verhalen op een toezichthouder?
Ja, als een besluit onrechtmatig was. De bestuursrechter kan de overheid veroordelen tot schadevergoeding tot € 25.000 (artikelen 8:88 en 8:89 Awb); vraag je meer, dan ga je naar de burgerlijke rechter.
Schade ontstaat bijvoorbeeld als producten onterecht van de markt moesten, of als een openbaarmaking je reputatie schaadde en later onjuist bleek. De bestuursrechter is bevoegd bij schade door een onrechtmatig besluit, door een onrechtmatige voorbereidingshandeling en door het niet tijdig beslissen (artikel 8:88 Awb). Handelde de toezichthouder rechtmatig maar treft het je onevenredig zwaar in vergelijking met anderen, dan kan nadeelcompensatie aan de orde zijn (artikel 4:126 Awb). Houd je schade vanaf het eerste besluit bij: omzetverlies, opslag, terugroepkosten en de kosten van herkeuring.
Wanneer schakel je een advocaat in bij een geschil met een toezichthouder?
Bij het eerste voornemen of rapport, niet pas na het besluit. In de zienswijze is een sanctie vaak nog te voorkomen, en elke latere fase heeft een fatale termijn van zes weken.
| Situatie | Wat er juridisch op het spel staat | Wat MAAK doet |
|---|---|---|
| Een inspecteur vraagt om stukken en een verklaring | Medewerkingsplicht tegenover zwijgrecht (artikelen 5:20 en 5:10a Awb) | Bepalen wat je moet afgeven en wat je mag weigeren |
| Je ontvangt een voornemen tot een last of boete | Zienswijze; kans om de sanctie te voorkomen (artikelen 4:8 en 5:53 Awb) | Stukken opvragen en de zienswijze opstellen |
| Er ligt een besluit met een korte begunstigingstermijn | Geen schorsende werking (artikel 6:16 Awb) | Bezwaar en een verzoek om voorlopige voorziening |
| De toezichthouder wil dwangsommen innen | Invorderingsbeschikking (artikel 5:37 Awb) | Bezwaar en verweer tegen de invordering |
| Je hebt schade door een vernietigd besluit | Schadevergoeding (artikelen 8:88 en 8:89 Awb) | Verzoek bij de bestuursrechter of vordering bij de burgerlijke rechter |
Praktijkvoorbeeld: een groothandel met een last onder dwangsom
Stel: een groothandel in kinderartikelen krijgt na een inspectie een last onder dwangsom om een partij producten binnen twee weken uit de handel te nemen. Volgens de groothandel valt het product niet onder de regels die de toezichthouder noemt.
Dit voorbeeld is geanonimiseerd en vereenvoudigd. De groothandel haalt de partij voor de zekerheid uit de verkoop, zodat er geen dwangsommen worden verbeurd, en legt dat met foto’s en voorraadlijsten vast. Binnen zes weken maakt hij bezwaar, met een technische onderbouwing waarom het product buiten de regels valt. Omdat zijn grootste afnemer een levering op korte termijn verwacht, vraagt hij de voorzieningenrechter de last te schorsen. Wordt het besluit in bezwaar herroepen, dan dient hij een verzoek om schadevergoeding in voor het omzetverlies over de periode dat de partij niet verkocht kon worden.
Veelgestelde vragen over een geschil met een toezichthouder
Hoe lang heb ik om bezwaar te maken tegen een besluit van een toezichthouder?
Zes weken, gerekend vanaf de dag na de bekendmaking van het besluit (artikelen 6:7 en 6:8 Awb). Een te laat bezwaar wordt in de regel niet-ontvankelijk verklaard. Lukt de inhoud niet binnen zes weken, dien dan tijdig bezwaar in en vraag om een termijn om de gronden aan te vullen.
Moet ik een boete betalen terwijl mijn bezwaar loopt?
In de regel wel: bezwaar schorst de werking van het besluit niet (artikel 6:16 Awb), en een boete moet binnen zes weken worden betaald (artikel 4:87 Awb). Je kunt de toezichthouder om uitstel vragen of de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb).
Moet ik meewerken aan een controle van een toezichthouder?
Ja, binnen de redelijke termijn die de toezichthouder stelt (artikel 5:20 Awb). Word je verhoord met het oog op een boete, dan hoef je geen verklaring over de overtreding af te leggen (artikel 5:10a Awb).
Kan ik bezwaar maken tegen een waarschuwing van de NVWA?
Meestal niet, omdat een waarschuwing in de regel geen rechtsgevolg heeft en dus geen besluit is (artikel 1:3 Awb). Reageer wel schriftelijk, want de toezichthouder kan de waarschuwing later meewegen.
Wanneer schakel ik een advocaat in bij een geschil met een toezichthouder?
Bij het eerste voornemen, rapport of besluit. In de zienswijze is een sanctie nog te voorkomen, en daarna gelden fatale termijnen voor bezwaar en beroep.
Primaire bronnen
Laatst gecontroleerd op 28 oktober 2026 (geldende tekst Awb op wetten.overheid.nl).
- Algemene wet bestuursrecht, artikelen 1:3, 4:8, 4:9, 4:87, 4:126, 5:10a, 5:13, 5:20, 5:24, 5:25, 5:31d-5:37, 5:40, 5:41, 5:46, 5:50, 5:51, 5:53, 6:5-6:8, 6:16, 7:2, 7:10, 8:1, 8:81, 8:88, 8:89, 8:105, 9:1, 9:8 en 9:11
- Algemene wet bestuursrecht, bijlage 2 (Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak), artikelen 7 en 11 (Warenwet)
