Juridisch advies over afval gaat over de vraag of iets een afvalstof is, wie het mag afgeven en verwerken, hoe je afval binnen of buiten de EU vervoert en wat je doet als de toezichthouder handhaaft. Verwerk, verhandel of exporteer je afval of secundaire grondstoffen? Laat je afvalstatus, contracten en vervoer onder de nieuwe EVOA toetsen voordat je ze aangaat.
Deze pagina is voor recyclingbedrijven, afvalverwerkers en -handelaren, sloopbedrijven, producenten met reststromen en kopers van secundaire grondstoffen. Je leest welke regels gelden, wat er verandert met de nieuwe Europese verordening over de overbrenging van afvalstoffen en waar MAAK je bij helpt. De algemene regels voor afvalverwerking staan op onze pagina over regelgeving over afvalverwerking.
Wanneer is een stof of materiaal een afvalstof?
Een afvalstof is elke stof, elk mengsel of voorwerp waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen. Een reststroom uit productie kan onder voorwaarden een bijproduct zijn, en afval kan na recycling zijn afvalstatus verliezen.
De definitie staat in artikel 1.1 lid 1 Wet milieubeheer. Een bijproduct is geen afval als verder gebruik zeker is, het product direct bruikbaar is zonder andere behandeling dan bij normale productie gangbaar, het een integraal onderdeel van het productieproces is en het gebruik rechtmatig is (artikel 1.1 lid 4). Afval dat is gerecycled of nuttig toegepast, is geen afval meer als het voor specifieke doelen bestemd is, er een markt of vraag voor is, het aan de technische voorschriften en productregels voldoet en het gebruik over het geheel genomen geen ongunstige gevolgen heeft voor milieu of gezondheid (artikel 1.1 lid 6). Die status bepaalt of je een vergunning, een begeleidingsbrief of een EVOA-procedure nodig hebt.
| Status | Gevolg | Bron |
|---|---|---|
| Afvalstof | afgifte alleen aan een bevoegde inzamelaar of verwerker; zorgplicht; EVOA bij grensoverschrijdend vervoer | artikelen 1.1 lid 1, 10.1 en 10.37 Wm |
| Bijproduct | geen afvalregels; wel productregels zoals REACH | artikel 1.1 lid 4 Wm |
| Einde-afval | product; productregels gelden | artikel 1.1 lid 6 Wm |
Welke plichten heeft een bedrijf dat afval afgeeft, vervoert of verwerkt?
Iedereen die met afvalstoffen omgaat, heeft een zorgplicht. Bedrijfsafval en gevaarlijk afval mag je alleen afgeven aan iemand die bevoegd is het in te zamelen, nuttig toe te passen of te verwijderen.
De zorgplicht staat in artikel 10.1 Wet milieubeheer: wie weet of redelijkerwijs kan weten dat zijn handelen nadelige gevolgen voor het milieu heeft, moet alle maatregelen nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd. Het afgifteverbod en de uitzonderingen staan in artikel 10.37 Wm. Voor de activiteit zelf geldt sinds 1 januari 2024 de Omgevingswet, met de omgevingsvergunning en de algemene regels voor milieubelastende activiteiten. De minister stelt ten minste eens in de zes jaar een circulair materialenplan vast, met de afvalhiërarchie als prioriteitsvolgorde (artikelen 10.3 en 10.4 Wm).
Wat verandert er met de nieuwe EVOA (Verordening (EU) 2024/1157)?
De nieuwe verordening over de overbrenging van afvalstoffen geldt sinds 21 mei 2026 en vervangt Verordening (EG) nr. 1013/2006. Informatie en kennisgevingen lopen elektronisch, en de export van afval naar landen buiten de OESO wordt in stappen verder beperkt.
De belangrijkste data staan in artikel 86 van Verordening (EU) 2024/1157. Voor overbrengingen waarvan de kennisgeving vóór 21 mei 2026 door het land van bestemming was bevestigd, blijft de oude verordening gelden (artikel 85 lid 3). De Wet milieubeheer verwijst op dit moment nog naar Verordening (EG) nr. 1013/2006; verwijzingen naar die verordening gelden als verwijzingen naar de nieuwe, volgens de concordantietabel in bijlage XIII (artikel 85 lid 8).
| Onderdeel | Geldt vanaf | Artikel |
|---|---|---|
| Algemene toepassing; elektronische uitwisseling van kennisgevingen en informatie | 21 mei 2026 | 27 en 86 |
| Groene-lijstafval: algemene informatie-eisen (bijlage VII), alleen naar vergunde of geregistreerde verwerkers | 21 mei 2026 | 18 |
| Exportverbod kunststofafval B3011 naar landen buiten de OESO | 21 november 2026 | 39 lid 1 onder d en 86 |
| Exportverbod ongevaarlijk afval naar landen buiten de OESO, tenzij het land op de lijst staat | 21 mei 2027 | 40, 41 en 86 |
Exporteer je afval of secundaire grondstoffen, controleer dan per stroom en per bestemming of je onder de algemene informatie-eisen of onder de procedure van voorafgaande kennisgeving en toestemming valt (artikel 4). Een verkeerde indeling kan een overbrenging illegaal maken, met terugname op kosten van de verantwoordelijke (artikelen 25 en 26).
Twijfel je over de status van een reststroom of over een exportcontract? Leg je vraag voor aan de advocaten product compliance van MAAK, voordat de vracht vertrekt.
Hoe handhaaft de overheid de afvalregels?
Met bestuursrechtelijke herstelsancties, zoals een last onder dwangsom of bestuursdwang, en met bestuurlijke boetes waar de wet dat regelt. Ernstige overtredingen kunnen ook strafrechtelijk worden vervolgd als economisch delict.
Een last onder dwangsom verplicht je de overtreding te herstellen, met een geldsom als je dat niet op tijd doet (artikel 5:31d Awb); een bestuursorgaan dat bestuursdwang mag toepassen, kan in plaats daarvan een dwangsom opleggen (artikel 5:32 Awb). Tegen zo’n besluit maak je binnen zes weken bezwaar (artikel 6:7 Awb). De EVOA verplicht lidstaten tot sancties die rekening houden met onder meer de ernst, de verwijtbaarheid en het behaalde voordeel (artikel 63). MAAK behandelt geen strafzaken; wij staan je bij in het bestuursrechtelijke en civiele deel. Hoe een boeteprocedure verloopt, lees je op onze pagina over de bestuurlijke boete.
Wat regel je in contracten in de afvalketen?
Leg vast welke stroom je levert of afneemt, met welke specificatie en status, wie de vergunningen en EVOA-documenten verzorgt, wanneer eigendom en risico overgaan en wie de kosten draagt als een partij wordt afgekeurd, tegengehouden of teruggestuurd.
- Beschrijf de stroom met afvalcode, samenstelling en de grenzen voor verontreiniging.
- Leg vast of het materiaal als afval, bijproduct of einde-afval wordt geleverd, en wie dat moet aantonen.
- Bepaal wie de vergunning, de registratie en de EVOA-kennisgeving of de informatie van bijlage VII verzorgt.
- Regel eigendoms- en risico-overgang, en wat er gebeurt bij afkeur of terugname.
- Neem een prijsaanpassing op voor wijzigingen in regels of heffingen en een duidelijke aansprakelijkheidsregeling.
- Zorg dat je algemene voorwaarden van toepassing zijn en kies recht en forum bij buitenlandse partijen.
Gaat het om producteisen voor recyclaat of om ecodesign, lees dan onze pagina’s over juridisch advies over recycling en over de ESPR.
Praktijkvoorbeeld: een recyclingbedrijf dat kunststof exporteert
Stel: een Nederlands recyclingbedrijf verkoopt gesorteerd kunststofafval aan een verwerker in Zuidoost-Azië, in een land buiten de OESO. Het contract loopt door tot eind 2027.
Dit is een fictief, vereenvoudigd voorbeeld. Vanaf 21 november 2026 valt de export van kunststofafval onder code B3011 naar een land buiten de OESO onder het exportverbod van artikel 39 lid 1 onder d EVOA. Het bedrijf moet de leveringen vóór die datum afronden of een andere afzet zoeken. Het contract had daarvoor een clausule nodig over wijziging van regelgeving: wie draagt de kosten als levering verboden wordt, en kan de koper dan opzeggen? Wij beoordelen in zo’n geval eerst de indeling van de stroom en daarna de contractuele gevolgen.
Wanneer schakel je een advocaat in?
Als de status van een reststroom onduidelijk is, als je afval over de grens wilt brengen, als je een last onder dwangsom of boete krijgt, of als een partij wordt afgekeurd en de contractpartij weigert te betalen.
| Situatie | Wat er juridisch op het spel staat | Wat MAAK doet |
|---|---|---|
| Je wilt een reststroom als grondstof verkopen | afval, bijproduct of einde-afval (artikel 1.1 Wm) | status onderbouwen, contract opstellen |
| Je exporteert afval buiten de EU | exportverboden en procedures (artikelen 4, 39 en 40 EVOA) | route bepalen, contract en documenten |
| Je krijgt een last onder dwangsom | herstelplicht en dwangsommen (artikel 5:31d Awb) | zienswijze, bezwaar, beroep |
| Een afnemer weigert een partij secundaire grondstof | non-conformiteit en schadevergoeding (artikel 7:17 BW) | positie bepalen, onderhandelen, procedure |
Veelgestelde vragen over afval en milieuwetgeving
Wanneer is iets een afvalstof?
Als de houder zich ervan ontdoet, voornemens is zich ervan te ontdoen of zich ervan moet ontdoen (artikel 1.1 lid 1 Wet milieubeheer). Onder voorwaarden is een reststroom een bijproduct of verliest afval na recycling zijn afvalstatus.
Sinds wanneer geldt de nieuwe EVOA?
Verordening (EU) 2024/1157 geldt sinds 21 mei 2026. Sommige exportverboden volgen later: 21 november 2026 voor kunststofafval B3011 en 21 mei 2027 voor ongevaarlijk afval naar landen buiten de OESO, tenzij het land en de afvalstroom op de lijst van de Commissie staan (artikelen 39 tot en met 41 en 86).
Aan wie mag ik bedrijfsafval afgeven?
Alleen aan iemand die bevoegd is het in te zamelen, nuttig toe te passen of te verwijderen (artikel 10.37 Wet milieubeheer).
Hoe lang heb ik om bezwaar te maken tegen een last onder dwangsom?
Zes weken na de bekendmaking van het besluit (artikel 6:7 Awb).
Wanneer schakel ik een advocaat in over afval?
Bij twijfel over de status van een stroom, bij export, bij handhaving door de overheid en bij een geschil over een afgekeurde partij.
Primaire bronnen
Laatst gecontroleerd op 28 oktober 2026 · volgende relevante datum: 21 november 2026 (exportverbod kunststofafval B3011 buiten de OESO).
- Wet milieubeheer, artikelen 1.1, 10.1, 10.3, 10.4 en 10.37
- Verordening (EU) 2024/1157 (overbrenging van afvalstoffen): artikelen 4, 18, 25 tot en met 27, 39 tot en met 41, 63, 85 en 86
- Richtlijn 2008/98/EG (kaderrichtlijn afvalstoffen)
- Algemene wet bestuursrecht, artikelen 5:31d, 5:32 en 6:7
- Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 7:17
