Advocaat Product recall

Product recall en terugroepacties

Een product recall (terugroepactie) betekent dat je een gevaarlijk product terughaalt dat al bij consumenten ligt. Voor consumentenproducten is dat sinds 13 december 2024 geregeld in de Europese Verordening algemene productveiligheid (GPSR): fabrikant, importeur en distributeur zorgen dan onmiddellijk voor corrigerende maatregelen en informeren de toezichthouders (art. 9 lid 8, 11 lid 8 en 12 lid 4 GPSR). Daarnaast draait een recall om contracten, verzekering en aansprakelijkheid.

De juridische implicaties van een product recall kunnen divers zijn en hangen af van de specifieke omstandigheden en de toepasselijke contractuele afspraken en verzekeringspolissen. Een product recall kan leiden tot aanzienlijke financiële verplichtingen voor de producent of verkoper, zoals de kosten van retour en/of herstel, vervoer, publiciteit, en gederfde marge. Of je die kosten kunt verhalen op je leverancier, hangt af van de afspraken in de keten; de wettelijke productaansprakelijkheid dekt geen schade aan het gebrekkige product zelf (art. 6:190 lid 1 BW). Daarnaast kan de toezichthouder eisen dat gevaarlijke producten worden vernietigd. Verder kan een product recall implicaties hebben voor verzekeringsdekkingen, waarbij specifieke polisvoorwaarden bepalen of schade als gevolg van een recall gedekt is. Ons team adviseert ook over product gerelateerde milieuwetgeving en zorgvuldigheidseisen.

Dit kan bijvoorbeeld afhangen van de aanwezigheid van een ambtelijk bevel tot terugroepen of de verwachting daarvan. Ook kan het niet tijdig melden van een recall gevolgen hebben voor de dekking onder een verzekering. In sommige gevallen kan een recall leiden tot het verhalen van schade op de verantwoordelijke partij, bijvoorbeeld als er sprake is van verwijtbaar handelen dat heeft geleid tot het op de markt brengen van onveilige producten. Daarnaast kan een recall gevolgen hebben voor certificeringen van een onderneming, zoals ISO-certificeringen. Tot slot kan het niet adequaat informeren van betrokken partijen over de beperkte dekking van een verzekering voor product recalls juridische consequenties hebben, bijvoorbeeld als dit leidt tot onverwachte kosten voor de betrokken partijen. Wij helpen je ook met terugroepactie onveilig product.

Wat is een product recall en wat regelt de wet?

Onze advocaten adviseren over productveiligheid en productregelgeving. Een product recall of terugroepactie is het terughalen van een product dat de consument al heeft (art. 3, punt 25, GPSR). Daarvan verschilt het uit de handel nemen: je voorkomt dan dat een product dat nog in de keten zit, verder wordt aangeboden (art. 3, punt 26, GPSR). In de praktijk heet dat ook wel een stille terugroepactie: het product heeft de eindgebruiker nog niet bereikt en het publiek hoeft er niet over te worden geïnformeerd. Een gevaarlijk product meld je ook dan wel bij de toezichthouders. Bij een publieke recall is het product al verkocht en moet je de consumenten zo snel mogelijk waarschuwen dat het gevaarlijk is. Het Burgerlijk Wetboek kent geen aparte regeling voor de recall: de afdeling productaansprakelijkheid (art. 6:185-6:193 BW) gaat over schadevergoeding. De verplichtingen staan sinds 13 december 2024 in de GPSR, die in Nederland rechtstreeks geldt en via de Warenwet wordt gehandhaafd. De contractuele afspraken tussen alle spelers in de keten zijn vaak van groot belang bij het afwikkelen van de recall. Ook je verzekering kan een rol spelen, afhankelijk van de polis.

De omstandigheden bepalen hoe ver je moet gaan. Is een product gevaarlijk, dan neemt de fabrikant corrigerende maatregelen, waaronder het uit de handel nemen of terugroepen als dat passend is (art. 9 lid 8 GPSR). Welke remedies je consumenten bij een recall moet aanbieden, ligt wel vast (art. 37 GPSR). Je doet er daarom goed aan je hierover door bijvoorbeeld een advocaat productregelgeving te laten adviseren.

Wat moet je volgens de GPSR doen bij een recall?

Iedere schakel in de keten heeft eigen plichten zodra blijkt dat een product gevaarlijk is:

• Fabrikant: hij neemt onmiddellijk corrigerende maatregelen, informeert de consumenten en meldt het via de Safety Business Gateway aan de toezichthouders van alle lidstaten waar het product is aangeboden (art. 9 lid 8 GPSR). Hij houdt de rest van de keten op de hoogte (art. 9 lid 10) en houdt een intern register bij van klachten, recalls en corrigerende maatregelen (art. 9 lid 12).
• Importeur: hij informeert de fabrikant, zorgt voor corrigerende maatregelen en neemt die zo nodig zelf, informeert de consumenten en meldt het via de Safety Business Gateway (art. 11 lid 8 GPSR).
• Distributeur: hij informeert onmiddellijk de fabrikant of importeur, zorgt dat corrigerende maatregelen worden genomen, waaronder een recall, en zorgt dat de toezichthouders onmiddellijk via de Safety Business Gateway worden geïnformeerd (art. 12 lid 4 GPSR).
• Online marktplaats: bij een recall waarvan zij daadwerkelijk kennis heeft, informeert zij de getroffen kopers rechtstreeks, publiceert zij de recall en werkt zij eraan mee (art. 22 lid 12 GPSR).

Consumenten die je kunt identificeren, informeer je rechtstreeks en zonder onnodige vertraging. Lukt dat niet bij iedereen, dan verspreid je een duidelijk terugroepbericht via onder meer je website, sociale media, nieuwsbrieven en winkels, en zo nodig via massamedia (art. 35 GPSR). De inhoud van dat bericht ligt vast in art. 36 GPSR; in Nederland is het in elk geval in het Nederlands gesteld (art. 3 Warenwetbesluit uitvoering verordening algemene productveiligheid en verordening inzake accreditatie). De consument kiest uit ten minste twee van drie remedies: reparatie, vervanging of terugbetaling (art. 37 GPSR). Hoe dat stap voor stap werkt en welke rol de NVWA speelt, lees je op onze pagina over product recalls van consumentenproducten.

Valt je product onder specifieke Europese harmonisatiewetgeving, zoals producten met CE-markering, dan gaan die specifieke regels voor, maar gelden de regels van de GPSR over recalls en remedies wel (art. 2 lid 1 GPSR). De toezichthouder kan dan corrigerende maatregelen eisen, zoals het uit de handel nemen, terugroepen of vernietigen van het product (art. 16 lid 3 Verordening (EU) 2019/1020). Voor onder meer levensmiddelen en geneesmiddelen geldt de GPSR niet (art. 2 lid 2 GPSR); daarvoor gelden eigen regels.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en product recalls

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is een Nederlandse toezichthouder. De NVWA houdt zich bezig met toezicht bij bedrijven en instellingen. Wanneer regels niet goed worden nageleefd, kan de NVWA sancties opleggen, zoals een last onder bestuursdwang of een bestuurlijke boete (art. 32 en 32a Warenwet). De NVWA controleert of bedrijven de juiste maatregelen nemen om gevaren voor consumenten te voorkomen. Bedrijven melden veiligheidswaarschuwingen bij de NVWA. De NVWA plaatst ze op de website voor extra aandacht bij consumenten.

De NVWA onderzoekt dus meldingen van onveilige producten. Fabrikanten, importeurs en distributeurs moeten een gevaarlijk product melden via de Safety Business Gateway, het Europese meldportaal voor bedrijven. De melding gaat naar de toezichthouders van alle lidstaten waar het product is aangeboden (art. 9 lid 8, 11 lid 8 en 12 lid 4 GPSR); in Nederland is dat meestal de NVWA, voor radioapparatuur de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Neemt een marktdeelnemer zelf geen passende maatregelen, dan kan de minister een zelfstandige last opleggen om gevaarlijke producten uit de handel te nemen of terug te roepen. Wie die last niet uitvoert, pleegt een misdrijf (art. 32h Warenwet).

Wat kan een terugroepactie je onderneming kosten?

Wanneer er sprake is van een onveilige situatie voor mensen of zaken, kan het zo zijn dat producten van de markt moeten worden gehaald. Ze mogen dan niet langer verhandeld of gebruikt worden. Als advocatenkantoor voor terugroepacties zien we de enorme impact die een dreigende product recall en terugroepactie teweeg kan brengen. Zeker wanneer producten over de hele wereld zijn verhandeld en de volumes groot zijn, is de schade voor een bedrijf immens. In een doemscenario kan het zelfs het faillissement van de onderneming betekenen. Daarnaast kan de toezichthouder eisen dat gevaarlijke producten worden vernietigd (art. 16 lid 3 Verordening (EU) 2019/1020, zie ook art. 23 GPSR). Voer je een last niet uit en past de toezichthouder zelf bestuursdwang toe, dan komen de kosten daarvan in beginsel voor jouw rekening, tenzij die redelijkerwijs niet of niet geheel voor jou behoren te komen (art. 5:25 lid 1 Awb).

Wat moet je doen bij een inspectie door de NVWA?

Bij een inspectie moet je de toezichthouder binnen de termijn die hij stelt alle medewerking verlenen die hij redelijkerwijs kan vorderen (art. 5:20 lid 1 Awb). Daarnaast heb je eigen meldplichten, zoals de melding van een gevaarlijk product via de Safety Business Gateway en, voor de fabrikant, de melding van ongevallen met overlijden of ernstige gezondheidsschade (art. 9 lid 8 en 20 GPSR). Laat je hier goed over adviseren door een NVWA advocaat, om het overschrijden van termijnen en verdere schade te voorkomen. Inspecties door de NVWA maken indruk op bedrijven en je doet er goed aan je hierin te laten bijstaan. Zo kan verdere schade mogelijk worden voorkomen.

Welke vragen spelen bij een product recall?

Productaansprakelijkheid en product recall worden vaak in één adem genoemd. Toch kent de afdeling productaansprakelijkheid in het Burgerlijk Wetboek geen regeling voor de product recall. Onder de nieuwe Productaansprakelijkheidsrichtlijn (EU) 2024/2853 telt een terugroepactie wel mee bij de beoordeling of een product gebrekkig is (art. 7 lid 2 onder g). Die richtlijn geldt voor producten die na 9 december 2026 in de handel worden gebracht of in gebruik worden genomen, en moet uiterlijk op die datum in Nederlands recht zijn omgezet (art. 2 lid 1 en 22 lid 1). Doordat het Burgerlijk Wetboek geen specifieke regels voor de recall bevat, zien wij als advocaten productregelgeving veel vragen over de verhouding tussen recall en aansprakelijkheid in onze praktijk.

Een maakbedrijf komt voor meerdere vragen te staan bij een product recall:

• Is een product recall daadwerkelijk nodig?
• Wat moet ik communiceren aan de toezichthouder en op welke wijze doe ik dat?
• Is een melding in de pers verplicht?
• Hoe kan ik mijn schade beperken, of zelfs een faillissement afwenden?
• Hoe voorkom ik als bestuurder dat ik in privé aansprakelijk ben voor de schade?
• Hoe richt ik mijn verzekeringen in en zorg ik dat ik dekking heb?
• Hoe voorkom ik imagoschade?
• Hoe zorg ik ervoor dat de contractuele relaties met mijn businesspartners in stand blijven?

Kan het negeren van een recall onrechtmatig zijn?

Negeert een producent een terugroepactie of laat hij een recall na terwijl de GPSR die eist, dan handelt hij in strijd met een wettelijke plicht. Dat geldt als onrechtmatige daad, behoudens een rechtvaardigingsgrond (art. 6:162 lid 2 BW). Voor schadevergoeding moet de daad ook toerekenbaar zijn en moet de geschonden norm strekken tot bescherming tegen de schade die is geleden (art. 6:162 lid 3 en 6:163 BW). Daarnaast is de producent zonder schuld aansprakelijk voor schade door een gebrek in zijn product, tenzij hij een van de bevrijdingsgronden van art. 6:185 lid 1 BW bewijst. Hoe ver de fabrikant moet gaan met het informeren van de markt, het herstellen of het uit de handel halen van producten, hangt af van de mate van het gevaar en van de regels voor het product. Laat je hierover door een advocaat voor product recalls informeren.

Product recalls en verzekeringsdekking

Een product recall is vaker voorwerp van lange discussies. In bepaalde omstandigheden, ontkom je er niet aan om hierover te gaan procederen. In een zaak voor de rechtbank Rotterdam speelde een zaak over de verzekeringsdekking en de product recall. Het ging om de vraag of een bedrijf recht had op een uitkering onder zijn verzekering nadat het twee keer partijen rijst en bran bij afnemers in Duitsland had teruggeroepen. De polis dekte een recall bij een ambtelijk bevel tot terugroepen, of als aan alle eisen van de autoriteiten voor een terugroepactie was voldaan en zo’n bevel ophanden of redelijkerwijs te verwachten was. Omdat dat laatste niet was bewezen, wees de rechtbank de vordering af (Rb. Rotterdam 8 april 2015, ECLI:NL:RBROT:2015:2671, r.o. 2.11-2.12). Dergelijke vragen zien we in de praktijk vaker terug en de uitleg van een verzekeringspolis wordt dan zeer relevant. Hierbij speelt ook plichten fabrikanten product recall een rol.

Veelgestelde vragen over product recalls en terugroepacties

Wat is een terugroepactie?

Een terugroepactie (product recall) is een maatregel om een product terug te halen dat al bij de consument is (art. 3, punt 25, GPSR). Haal je een product uit de keten voordat het de consument bereikt, dan heet dat uit de handel nemen (art. 3, punt 26). Beide zijn corrigerende maatregelen die je moet nemen als je product gevaarlijk is (art. 9 lid 8 GPSR).

Wat moet je doen bij een product recall?

Stop de verkoop, informeer de rest van de keten en meld het gevaarlijke product via de Safety Business Gateway aan de toezichthouders (art. 9 lid 8, 11 lid 8 en 12 lid 4 GPSR). Informeer getroffen consumenten rechtstreeks, verspreid zo nodig een terugroepbericht en bied hen een kosteloze remedie aan (art. 35-37 GPSR). Een stappenplan staat op onze pagina over product recalls van consumentenproducten.

Ben je verplicht een recall in de pers bekend te maken?

Niet altijd. Consumenten die je kunt identificeren, informeer je rechtstreeks en zonder onnodige vertraging, bijvoorbeeld met klantgegevens (art. 35 lid 1 GPSR). Bereik je niet iedereen, dan verspreid je een duidelijk terugroepbericht via je website, sociale media, nieuwsbrieven en winkels, en zo nodig via massamedia (art. 35 lid 4 GPSR).

Dekt een verzekering de kosten van een recall?

Dat hangt af van de polis. De wettelijke productaansprakelijkheid dekt geen schade aan het gebrekkige product zelf (art. 6:190 lid 1 BW), en een recallpolis kan voorwaarden stellen. In een zaak bij de Rechtbank Rotterdam kreeg een bedrijf geen uitkering, omdat de polis een (te verwachten) overheidsbevel tot terugroepen eiste en dat niet was bewezen (ECLI:NL:RBROT:2015:2671).

Welke rechten heeft een consument bij een terugroepactie?

De remedie moet doeltreffend, kosteloos en tijdig zijn. De consument kiest uit ten minste twee van drie opties: reparatie, vervanging door een veilig product van hetzelfde type en ten minste dezelfde waarde en kwaliteit, of terugbetaling van ten minste de betaalde prijs. Eén remedie mag alleen als de andere onmogelijk of onevenredig kostbaar zijn. Verzendkosten zijn niet voor de consument (art. 37 GPSR).

Primaire bronnen

• Verordening (EU) 2023/988 inzake algemene productveiligheid (GPSR), art. 2, 3, 9, 11, 12, 20, 22, 23 en 35-37
• Verordening (EU) 2019/1020 betreffende markttoezicht, art. 16
• Richtlijn (EU) 2024/2853 inzake aansprakelijkheid voor producten met gebreken, art. 2, 7 en 22
• Warenwet: artikel 32, 32a en 32h
• Warenwetbesluit uitvoering verordening algemene productveiligheid en verordening inzake accreditatie, art. 3
• Algemene wet bestuursrecht: artikel 5:20 en 5:25
• Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:162, 6:163, 6:185 en 6:190
• Rb. Rotterdam 8 april 2015, ECLI:NL:RBROT:2015:2671

Advocaat gespecialiseerd in product recalls

Ons advocatenkantoor helpt je graag verder bij al je vragen rondom product recalls en terugroepacties.