Voor de keuring van chemische opslaginstallaties is vooral het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bepalend. Het Bal legt voor een aantal opslagtanks keuringstermijnen vast (tabel 4.938 bovengronds, tabel 4.976a en 4.997 ondergronds), verwijst naar de PGS-richtlijnen en eist dat bovengrondse tanks voor vloeistoffen van ADR-klasse 3 worden geïnstalleerd en onderhouden door een BRL SIKB 7800-gecertificeerde onderneming (artikel 4.917 Bal). De REACH-verordening regelt de informatie over de stoffen.
Waarom zijn er verschillende regelgevingskaders voor chemische installaties?
Chemische installaties vormen complexe risicobronnen waarbij arbeidsveiligheid, milieubescherming en externe veiligheid samenkomen. Daarom gelden er complementaire wettelijke kaders die elk een specifiek aspect reguleren en gezamenlijk zorgen voor integrale risicobeheersing van opslag, verwerking en distributie van gevaarlijke stoffen.
Nederlandse bedrijven die chemische installaties exploiteren, moeten voldoen aan een meerlaagse regelgevingsstructuur. Deze structuur omvat zowel Europese verordeningen als nationale richtlijnen en certificeringseisen. Bovendien controleer je vóór ingebruikname of je installatie beschikt over de vereiste documentatie en keuringen.
De regelgeving onderscheidt verschillende installatietype. Daarbij hanteren overheidsinspanties onderscheiden controleprotocollen per categorie. Vervolgens bepaalt de capaciteit en het type opgeslagen stof welke specifieke voorschriften van toepassing zijn. Hierdoor ontstaat een gedifferentieerd toezichtstelsel waarin kleine installaties met minder zware eisen kunnen werken dan grootschalige chemische opslagfaciliteiten.
Europese REACH-verordening als primair kader
De Registratie, Evaluatie, Autorisatie en beperking van Chemische stoffen (REACH) vormt het fundamentele Europese regelgevingskader. Deze verordening verplicht producenten, importeurs en professionele gebruikers om de risico’s van chemische stoffen systematisch in kaart te brengen. Daarnaast moeten bedrijven deze risico-informatie delen via Veiligheidsinformatiebladen met afnemers en werknemers.
REACH dekt vrijwel alle chemische stoffen. Buiten REACH vallen onder meer radioactieve stoffen, douanegoederen onder douanetoezicht, niet-geïsoleerde tussenproducten en het vervoer van gevaarlijke stoffen; afval is geen stof, mengsel of voorwerp in de zin van REACH (artikel 2 REACH). Tevens vallen mengsels van chemische stoffen en voorwerpen met chemische componenten onder deze verordening. Fabrikanten van producten zoals weekmakers in kunststoffen moeten dus eveneens aan REACH voldoen.
Nederlandse bedrijven hebben verschillende REACH-verplichtingen afhankelijk van hun rol in de leveringsketen. Professionele gebruikers zoals chemische verwerkingsbedrijven vallen onder toezicht van de Nederlandse Arbeidsinspectie. Producenten en importeurs voor professioneel gebruik daarentegen worden gecontroleerd door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
Wat is het Besluit Activiteiten Leefomgeving en hoe beïnvloedt dit chemische installaties?
Het Besluit Activiteiten Leefomgeving (BAL) geldt sinds 1 januari 2024 en bevat de algemene regels voor milieubelastende activiteiten, waaronder de opslag van gevaarlijke stoffen. Wie zo’n activiteit verricht, heeft een specifieke zorgplicht: onder meer passende preventieve maatregelen, de beste beschikbare technieken en maatregelen tegen ongewone voorvallen (artikel 2.11 lid 2 Bal). Voor bovengrondse opslagtanks met vloeistoffen van ADR-klasse 3 is installatie, onderhoud en reparatie door een BRL SIKB 7800-gecertificeerde onderneming verplicht (artikel 4.917 lid 1 Bal).
Het BAL integreert verschillende milieu- en veiligheidsregels in één besluit. Hierdoor ontstaat een uniforme handhavingsstructuur voor chemische installaties. Bovendien benadrukt het BAL dat exploitanten actieve zorgplicht dragen voor hun installaties gedurende de volledige levenscyclus.
Voor bestaande installaties kent het Bal enkele overgangsregels. Zo geldt voor een bovengrondse opslagtank die gedeeltelijk in de bodem of een terp ligt, vóór 1 januari 2026 is geïnstalleerd of gekeurd en waarvan de lopende keuringstermijn nog niet is verstreken, de keuringstermijn van 10 of 8 jaar uit tabel 4.938 tot en met 31 december 2028 niet (artikel 4.941d Bal). Het bevoegd gezag kan maatwerkvoorschriften stellen als de algemene regels niet passen (artikel 2.13 Bal).
BRL SIKB 7800-norm voor gecertificeerde tankinstallaties
Gecertificeerde tankinstallateurs moeten voldoen aan de BRL SIKB 7800-norm voor ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties. Deze norm stelt strikte eisen aan installatie van tanks, opvangsystemen, leidingen en appendages voor opslag van chemicaliën en vloeibare brandstoffen. Daarnaast vereist deze norm een goedgekeurde Proces Risico-inventarisatie & Evaluatie (PRI&E) voor chemische installaties.
De BRL SIKB 7800-certificering dekt de installatie en het onderhoud van tankinstallaties. Voor een bovengrondse opslagtank met vloeistoffen van ADR-klasse 3 (behalve gasolie, diesel of huisbrandolie met een vlampunt van 55 °C of hoger: artikel 4.910 lid 2) is het geen vrije keuze: de tank en de leidingen daarop worden geïnstalleerd, onderhouden en gerepareerd door een onderneming met een certificaat voor BRL SIKB 7800 (artikel 4.917 lid 1 Bal). Ligt de tank gedeeltelijk in de bodem of een terp, of gaat het om ondergrondse leidingen, dan is ook een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 7800 nodig (artikel 4.917 lid 2 en 3).
Illustratief voorbeeld. Een bedrijf neemt een nieuwe tankinstallatie voor zoutzuur in gebruik. Zoutzuur is een vloeistof van ADR-klasse 8; voor een bovengrondse tank gelden dan de artikelen 4.926 tot en met 4.941d Bal. Is op de tank een ondergrondse leiding aangesloten of ligt de tank gedeeltelijk in de bodem of een terp, dan installeert en onderhoudt een onderneming met een certificaat of erkenning voor BRL SIKB 7800 de tank (artikel 4.929) en wordt de tank gekeurd volgens tabel 4.938 (artikel 4.938). Dit voorbeeld is ter illustratie opgesteld en niet ontleend aan een concrete zaak.
Welke Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS) richtlijnen reguleren chemische installaties?
Het Bal schrijft per situatie een PGS-richtlijn voor. Bij opslag van vloeistoffen van ADR-klasse 3 in een bovengrondse tank geldt PGS 30 voor vloeibare brandstoffen behalve benzine en PGS 31 voor benzine en andere vloeibare gevaarlijke stoffen (artikel 4.916 Bal). Bij een ondergrondse tank met vloeistoffen van ADR-klasse 3 geldt PGS 28 voor brandstoffen en PGS 31 voor andere vloeibare gevaarlijke stoffen (artikel 4.966 Bal). Voor gevaarlijke stoffen in verpakking geldt PGS 15 (artikel 4.1012 Bal).
Deze richtlijnen behandelen integraal de risico’s van gevaarlijke stoffen en bieden uitgebreide maatregelen voor veilige opslag, gebruik en verwijdering. Daarbij baseren de PGS-richtlijnen zich op de beste beschikbare technieken en wetenschappelijke inzichten. Vervolgens helpen deze maatregelen bij het minimaliseren van risico’s voor mens en milieu.
PGS 31, gepubliceerd in april 2018, richt zich specifiek op drukloze opslag van gevaarlijke vloeibare stoffen in tanks tussen 0,3 en 150 m³. Tevens dekt deze richtlijn opslag van watergedragen mengsels met kankerverwekkende of mutagene eigenschappen (CMR-stoffen). Hierdoor ontstaat een nauwkeuriger regelgevingskader dat beter aansluit bij specifieke bedrijfssituaties dan de eerdere algemene richtlijnen.
Belangrijkste technische eisen uit PGS 31
Nieuwe tankinstallaties onder PGS 31 moeten beschikken over doelmatige technische overvulbeveiliging. Deze verplichting voorkomt overstroom en bijbehorende milieuincidenten. Daarnaast vereist PGS 31 dat enkelwandige opslagtanks een vloeistofkerende opvangvoorziening hebben die eventuele lekverliezen kan opvangen.
Voor opslag van ontvlambare vloeistoffen gelden aanvullende voorschriften. Bijvoorbeeld moet bij uitpandige tankopslag van meer dan 250 liter ontvlambare vloeistof schuimvormend middel (SVM) beschikbaar zijn. Bovendien is inpandige opslag tot 500 m³ ontvlambare vloeistoffen toegestaan, mits aan strengere constructieve eisen wordt voldaan.
Bedrijven met een gecertificeerde of geaccrediteerde inspectieafdeling (IVG) mogen onder PGS 31 hun eigen opslagtanks keuren. Dit biedt flexibiliteit aan grotere organisaties met professionele inspectiecapaciteit. Echter moeten deze interne keuringen wel aan dezelfde technische standaarden voldoen als externe inspecties.
Aangesloten IBC’s en installatiecertificaten
Intermediate Bulk Containers (IBC’s) die permanent aan een installatie zijn gekoppeld, vallen onder PGS 31-regelgeving. Zodra een IBC niet meer verplaatst wordt, geldt deze als onderdeel van de vaste tankinstallatie. Daardoor gelden dezelfde inspectie-eisen als voor conventionele opslagtanks.
Voor nieuwe installaties is een installatiecertificaat volgens BRL-K903 of SIKB 7800 vrijwel altijd verplicht. Bestaande installaties daarentegen moeten mogelijk tijdens herkeuring een installatiecertificaat verkrijgen. Voor zover het Bal een keuring voorschrijft, staan de keurings- en herkeuringstermijnen in tabel 4.976a (ondergrondse tanks met vloeistoffen van ADR-klasse 3), tabel 4.997 (ondergrondse tanks met onder meer diesel, bijtende of aquatoxische vloeistoffen) en tabel 4.938 (bovengrondse tanks met die vloeistoffen, als de tank gedeeltelijk in de bodem of een terp ligt of er een ondergrondse leiding op is aangesloten); zij hangen af van de uitvoering van de tank en van een eventueel aangebrachte inwendige coating.
Hoe werkt het Nederlandse toezichtstelsel op chemische installaties?
Drie nationale inspecties houden gezamenlijk toezicht op chemische installaties: de Nederlandse Arbeidsinspectie controleert professionele gebruikers, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op producenten en handelaren voor professioneel gebruik, en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) inspecteert productie voor consumenten.
Deze inspecties delen systematisch kennis, ervaring en informatie met elkaar. Bovendien werken ze aan gezamenlijke projecten en stemmen ze hun planning af. Vervolgens brengen de inspecties gezamenlijke rapportages uit over hun controles. Hierdoor ontstaat een samenhangend toezichtstelsel zonder lacunes tussen verschillende inspectiediensten.
De douane speelt eveneens een belangrijke rol bij controle op import van autorisatieplichtige stoffen en mengsels. Sinds 2021 controleren ILT en douane of importeurs de juiste vergunning hebben of terecht gebruik maken van vrijstellingen voor chroomhoudende verbindingen en andere zeer zorgwekkende stoffen.
Europese samenwerking via Forum
Nederlandse inspecties werken binnen het Europese samenwerkingsplatform Forum samen met toezichthouders uit andere EU-lidstaten. Dit netwerk coördineert handhaving van REACH, Classification Labelling and Packaging (CLP), Persistente Organische Verontreinigende stoffen (POP) en Prior Informed Consent (PIC).
Jaarlijks nemen Nederlandse inspecties deel aan gezamenlijke Europese handhavingsprojecten. In 2022 controleerden ILT en NVWA bijvoorbeeld elektronische apparaten en navulverpakkingen op verboden stoffen volgens RoHS en REACH. Daarnaast inspecteerde de ILT of Nederlandse bedrijven onderzochten of hun stoffen nanostoffen zijn en of ze voldeden aan registratie- en informatieplichten.
Tussen 2017 en 2019 voerden Nederlandse inspecties bijna 2.200 controles uit bij producenten, importeurs, handelaren en gebruikers van chemische stoffen. Deze inspecties resulteerden in betere informatie over gevaarlijke eigenschappen, veiliger gebruik van stoffen, minder verboden stoffen in producten, en verwijdering van onveilige producten uit de handel.
Controleprotocollen en handhavingsinstrumenten
Het Forum verzamelt, verwerkt en publiceert inspectieresultaten van gezamenlijke projecten op de website van het Europees Chemisch Agentschap (ECHA). In 2020 controleerden ILT en NVWA bijvoorbeeld webshops die producten met gevaarlijke stoffen verkopen. Bedrijven met onjuiste advertenties moesten deze van hun website verwijderen of aanpassen.
Voor professionele gebruikers van chemische stoffen biedt de Nederlandse Arbeidsinspectie een zelfinspectie-instrument Gevaarlijke Stoffen. Hiermee bekijken bedrijven hun installatie vanuit inspectorperspectief. De zelfinspectie helpt bij inventariseren van stoffen, beoordelen van risico’s, nemen van maatregelen en borgen van veiligheidsprocessen.
Bedrijven die ontheffing willen van vervangingsplicht voor vluchtige organische stoffen in lijmen en verven, moeten een specifiek ontheffingsformulier indienen. Dit formaat geldt voor binnensituaties waar substitutie technisch of economisch niet haalbaar is binnen de gestelde termijnen.
Welke specifieke eisen gelden voor opslag van kankerverwekkende stoffen?
Opslag van watergedragen mengsels die volgens de CLP-verordening als kankerverwekkende, mutagene of reproductietoxische stoffen (CMR) zijn geclassificeerd, valt onder PGS 31 ongeacht brandbaarheidseigenschappen. Deze stoffen vereisen extra beveiligingsmaatregelen, strengere keuringseisen en uitgebreidere risico-inventarisatie vanwege hun gezondheidseffecten bij langdurige blootstelling.
De CLP-verordening (Classification, Labelling and Packaging) harmoniseert Europees de classificatie en etikettering van gevaarlijke stoffen. Vervolgens bepaalt deze classificatie welke veiligheidseisen van toepassing zijn. Daarom moeten bedrijven bij aanschaf van chemische stoffen controleren of CLP-etikettering CMR-eigenschappen vermeldt.
CMR-stoffen zoals chroom-6-verbindingen staan vaak in bijlage XIV van REACH. Zo’n stof mag na de verbodsdatum alleen worden gebruikt of in de handel gebracht met een autorisatie of een vrijstelling (artikel 56 lid 1 REACH). Een downstreamgebruiker mag de stof gebruiken binnen een autorisatie die aan een schakel hoger in de keten is verleend, en moet zich dan aan de voorwaarden daarvan houden (artikel 56 lid 2).
Nederlandse inspecties controleerden in 2021 of bedrijven aan voorwaarden uit autorisatiebeschikkingen voldeden. Tevens verificeerden ze of correcte informatie in Veiligheidsinformatiebladen en op etiketten stond. Hierdoor kunnen gebruikers vereiste voorzorgsmaatregelen tegen gezondheidsschade nemen.
Wat moet je doen bij aanleg van een nieuwe chemische installatie?
Bij aanleg van een nieuwe opslaginstallatie bepaal je eerst welke Bal-regels gelden. Is de activiteit meldingsplichtig, dan meld je haar ten minste vier weken vóór de start. Een bovengrondse tank voor vloeistoffen van ADR-klasse 3 laat je installeren door een BRL SIKB 7800-gecertificeerde onderneming (artikel 4.917 Bal), en je richt de installatie in volgens de PGS-richtlijn die het Bal voorschrijft.
Start met selectie van een erkende installateur die BRL SIKB 7800-gecertificeerd is. Deze certificering garandeert dat installatie plaatsvindt volgens actuele veiligheidsnormen. Vervolgens moet je bepalen welke PGS-richtlijnen van toepassing zijn op basis van stoffencategorie, tankcapaciteit en opslaglocatie.
De PRI&E identificeert systematisch risico’s tijdens normaal bedrijf, onderhoud en calamiteiten. Daarbij evalueert deze analyse scenario’s voor lekkage, brand, explosie en blootstelling van werknemers. Bovendien formuleert de PRI&E specifieke beheersmaatregelen die je moet implementeren voordat de installatie operationeel wordt.
Gedurende aanleg controleert de gecertificeerde installateur of constructie voldoet aan ontwerpspecificaties. Na voltooiing voert de installateur eindkeuringen uit voordat installatie in gebruik gaat. Deze keuringen documenteren correct functioneren van overvulbeveiliging, opvangvoorzieningen, ventilatiesystemen en noodafsluiters.
Documentatievereisten en melding aan bevoegd gezag
Voor chemische installaties moet je uitgebreide documentatie onderhouden. Deze omvat technische tekeningen, materiaalkeuzespecificaties, keuringscertificaten, Veiligheidsinformatiebladen van opgeslagen stoffen, en procedures voor normaal gebruik en calamiteiten. Daarnaast moet je wijzigingen aan de installatie documenteren en laten keuren voordat deze operationeel worden.
Afhankelijk van capaciteit en stoffencategorie moet je de installatie melden bij het bevoegd gezag. Voor meldingsplichtige milieubelastende activiteiten geldt dat je ten minste vier weken vóór het begin meldt; het Bal verbiedt het verrichten van zo’n activiteit zonder die voorafgaande melding, dus melden ná ingebruikname is te laat (bijvoorbeeld artikel 4.1005 Bal voor gevaarlijke stoffen in verpakking en artikel 4.911 Bal voor bovengrondse tanks met vloeistoffen van ADR-klasse 3). Is de activiteit vergunningplichtig, dan vervalt de meldplicht (artikel 4.1005 lid 4). Het bevoegd gezag kan maatwerkvoorschriften stellen, maar niet over de meldplicht zelf (artikel 2.13 lid 1 onder b Bal).
Bewaar alle keuringsdocumentatie zolang de installatie in gebruik is, en houd daarbij rekening met de bewaartermijnen die het Bal voor de betrokken activiteit stelt. Deze documenten dienen als bewijs bij inspecties door overheidsinstanties. Bovendien helpen historische keuringsrapporten bij planning van preventief onderhoud en detectie van degradatietrends.
Hoe vaak moet je chemische installaties laten inspecteren?
De keuringstermijn volgt niet uit een vuistregel, maar uit het Bal: tabel 4.976a en tabel 4.997 voor ondergrondse opslagtanks en tabel 4.938 voor bovengrondse opslagtanks die gedeeltelijk in de bodem of een terp liggen of waarop een ondergrondse leiding is aangesloten (artikel 4.938). Bepalend zijn de uitvoering van de tank en een eventuele inwendige coating.
Voor ondergrondse opslagtanks met afgewerkte olie geldt daarnaast dat beoordeling en goedkeuring ten minste eens per vijf jaar plaatsvinden, met een eerste keuring binnen vijf jaar na installatie. Die keuring gebeurt door een inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 6800 (artikel 4.997 lid 1 en 3 Bal).
Geldt voor een bovengrondse tank de keuringsplicht van artikel 4.938 (bijvoorbeeld omdat hij gedeeltelijk in de bodem of een terp ligt), dan kent een dubbelwandige stalen tank met een systeem voor lekdetectie in de wand juist een langere termijn: eerste en volgende keuring na 20 jaar. Een enkelwandige stalen tank zonder volledige inwendige coating wordt na 10 jaar gekeurd bij diesel, gasolie en huisbrandolie (bij herkeuring 10 of 8 jaar, afhankelijk van de resterende wanddikte) en na 15 jaar bij andere vloeistoffen (tabel 4.938 Bal). Bij een dubbelwandige ondergrondse tank met lekdetectie in de wand hoeft de tank voor de keuring niet inwendig te worden gereinigd en beoordeeld, als het lekdetectiesysteem is aangelegd door een onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 7800 en ten minste eenmaal per jaar door zo’n onderneming wordt beoordeeld en goedgekeurd (artikel 4.997 lid 5 Bal).
Tussen periodieke inspecties moet je regelmatig eigen controles uitvoeren. Deze eigen controles omvatten visuele inspectie op corrosie, lekkage en mechanische beschadiging. Daarnaast moet je maandelijks controleren of beveiligingssystemen zoals overvulbeveiliging, lekdetectie en noodafsluiters correct functioneren.
Voor tanks met gevaarlijke chemische vloeistoffen schrijft PGS 31 voor dat herkeuring vaststelt of een installatiecertificaat nodig is. Deze herkeuring toetst of de installatie nog voldoet aan actuele technische normen. Indien significante afwijkingen worden geconstateerd, kan het bevoegd gezag aanvullende maatregelen of vervroegde vervanging eisen.
Werkgevers moeten daarnaast zorgen voor adequate opleiding van werknemers die met chemische installaties werken. Deze training omvat herkenning van gevaarlijke situaties, gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, noodprocedures en interpretatie van Veiligheidsinformatiebladen. Bovendien moeten werknemers en hun vertegenwoordigers toegang krijgen tot de informatie uit de veiligheidsinformatiebladen (artikel 35 REACH).
Wil je zekerheid over naleving van regelgeving voor je chemische installatie? Gespecialiseerde juridisch adviseurs in Nederland analyseren je situatie en adviseren over implementatie van REACH-verplichtingen, BAL-zorgplicht en PGS-compliance.
Welke sancties dreigen bij niet-naleving van regelgeving?
Niet-naleving van regelgeving voor chemische installaties kan leiden tot een bestuurlijke boete, een last onder dwangsom, stillegging van werkzaamheden, strafrechtelijke vervolging en civiele aansprakelijkheid, onder meer de risicoaansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen (artikel 6:175 BW).
Een toezichthouder van de Nederlandse Arbeidsinspectie kan werkzaamheden laten staken of verbieden ze te beginnen als die naar zijn redelijk oordeel ernstig gevaar voor personen opleveren (artikel 28 Arbowet). Hij trekt het bevel in zodra er geen ernstig gevaar meer is (artikel 28 lid 4). Ook tijdens de stillegging lopen vaste kosten door.
ILT en NVWA kunnen daarnaast bestuurlijke boetes opleggen voor specifieke REACH-overtredingen. Bijvoorbeeld ontbrekende registratie van stoffen, incomplete Veiligheidsinformatiebladen, of gebruik van niet-geautoriseerde zeer zorgwekkende stoffen. De hoogte van zo’n boete hangt af van de overtreden bepaling en van het boetebeleid van de betrokken toezichthouder; bij herhaling wordt zwaarder beboet. Daarnaast verbiedt artikel 9.3.3 van de Wet milieubeheer te handelen in strijd met een reeks REACH-bepalingen, onder meer de registratieplicht, het veiligheidsinformatieblad, de autorisatie en de beperkingen (artikel 5, 31, 56 en 67 REACH), behalve voor gedragingen die bij of krachtens de Warenwet zijn geregeld (artikel 9.3.3 lid 5 Wm). Die verboden, en regels die op grond van artikel 9.3.1 Wm zijn gesteld, zijn economische delicten (artikel 1a Wet op de economische delicten), waardoor ook strafrechtelijke handhaving mogelijk is.
Gemeenten kunnen via handhaving van het BAL last onder dwangsom opleggen. Deze dwangsom verplicht herstel van overtredingen binnen een gestelde termijn. Vervolgens verbeur je voor elke dag of week dat de overtreding voortduurt een dwangsom, tot een vastgesteld maximum. Hierdoor ontstaat sterke financiële prikkel voor snelle naleving.
Strafrechtelijke en civielrechtelijke aansprakelijkheid
Overtredingen van de REACH-verboden in artikel 9.3.3 lid 1 Wm zijn misdrijven als ze opzettelijk zijn begaan. Daarop staat een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar, een taakstraf of een geldboete van de vijfde categorie; zonder opzet gaat het om een overtreding met ten hoogste een jaar hechtenis, een taakstraf of een geldboete van de vierde categorie (artikel 2 en 6 lid 1 WED). Een rechtspersoon kan een boete van de naast hogere categorie krijgen als de gewone categorie geen passende bestraffing toelaat (artikel 23 lid 7 Sr). Sinds 1 januari 2026 is de vierde categorie € 27.500, de vijfde € 110.000 en de zesde € 1.100.000 (artikel 23 lid 4 Sr).
Bij schade door lekkage of calamiteiten kun je aansprakelijk zijn voor de schade van derden. Wie in de uitoefening van zijn bedrijf een stof gebruikt of onder zich heeft waarvan bekend is dat zij een bijzonder gevaar van ernstige aard oplevert, bijvoorbeeld omdat zij volgens de CLP-verordening als ontvlambaar of giftig is ingedeeld, is aansprakelijk als dat gevaar zich verwezenlijkt (artikel 6:175 lid 1 BW). Schuld is daarvoor niet nodig. Wel gelden uitzonderingen, bijvoorbeeld bij een uitzonderlijk natuurgebeuren of opzettelijk handelen van een derde (artikel 6:178 BW).
Verzekeraars kunnen daarnaast dekking weigeren of verhaal zoeken indien schade ontstaat door niet-naleving van wettelijke voorschriften. Controleer daarom of je milieuaansprakelijkheidsverzekering expliciet dekt dat je aan alle relevante regelgeving voldoet. Anderszins riskeer je significante eigen schade bij calamiteiten.
Reputatieschade na milieuincidenten beïnvloedt bedrijfswaarde substantieel. Klanten en aandeelhouders reageren negatief op milieu-overtredingen en veiligheidsincidenten. Bovendien kunnen leveranciers aanvullende garanties eisen of contracten beëindigen na ernstige compliancetekortkomingen.
Hoe voorkom je compliance-problemen bij bestaande installaties?
Voer jaarlijks een gap-analyse uit die je installatie toetst aan actuele regelgeving, controleer of wijzigingen in PGS-richtlijnen of BAL-voorschriften nieuwe eisen stellen, documenteer alle aanpassingen systematisch, en controleer of de onderneming die je tanks installeert en onderhoudt de certificering voor BRL SIKB 7800 heeft die het Bal voor bovengrondse tanks met vloeistoffen van ADR-klasse 3 verplicht stelt (artikel 4.917 Bal).
Start met inventarisatie van alle chemische stoffen die je opslaat of verwerkt. Controleer vervolgens of deze stoffen geregistreerd zijn onder REACH en of je beschikt over actuele Veiligheidsinformatiebladen. Daarnaast verifieer je of opgeslagen hoeveelheden binnen vergunde limieten blijven en of stoffensubstitutie mogelijk is naar veiligere alternatieven.
Vervolgens beoordeel je of je huidige installatie voldoet aan de meest recente PGS-richtlijnen. PGS 31 biedt bijvoorbeeld voor bepaalde installaties minder zware eisen dan eerdere richtlijnen. Echter kan het bevoegd gezag ook besluiten strengere maatwerkvoorschriften op te leggen indien specifieke lokale omstandigheden dat rechtvaardigen.
Documenteer alle inspecties, onderhoudswerkzaamheden en wijzigingen aan installaties systematisch. Deze documentatie dient als bewijs van zorgplicht onder het BAL. Bovendien helpt historische documentatie bij aantonen van compliance tijdens inspecties door overheidsinstanties.
Implementatie van managementsystemen
Implementeer een gestructureerd managementsysteem voor chemische veiligheid. Dit systeem omvat procedures voor inkoop, opslag, gebruik, onderhoud en afvoer van chemische stoffen. Daarnaast bevat het protocollen voor periodieke controles, incident-rapportage en continue verbetering van veiligheidsmaatregelen.
Train personeel regelmatig in veilige werkmethoden en noodprocedures. Deze training moet aantoonbaar zijn via opleidingsregistratie en competentiematrix. Vervolgens evalueer je effectiviteit van training door praktijktesten en observatie van werknemersgedrag.
Werk samen met erkende adviseurs en inspectiediensten voor externe validatie van je compliance. Deze professionals brengen onafhankelijke blik en kennis van best practices uit andere bedrijven. Bovendien signaleren zij potentiële risico’s die interne medewerkers over het hoofd kunnen zien door gewenning.
Veelgestelde vragen over de keuring van chemische installaties
Welke wet- en regelgeving is van toepassing op de inspectie van chemische installaties?
Voor opslagtanks en verpakte gevaarlijke stoffen vooral het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal): de keuringstermijnen (tabel 4.938 en 4.997), de certificering (artikel 4.917), de meldplicht vooraf en de PGS-richtlijnen (artikel 4.916, 4.966 en 4.1012). Voor de stoffen zelf geldt REACH, voor werknemers de Arbowet. Seveso-inrichtingen zijn vergunningplichtig (artikel 3.51 Bal).
Hoe vaak moet een chemische installatie gekeurd worden?
Dat hangt af van het type tank en de vloeistof. Voor zover het Bal een keuring voorschrijft (tabel 4.938, 4.976a en 4.997), varieert de termijn van 8 of 10 jaar (enkelwandig staal zonder coating, diesel of gasolie) tot 20 jaar (dubbelwandig staal met lekdetectie). Een ondergrondse tank met afgewerkte olie wordt ten minste eens per vijf jaar gekeurd (artikel 4.997 lid 3).
Welke certificeringen heeft een chemische opslaginstallatie nodig?
Een bovengrondse opslagtank voor vloeistoffen van ADR-klasse 3 wordt geïnstalleerd, onderhouden en gerepareerd door een onderneming met een certificaat voor BRL SIKB 7800 (artikel 4.917 Bal). Keuringen van ondergrondse tanks doet een inspectie-instantie met een erkenning voor AS SIKB 6800 (artikel 4.997 lid 1).
Welke PGS-richtlijn geldt voor mijn opslagtank?
Het Bal wijst aan, voor vloeistoffen van ADR-klasse 3 (niet gasolie, diesel of huisbrandolie met een vlampunt van 55 °C of hoger: artikel 4.910 lid 2 en 4.958 lid 2): PGS 30 voor bovengrondse opslag van vloeibare brandstoffen behalve benzine, PGS 31 voor benzine en andere vloeibare gevaarlijke stoffen (artikel 4.916), PGS 28 voor ondergrondse brandstoftanks (artikel 4.966) en PGS 15 voor gevaarlijke stoffen in verpakking (artikel 4.1012).
Moet ik een nieuwe opslaginstallatie vooraf melden?
Bij een meldingsplichtige activiteit wel: ten minste vier weken vóór het begin (bijvoorbeeld artikel 4.911 en 4.1005 Bal). Is de activiteit vergunningplichtig, dan heb je in plaats daarvan een omgevingsvergunning nodig en vervalt de meldplicht.
Primaire bronnen
- Besluit activiteiten leefomgeving: 2.11, 2.13, 3.51, 4.911, 4.916, 4.917, 4.938, 4.941d, 4.966, 4.997, 4.1005 en 4.1012
- Wet milieubeheer: artikel 9.3.1 en 9.3.3
- Wet op de economische delicten: artikel 1a, 2 en 6
- Wetboek van Strafrecht: artikel 23
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:175 en 6:178
- Arbeidsomstandighedenwet: artikel 28
- Verordening (EG) nr. 1907/2006 (REACH), artikelen 2, 35 en 56
