Sinds 18 februari 2024 is de Europese Batterijenverordening (Verordening (EU) 2023/1542) van toepassing. De verplichtingen gaan gefaseerd in, tot 2036: vanaf 18 augustus 2024 golden de eerste concrete verplichtingen voor marktdeelnemers. Marktdeelnemers moeten daarom vanaf nu aan de verplichtingen voor de productie, distributie en recycling voldoen. Ons team adviseert ook over update batterijenverordening wat betekent de verwijderbaarheidseis voor je producten.
In deze bijdrage ligt de focus op de verschillende categorieën batterijen, verplichtingen van betrokken marktdeelnemers in de distributie- en toeleveringsketen, belangrijke vereisten voor batterijen en producten met batterijen en een tijdlijn van enkele relevante termijnen.
Waarom is de Batterijenrichtlijn vervangen door een verordening?
Verordening (EU) 2023/1542 trekt Richtlijn 2006/66/EG in en vervangt daarmee het regime dat sinds 2006 gold. De oude richtlijn richtte zich vooral op inzameling en recycling; de verordening bestrijkt de hele levenscyclus, van grondstof tot afgedankte batterij.
Het verschil tussen beide instrumenten raakt je praktijk direct. Een richtlijn moet elke lidstaat omzetten in nationaal recht, en verschillen in die omzetting leverden per land uiteenlopende regels op. Een verordening werkt rechtstreeks en hoeft niet te worden omgezet, waardoor voor alle marktdeelnemers in de EU dezelfde eisen gelden. Breng je batterijen in meerdere lidstaten op de markt, dan hoef je dus niet langer per land te toetsen of de nationale implementatie afwijkt. Let op het verschil tussen inwerkingtreding en toepassing: de verordening trad op 17 augustus 2023 in werking, maar geldt pas sinds 18 februari 2024, en afzonderlijke hoofdstukken volgen later.
Martin Krüger, advocaat product compliance bij MAAK, besprak deze omslag in 2022 in vakblad Storage Magazine, toen de verordening nog in onderhandeling was.
Welke categorieën batterijen worden onderscheiden?
De Batterijenverordening is van toepassing op alle categorieën batterijen die in de EU in de handel worden gebracht of in gebruik worden genomen. Ook is de Batterijenverordening van toepassing op batterijen die zijn ingebouwd in of zijn toegevoegd aan producten. Binnen dit brede toepassingsgebied wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende categorieën afhankelijk van het ontwerp en het gebruik ervan. Het eerdere onderscheid tussen enerzijds draagbare batterijen en anderzijds industriële batterijen en autobatterijen is verder ontwikkeld om beter aan te sluiten bij nieuwe ontwikkelingen in het gebruik.
De Batterijenverordening maakt onderscheid tussen de volgende vijf categorieën batterijen:
- Draagbare batterijen (voor algemeen gebruik), batterijen die voornamelijk in consumentenproducten, huishoudelijke apparaten of speelgoed worden gebruikt, zoals knoopcel batterijen en AA, AAA of AAAA batterijen.
- Start-, verlichtings- en ontstekingsbatterijen, batterijen voor het leveren van elektrische stroom voor het starten, de verlichting of de ontsteking van (niet-elektrische) voertuigen of machines.
- Batterijen voor lichte vervoermiddelen, batterijen voor het leveren van elektrische stroom voor de aandrijving van bijvoorbeeld e-bikes en e-scooters.
- Batterijen voor elektrische voertuigen, batterijen voor het leveren van elektrische stroom voor de aandrijving van bijvoorbeeld hybride of elektrische auto’s.
- Industriële batterijen, batterijen voor gebruik tijdens industriële activiteiten en communicatie-infrastructuur, batterijen voor de opslag van energie en batterijen voor de aandrijving van andere vervoermiddelen, onder meer voor het spoorvervoer, de scheepvaart en de luchtvaart of voor niet voor de weg bestemde machines.
Welke producteisen gelden voor de batterij zelf?
Naast de administratieve verplichtingen stelt de verordening eisen aan het product: aan de stoffen die erin zitten, aan wat de batterij moet presteren en aan de vraag of hij veilig te recyclen is. Die eisen bepalen mede of je batterij überhaupt op de markt mag.
Gevaarlijke stoffen. Het gebruik van kwik en cadmium is beperkt. Voor bepaalde batterijtypen gelden uitzonderingen, maar het uitgangspunt is dat de aanwezigheid van deze stoffen wordt geminimaliseerd.
Prestatie en duurzaamheid. Batterijen moeten voldoen aan minimumeisen voor levensduur en prestatie. Die gelden in het bijzonder voor industriële batterijen en batterijen voor elektrische voertuigen, waar de gebruiker jarenlang op de opgegeven capaciteit moet kunnen vertrouwen.
Minimaal gerecycleerd materiaal. Batterijen moeten een minimumaandeel gerecycleerd materiaal bevatten, onder meer kobalt, lithium en nikkel. Die drempels worden gefaseerd ingevoerd, wat betekent dat een batterij die vandaag voldoet, dat bij een latere drempel niet meer hoeft te doen.
Ontwerp voor veilige recycling. De batterij moet zo zijn ontworpen dat verwerking veilig kan verlopen, en je moet afvalverwerkers de informatie geven die zij daarvoor nodig hebben. Dat raakt je ontwerpkeuzes en niet alleen je documentatie.
Welke verplichtingen gelden voor marktdeelnemers?
De Batterijenverordening bevat verplichtingen voor alle marktdeelnemers die betrokken zijn bij de levenscyclus van batterijen zoals de fabricage, het (online) aanbieden en het gebruik, maar ook de verwerking en recycling van afgedankte batterijen. Dit zijn onder meer de fabrikant, gemachtigde van de fabrikant, importeur, distributeur en fulfilmentdienstverlener. Daarnaast gelden er ook verplichtingen voor onafhankelijke marktdeelnemers zoals partijen die betrokken zijn bij de reparatie, het onderhoud of de herbestemming van batterijen, zoals afvalverwerkers, reparateurs, fabrikanten of distributeurs van reparatieapparatuur, gereedschap of reserveonderdelen.
Welke verplichtingen heeft de fabrikant?
De fabrikant is de partij die een batterij fabriceert of laat ontwerpen of fabriceren en die de batterij onder eigen naam of merk verhandelt.
Aangezien de fabrikant beschikt over de meeste kennis van het ontwerp- en productieproces, rusten de meest verstrekkende verplichtingen op de fabrikant. Zo moet de fabrikant onder meer de conformiteitsbeoordeling (laten) uitvoeren, technische documentatie opstellen, CE-markering aanbrengen, EU-conformiteitsverklaring opstellen, zorgen voor de juiste etikettering en identificatie van de batterij en gedetailleerde informatie verstrekken over het beoogde gebruik van de batterij, zodat die correct en veilig kan worden gebruikt en zodat afvalbeheer mogelijk is.
Welke verplichtingen heeft de gemachtigde?
De gemachtigde is een in een EU-lidstaat gevestigde partij die door een niet in de EU gevestigde fabrikant is aangewezen om zijn verplichtingen na te komen.
Gemachtigden voeren dus de taken uit die de fabrikant in het gegeven mandaat heeft gespecificeerd. Deze kunnen bijvoorbeeld bestaan uit het beschikbaar houden van de EU-conformiteitsverklaring en de technische documentatie, voldoen aan informatie- en documentatieverzoeken van nationale bevoegde autoriteiten en samenwerken bij maatregelen van deze autoriteiten.
Welke verplichtingen heeft de importeur?
De importeur is een in de EU gevestigde partij die een batterij uit een land van buiten de EU in de handel brengt.
Importeurs moeten voornamelijk controleren of fabrikanten aan hun verplichtingen hebben voldaan en of de vereiste (technische) documentatie en instructies en veiligheidsinformatie zijn opgesteld en aanwezig zijn. Als de importeur gebreken constateert of vermoedt, mag hij de batterij niet in de handel brengen. Wanneer er sprake is van een risico op nationaal niveau dient de importeur de markttoezichtautoriteiten te informeren. Daarnaast moeten importeurs hun contactgegevens op de batterij vermelden of, als dit niet mogelijk is, op de verpakking of de bijgevoegde documentatie. Importeurs moeten ook zorgen voor adequate opslag- en vervoersomstandigheden. Bovendien moeten importeurs voldoen aan informatie- en documentatieverzoeken van nationale bevoegde autoriteiten en met hen samenwerken bij maatregelen.
Welke verplichtingen heeft de distributeur?
De distributeur is de partij in de toeleveringsketen die een batterij op de markt aanbiedt en niet onder de definitie van fabrikant of importeur valt.
Distributeurs hebben in grote mate dezelfde verplichtingen als importeurs. Distributeurs controleren zowel de verplichtingen van fabrikanten als van importeurs en moeten zorgen dat de distributie geen nadelige gevolgen heeft voor de batterij. Distributeurs hoeven hun contactgegevens niet op de batterij te vermelden. Wel moeten distributeurs die constateren of vermoeden dat een batterij die al in de handel is gebracht en niet voldoet aan de voorschriften zelf de noodzakelijke corrigerende maatregelen nemen. Deze kunnen bestaan uit het alsnog in overeenstemming brengen met de voorschriften, het uit de handel nemen of terugroepen van de batterij. Ook moet de distributeur ervoor zorgen dat de fabrikant, de importeur of een andere betrokken exploitant corrigerende maatregelen neemt.
Welke verplichtingen heeft de fulfilmentdienstverlener?
De fulfilmentdienstverlener is de partij die diensten verleent met betrekking tot batterijen zoals de opslag, verpakking, adressering en verzending.
Net als distributeurs staan fulfilmentdienstverleners dicht bij de markt. Daarom worden zij betrokken bij de markttoezichttaken van nationale autoriteiten en moeten zij actief medewerking verlenen en de autoriteiten alle benodigde informatie verstrekken.
Hoe breng je de CE-markering aan?
De CE-markering wordt zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar op de batterij zelf aangebracht, en wel vóór het in de handel brengen. Laat de aard of de omvang van de batterij dat niet toe, dan mag de markering op de verpakking en op de begeleidende documenten staan.
De volgorde is dwingend: eerst de technische documentatie, dan de conformiteitsbeoordelingsprocedure, dan de EU-conformiteitsverklaring, en pas daarna de markering. Wie de markering aanbrengt voordat de beoordeling rond is, verklaart iets wat nog niet is vastgesteld.
Wat houdt de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid in?
Producenten blijven verantwoordelijk voor hun batterijen nadat die zijn afgedankt: voor de inzameling, de verwerking en de recycling, en voor de kosten daarvan. Die uitgebreide producentenverantwoordelijkheid staat in hoofdstuk VIII van de verordening en geldt vanaf 18 augustus 2025. Dit hangt nauw samen met Nieuwe Europese Verordening over ontbossing en bosdegradatie.
Breng je batterijen op de markt, dan geldt een registratieplicht en moet je aantonen dat inzameling en verwerking zijn geregeld, zelf of via een organisatie voor producentenverantwoordelijkheid. Afgedankte batterijen mogen bovendien niet meer worden gestort of verbrand. Onze advocaten behandelen ook Nieuwe EU-verordening inzake bouwproducten.
Daarmee verschuift het zwaartepunt van de regeling. Waar de oude richtlijn vooral inzameldoelen stelde, koppelt de verordening productnormen, eisen aan gerecycleerd materiaal en een werkende markt voor secundaire grondstoffen aan elkaar, als onderdeel van de Green Deal.
Wat betekent dit voor je contracten met leveranciers?
De verordening legt de verplichtingen bij jou als marktdeelnemer, maar de gegevens komen uit je keten. Leg daarom in je inkoopcontract vast welke informatie de leverancier aanlevert, binnen welke termijn, en wie aansprakelijk is wanneer die informatie onjuist blijkt.
Een fabrikant van elektrisch gereedschap betrekt accupacks uit Azië en verkoopt die onder eigen merk in de EU. Daarmee geldt hij als fabrikant en draagt hij de volledige conformiteitslast, ook al heeft hij de cel niet zelf gemaakt. Zonder contractuele informatieplicht en vrijwaring ligt dat risico volledig bij hem.
Het batterijenpaspoort maakt dit urgent: het vraagt gegevens over samenstelling, gerecycleerd materiaal en herkomst die vrijwel altijd bij je leverancier liggen. Wie die informatie niet contractueel heeft geborgd, moet er halverwege het traject alsnog om vragen, meestal op het moment dat wisselen van leverancier geen optie meer is.
Welke termijnen gelden onder de Batterijenverordening?
Vanaf 18 augustus 2024 zijn de wettelijke termijnen uit de Batterijenverordening geleidelijk gaan lopen. Voor marktdeelnemers is het van belang dat zij zich bewust zijn van de termijnen voor de verschillende nieuwe verplichtingen om zich hierop tijdig voor te bereiden. Enkele relevante termijnen zijn:
- 18 augustus 2024: de vereisten van de CE-markering, conformiteitsbeoordeling, EU-conformiteitsverklaring en beperkingen voor het gebruik van lood zijn van toepassing; de prestatie- en duurzaamheidseisen voor oplaadbare industriële batterijen gelden;
- 18 februari 2025: voor batterijen voor elektrische voertuigen moet een koolstofvoetafdrukverklaring worden opgesteld;
- 18 augustus 2025: de Batterijenrichtlijn wordt ingetrokken; batterijen moeten worden gemarkeerd met het symbool voor gescheiden inzameling en marktdeelnemers moeten voldoen aan de verplichtingen inzake passende zorgvuldigheid;
- 18 februari 2026: voor oplaadbare industriële batterijen moet een koolstofvoetafdrukverklaring worden opgesteld;
- 18 augustus 2026: etiketterings-, markerings- en informatievereisten gelden voor alle batterijen; de eisen inzake de koolstofvoetafdrukprestatieklasse gelden voor batterijen voor elektrische voertuigen;
- 18 februari 2027: batterijen moeten zijn gemarkeerd met een QR-code en batterijen voor lichte vervoermiddelen, industriële batterijen met een capaciteit van meer dan 2 kWh en batterijen voor elektrische voertuigen moeten beschikken over een batterijpaspoort; het vereiste van afzondering en vervanging geldt voor draagbare batterijen en batterijen voor lichte vervoermiddelen;
- 18 augustus 2027: eisen inzake de koolstofvoetafdrukprestatieklasse gelden voor oplaadbare industriële batterijen, behalve die met uitsluitend externe opslag;
- 18 februari 2028: de eis inzake een maximale drempelwaarde voor de koolstofvoetafdruk over de gehele levenscyclus geldt voor batterijen voor elektrische voertuigen;
- 18 augustus 2028: voor batterijen voor lichte vervoermiddelen moet een koolstofvoetafdrukverklaring worden opgesteld; de vereisten voor gehalte aan gerecycled materiaal in industriële batterijen, batterijen voor elektrische voertuigen, batterijen voor lichte vervoermiddelen en start-, verlichtings- en ontstekingsbatterijen treden in werking; prestatie- en duurzaamheidseisen voor draagbare batterijen voor algemeen gebruik zijn van toepassing;
- 18 februari 2029: de eis inzake een maximale drempelwaarde voor de koolstofvoetafdruk over de gehele levenscyclus geldt voor oplaadbare industriële batterijen, behalve die met uitsluitend externe opslag;
- 18 augustus 2031: de eis inzake een maximale drempelwaarde voor de koolstofvoetafdruk over de gehele levenscyclus geldt voor batterijen voor lichte vervoermiddelen.
Hoe bereid je je in vier stappen voor?
Begin bij de categorie-indeling en werk van daaruit naar buiten. Die volgorde voorkomt dat je documentatie bouwt op een verkeerd uitgangspunt, wat achteraf de duurste correctie is.
- Breng je portfolio in kaart. Welke batterijen breng je in de handel, in welke categorie vallen ze, en treed je op als fabrikant, importeur of distributeur? Die rol bepaalt je verplichtingen.
- Toets het bestaande dossier. Is er technische documentatie, is de conformiteitsbeoordeling doorlopen en is de EU-conformiteitsverklaring actueel?
- Zet de ingangsdatums op een tijdlijn. Bepaal per productlijn wat op welk moment gereed moet zijn, want de verplichtingen gaan gefaseerd in.
- Borg de keten contractueel. Leg vast welke gegevens je leverancier aanlevert en binnen welke termijn, met een vrijwaring voor onjuiste informatie.
Wanneer schakel je een advocaat batterijenrecht in?
De advocaten van team Product Compliance van MAAK Advocaten in Amsterdam hebben ruime ervaring in het ondersteunen en adviseren van bedrijven in de maakindustrie bij uiteenlopende productregelgeving en CE-markering gerelateerde vraagstukken. Onze advocaten worden regelmatig geconfronteerd met (grensoverschrijdende) juridische vraagstukken met betrekking tot batterijen.
Zoek je juridisch advies van een advocaat over batterijen, producten met batterijen of gerelateerde onderwerpen? Of heeft je onderneming behoefte aan advies over het toepassingsgebied van de Batterijen Verordening, de wettelijke voorschriften voor batterijen of producten met batterijen of de verplichtingen voor je maakbedrijf als marktdeelnemer in de toeleverings- of distributieketen? Neem dan contact op met Claartje van der Marel of Max Schwillens, of met een van onze andere advocaten gespecialiseerd in batterijen.
