ESG-compliance is na de Europese vereenvoudiging van 2026 voor de meeste mkb-bedrijven geen eigen rapportageplicht meer: de gewijzigde CSRD-richtlijn, die Nederland nog moet omzetten, beperkt de rapportage vanaf boekjaar 2027 tot ondernemingen met meer dan 450 miljoen euro omzet én gemiddeld meer dan 1.000 werknemers. Via contracten, ketenregels en claims raakt ESG je bedrijf wel. Laat toetsen welke regels voor jou gelden.
Deze pagina is voor directies, juristen en compliance-verantwoordelijken van productie- en handelsbedrijven die willen weten wat ESG juridisch van hen vraagt. Je leest welke Europese regels er na de Omnibus-richtlijn van februari 2026 gelden, wat je klanten en financiers van je kunnen vragen, hoe het zit met ketenzorgvuldigheid en duurzaamheidsclaims, en wanneer je een advocaat inschakelt.
Wat betekent ESG juridisch voor een onderneming?
ESG (environmental, social, governance) is geen wettelijk begrip, maar verwijst naar een groep regels over duurzaamheidsrapportage, zorgvuldigheid in de keten en claims. De belangrijkste zijn de CSRD, de CSDDD, de EUDR en de regels tegen greenwashing.
| Regeling | Waar het over gaat | Voor wie (stand oktober 2026) | Meer informatie |
|---|---|---|---|
| CSRD (Richtlijn (EU) 2022/2464) | Duurzaamheidsrapportage in het bestuursverslag | Vanaf boekjaar 2027: meer dan 450 miljoen euro omzet én gemiddeld meer dan 1.000 werknemers | CSRD |
| CSDDD (Richtlijn (EU) 2024/1760) | Zorgvuldigheid voor mensenrechten en milieu in de keten | Meer dan 5.000 werknemers en 1,5 miljard euro wereldwijde omzet; toepassing vanaf 26 juli 2029 | CSDDD |
| EUDR (Verordening (EU) 2023/1115) | Ontbossingsvrije grondstoffen | Iedereen die de zeven grondstoffen op de markt brengt; vanaf 30 december 2026 | EUDR |
| Regels tegen greenwashing (artikel 6:193g BW) | Misleidende milieuclaims tegenover consumenten | Iedere handelaar; sinds 16 juli 2026 aangescherpt | duurzaamheidsclaims |
Moet mijn bedrijf een duurzaamheidsverslag maken onder de CSRD?
Waarschijnlijk niet als je een mkb-bedrijf bent. Volgens de gewijzigde CSRD geldt de rapportageplicht vanaf boekjaar 2027 alleen boven 450 miljoen euro netto-omzet én gemiddeld 1.000 werknemers (Richtlijn (EU) 2026/470). Nederland moet die wijziging nog omzetten.
De eerste groep ondernemingen die al over boekjaar 2024 rapporteerde, valt alleen voor de boekjaren 2024 tot en met 2026 onder de oude regeling; lidstaten mogen ondernemingen onder de nieuwe drempels al voor 2025 en 2026 vrijstellen (artikel 3 Richtlijn (EU) 2026/470). De tweede groep was al met twee jaar uitgesteld (Richtlijn (EU) 2025/794); de groep beursgenoteerde mkb-bedrijven is geschrapt. De lidstaten moeten de Omnibus-richtlijn uiterlijk 19 maart 2027 omzetten (artikel 5 lid 1). Een richtlijn verplicht ondernemingen niet rechtstreeks: de verplichting volgt uit de Nederlandse wet. Het Nederlandse wetsvoorstel (Wet implementatie richtlijn duurzaamheidsrapportering) lag in 2026 nog bij de Tweede Kamer en wordt met een nota van wijziging aan Richtlijn (EU) 2026/470 aangepast, volgens het advies van de Raad van State (W06.26.00092/III). Controleer daarom per boekjaar welke Nederlandse regels gelden.
Wat mag een grote klant of financier van je vragen?
Een rapporterende onderneming mag jou als kleiner bedrijf in haar keten om informatie vragen, maar beschermde ondernemingen met gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers mogen informatie weigeren die verder gaat dan de vrijwillige standaard (artikel 19a lid 3 Jaarrekeningrichtlijn, zoals gewijzigd).
Die “waardeketenbegrenzing” is ingevoerd omdat kleinere bedrijven onevenredig veel vragenlijsten kregen (Richtlijn (EU) 2026/470). De vrijwillige standaard is vastgesteld bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560. De rapporterende onderneming mag daarbij uitgaan van een eigen verklaring van de leverancier dat hij beschermd is, tenzij die verklaring kennelijk onjuist is. Een contractuele afspraak verandert dat in beginsel niet: volgens de gewijzigde richtlijn mag een rapporterende onderneming je voor haar duurzaamheidsrapportage niet contractueel tot meer verplichten, en is een strijdig beding niet bindend (artikel 19a lid 3 Jaarrekeningrichtlijn, zoals gewijzigd). Nederland moet dit nog omzetten. Afspraken voor andere doelen, zoals audits of ketenzorgvuldigheid, blijven wel gelden. Lees dus kritisch welke ESG-clausules je tekent.
Geldt de CSDDD ook voor mijn bedrijf?
Alleen voor zeer grote ondernemingen. Na de wijziging van 2026 valt een EU-onderneming onder de CSDDD bij gemiddeld meer dan 5.000 werknemers en een wereldwijde netto-omzet van meer dan 1,5 miljard euro (artikel 2 lid 1 onder a CSDDD, zoals gewijzigd).
De lidstaten moeten de richtlijn uiterlijk 26 juli 2028 omzetten en vanaf 26 juli 2029 toepassen (artikel 37 lid 1 CSDDD, zoals gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2026/470). Voor de meeste maakbedrijven speelt de CSDDD dus vooral indirect: grote afnemers zullen zorgvuldigheidsverplichtingen via hun contracten en gedragscodes doorleggen naar leveranciers.
Wil je weten welke van deze regels je direct raken en welke via je klanten? De ESG-advocaten van MAAK brengen je verplichtingen in kaart en beoordelen de ESG-clausules die je afnemers je voorleggen.
Welke fiscale aspecten heeft ESG?
Fiscale regelingen voor duurzame investeringen behandelen we op deze pagina niet, omdat ze per jaar en per investering verschillen. Laat een fiscalist per investering beoordelen welke regeling van toepassing is.
Juridisch is wel relevant dat ESG-informatie gevolgen kan hebben voor de waardering bij een overname of financiering. Een koper of bank kan garanties vragen over de naleving van milieu- en ketenregels. Die garanties leg je contractueel vast, en daar kan een advocaat je bij helpen.
Hoe vertaal je ESG naar je contracten?
Door per contract vast te leggen welke informatie je levert, welke normen je naleeft, hoe je dat aantoont en wie aansprakelijk is als het misgaat. Vermijd algemene toezeggingen die je niet kunt controleren.
- Inventariseer welke regels jou rechtstreeks raken (zie de tabel bovenaan) en welke via afnemers.
- Beoordeel ESG-clausules in inkoopvoorwaarden en gedragscodes: wat moet je leveren, welke audits sta je toe, welke sancties staan erop?
- Gebruik de waardeketenbegrenzing: als beschermde onderneming hoef je niet meer informatie te leveren dan de vrijwillige standaard; een beding dat daarvoor meer eist, is volgens de gewijzigde richtlijn niet bindend.
- Leg door wat je ontvangt: neem dezelfde verplichtingen op in contracten met je eigen leveranciers, zodat je kunt verhalen.
- Controleer je claims: een duurzaamheidsclaim moet specifiek en onderbouwd zijn (artikel 6:193g BW).
Wanneer schakel je een advocaat in?
Een duurzaamheidsadviseur meet en rapporteert. Een advocaat beoordeelt welke regels juridisch gelden, onderhandelt over ESG-clausules en staat je bij als een afnemer, toezichthouder of belangenorganisatie je aanspreekt.
| Situatie | Wat er op het spel staat | Wat MAAK doet |
|---|---|---|
| Een grote afnemer legt een ESG-addendum of gedragscode voor | Aansprakelijkheid en auditrechten | Clausules beoordelen en onderhandelen |
| Je twijfelt of je onder de CSRD valt | Rapportageplicht en de Nederlandse implementatie | Drempels toetsen per boekjaar |
| Een overname of financiering met ESG-garanties | Garanties en vrijwaringen | Due diligence en contractbepalingen |
| Een claim over greenwashing of ketenschade | Procedures en reputatie | Verweer in eerste aanleg en hoger beroep |
Voor productgebonden regels zoals de EUDR en ecodesign zie ook advocaat productregelgeving.
Praktijkvoorbeeld: een toeleverancier en een ESG-vragenlijst
Een toeleverancier met 120 werknemers krijgt van een grote afnemer een uitgebreide ESG-vragenlijst en een addendum met auditrechten en een boeteclausule.
Dit voorbeeld is geanonimiseerd en vereenvoudigd. De toeleverancier is een beschermde onderneming en hoeft voor de rapportage van de afnemer niet meer informatie te leveren dan de vrijwillige standaard (artikel 19a lid 3 Jaarrekeningrichtlijn, zoals gewijzigd). Voor zover het addendum voor de rapportage van de afnemer meer informatie eist, is dat volgens de gewijzigde richtlijn niet bindend; auditrechten en de boeteclausule zijn gewone contractuele afspraken. In de onderhandeling wordt de informatieplicht beperkt tot de vrijwillige standaard, krijgen audits een vaste frequentie en kostenverdeling, en vervalt de boeteclausule ten gunste van een herstelperiode.
Veelgestelde vragen over juridische aspecten van ESG
Moet een mkb-bedrijf rapporteren onder de CSRD?
In de regel niet. Vanaf boekjaar 2027 geldt de plicht alleen bij meer dan 450 miljoen euro netto-omzet én gemiddeld meer dan 1.000 werknemers (Richtlijn (EU) 2026/470). De verplichting volgt uit de Nederlandse implementatiewet.
Mag een klant mij verplichten tot een uitgebreide ESG-vragenlijst?
Voor zijn wettelijke rapportage mag hij van een beschermde onderneming niet meer eisen dan de vrijwillige standaard; vraagt hij meer, dan moet hij je op je weigeringsrecht wijzen. Een contractbeding dat voor die rapportage meer eist, is volgens de gewijzigde richtlijn niet bindend.
Vanaf wanneer geldt de CSDDD?
De lidstaten passen de CSDDD toe vanaf 26 juli 2029, voor ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en 1,5 miljard euro omzet (artikelen 2 en 37 CSDDD, zoals gewijzigd in 2026).
Welke fiscale gevolgen heeft ESG?
Fiscale regelingen voor duurzame investeringen verschillen per jaar en per investering en behandelen we op deze pagina niet. Laat die door een fiscalist beoordelen; deze pagina gaat over rapportageplichten, contracten, ketenzorgvuldigheid en claims.
Wanneer schakel ik een advocaat in voor ESG?
Als een afnemer of financier ESG-clausules voorlegt, als je twijfelt of rapportageplichten gelden, bij een overname met ESG-garanties en als je wordt aangesproken op claims of ketenschade.
Primaire bronnen
Laatst gecontroleerd op 28 oktober 2026 · volgende relevante datum: 19 maart 2027 (omzetting Omnibus I).
- Richtlijn (EU) 2022/2464 (CSRD)
- Richtlijn (EU) 2025/794 (uitstel CSRD en CSDDD)
- Richtlijn (EU) 2026/470 (Omnibus I: wijziging Jaarrekeningrichtlijn, CSRD en CSDDD), artikelen 2-5
- Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 (vrijwillige standaard voor beschermde ondernemingen)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 193g (verboden milieuclaims)
