Volgens artikel 611a lid 1 Rv kan de rechter op vordering van een partij de wederpartij een dwangsom opleggen voor het geval die de hoofdveroordeling niet nakomt. Bij een veroordeling tot betaling van geld kan dat niet. Aan de voorwaarde van zekerheidstelling bij een uitvoerbaar bij voorraad verklaard vonnis kan de rechter geen dwangsom verbinden: dat is geen hoofdveroordeling (HR 1 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:987).
Wat is de definitie van een dwangsom?
Een dwangsom is een geldsom die iemand moet betalen als hij een rechterlijke of bestuurlijke beslissing niet nakomt. In het civiele recht legt de rechter de dwangsom op, en alleen als een partij daarom vraagt (artikel 611a lid 1 Rv). Onder rechter vallen ook arbiters (artikel 611i Rv). De rechter stelt de dwangsom vast als bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding, en kan een maximum bepalen (artikel 611b Rv). In het bestuursrecht kan een bestuursorgaan dat bevoegd is tot bestuursdwang, in plaats daarvan een last onder dwangsom opleggen (artikel 5:31d en 5:32 Awb). Een advocaat kan zelf geen dwangsom opleggen, maar kan die namens jou wel bij de rechter vorderen.
Wat besliste de Hoge Raad in de zaak Ritzenhoff?
In deze zaak had de voorzieningenrechter, kort gezegd, voorzieningen getroffen die meebrachten dat Ritzenhoff € 2.000.000 in twaalf termijnen aan de wederpartij moest betalen. Het vonnis was uitvoerbaar bij voorraad verklaard. In hoger beroep vorderde Ritzenhoff in een incident (artikel 235 Rv) dat het hof aan de uitvoerbaarheid bij voorraad alsnog de voorwaarde van zekerheidstelling verbond, op straffe van een dwangsom. Het hof bepaalde dat de wederpartij binnen zeven dagen zekerheid moest stellen met een bankgarantie van € 833.333, op straffe van een dwangsom van € 15.000 per dag met een maximum van € 250.000. De wederpartij kwam daartegen op in incidenteel cassatieberoep (HR 1 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:987, r.o. 2.1-2.2).
Kan aan de voorwaarde van een bankgarantie een dwangsom worden verbonden?
De Hoge Raad moest beoordelen of aan de voorwaarde van zekerheidstelling een dwangsom kan worden verbonden. Hij beantwoordt die vraag ontkennend. Artikel 611a lid 1 Rv bepaalt dat de rechter op vordering van een der partijen de wederpartij kan veroordelen tot betaling van een dwangsom “voor het geval dat aan de hoofdveroordeling niet wordt voldaan”.
De kern van de uitspraak zit in de woorden “voor het geval dat aan de hoofdveroordeling niet wordt voldaan”. Artikel 611a lid 1 Rv berust op de Benelux-Overeenkomst houdende eenvormige wet betreffende de dwangsom. Volgens de Hoge Raad is de dwangsom een dwangmiddel om de veroordeelde aan te zetten tot nakoming van de veroordeling. De hoofdveroordeling is daarom een noodzakelijke voorwaarde voor een dwangsom. Het artikel ziet op veroordelende uitspraken: uitspraken waarin de rechter de wederpartij beveelt iets te doen of niet te doen, of een zaak te geven (r.o. 3.2).
Waarom is zekerheidstelling geen hoofdveroordeling?
Is aan de uitvoerbaarverklaring bij voorraad de voorwaarde van zekerheidstelling verbonden, dan is het vonnis pas uitvoerbaar bij voorraad als die zekerheid is gesteld. Wordt geen zekerheid gesteld, dan schorst het rechtsmiddel de tenuitvoerlegging. De voorwaarde houdt volgens de Hoge Raad geen bevel tot zekerheidstelling in en is ook geen verbod om zonder zekerheid te executeren. Van een hoofdveroordeling is dus geen sprake (r.o. 3.5). De Hoge Raad vernietigde het tussenarrest van het hof voor zover daarin aan de voorwaarde een dwangsom was verbonden, en wees de vordering tot oplegging van een dwangsom af. Kortom: aan de voorwaarde van zekerheidstelling van artikel 233 lid 3 of 235 Rv kan de rechter geen dwangsom verbinden. Wie geen zekerheid stelt, kan het vonnis zolang het rechtsmiddel loopt alleen niet ten uitvoer leggen.
Wat betekent uitvoerbaar bij voorraad en zekerheidstelling?
Uitvoerbaar bij voorraad betekent dat je een vonnis ten uitvoer mag leggen, ook als de wederpartij daartegen verzet, hoger beroep of cassatie instelt. De rechter kan dat verklaren als het wordt gevorderd, tenzij uit de wet of de aard van de zaak anders voortvloeit (artikel 233 lid 1 Rv). Zonder die verklaring schorst een rechtsmiddel de tenuitvoerlegging (artikel 145, 350 lid 1 en 404 Rv). Ook een uitvoerbaar bij voorraad verklaard vonnis moet je eerst laten betekenen aan de partij tegen wie je executeert (artikel 430 lid 3 Rv). Zonder uitvoerbaarheid bij voorraad zou een eiser soms jaren moeten wachten, terwijl de verhaalsmogelijkheden intussen kunnen afnemen.
De rechter kan aan de uitvoerbaarverklaring bij voorraad de voorwaarde verbinden dat tot een door hem te bepalen bedrag zekerheid wordt gesteld (artikel 233 lid 3 Rv). Is het vonnis zonder die voorwaarde uitvoerbaar bij voorraad verklaard en is een rechtsmiddel ingesteld, dan kan de wederpartij dat alsnog vorderen in een incident (artikel 235 Rv). De zekerheid, vaak een bankgarantie, dekt het restitutierisico: wordt de veroordeling later vernietigd, dan kan de schuldenaar zijn geld terugkrijgen, ook als de eiser inmiddels in financiële moeilijkheden is. Zekerheidstelling komt ook voor in andere situaties, bijvoorbeeld bij het opheffen van een beslag.
Veelgestelde vragen over artikel 611a Rv en zekerheidstelling
Wat staat er in artikel 611a Rv?
De rechter kan op vordering van een partij de wederpartij veroordelen tot betaling van een dwangsom voor het geval die de hoofdveroordeling niet nakomt, onverminderd het recht op schadevergoeding; bij een veroordeling tot betaling van een geldsom kan dat niet (lid 1). De dwangsom kan ook voor het eerst in verzet of hoger beroep worden gevorderd (lid 2), wordt niet verbeurd vóór de betekening van de uitspraak (lid 3), en de rechter kan bepalen dat zij pas na een termijn kan worden verbeurd (lid 4).
Wat is zekerheidstelling?
Zekerheidstelling betekent dat een partij een waarborg geeft, bijvoorbeeld een bankgarantie, voor een bedrag dat zij mogelijk moet terugbetalen of betalen. Bij een uitvoerbaar bij voorraad verklaard vonnis kan de rechter als voorwaarde stellen dat de executant eerst zekerheid stelt (artikel 233 lid 3 Rv), ook alsnog in een incident (artikel 235 Rv). Een dwangsom kan aan die voorwaarde niet worden verbonden (HR 1 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:987).
Wat betekent uitvoerbaar bij voorraad?
Dat het vonnis ten uitvoer kan worden gelegd, ook al stelt de wederpartij verzet, hoger beroep of cassatie in (artikel 233 lid 1 Rv). Zonder die verklaring schorst een rechtsmiddel de tenuitvoerlegging (artikel 145, 350 lid 1 en 404 Rv). Executeren kan pas na betekening van het vonnis (artikel 430 lid 3 Rv).
Wie kan een dwangsom opleggen?
In een civiele zaak de rechter, en alleen op vordering van een partij (artikel 611a lid 1 Rv); ook arbiters kunnen dat (artikel 611i Rv). In het bestuursrecht kan een bestuursorgaan dat bevoegd is tot bestuursdwang, in plaats daarvan een last onder dwangsom opleggen (artikel 5:32 lid 1 Awb). Een advocaat kan geen dwangsom opleggen, maar kan die wel namens jou vorderen.
Kan een dwangsom worden opgelegd bij een betalingsveroordeling?
Nee. Een dwangsom kan niet worden opgelegd in geval van een veroordeling tot betaling van een geldsom (artikel 611a lid 1, tweede zin, Rv). Een betalingsveroordeling dwing je af met beslag en executie.
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 145, 233, 235, 350, 404, 430, 611a, 611b en 611i
- Algemene wet bestuursrecht: artikel 5:31d en 5:32
- HR 1 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:987 (Ritzenhoff)
Hulp nodig bij een dwangsom of zekerheidstelling?
Kortom: aan de voorwaarde van zekerheidstelling bij uitvoerbaarheid bij voorraad kan de rechter geen dwangsom verbinden. Zoek je een advocaat voor een dwangsom, of wil je advies over een processuele handeling, een procedure bij de civiele rechter of een andere vraag over het procesrecht? MAAK Advocaten heeft een team van advocaten procesrecht. Wil je advies over de mogelijkheid van verhaal van je vordering, dan helpt onze advocaat procesrecht je ook graag verder. Wil je meer weten over deze uitspraak, ook dan kun je contact met ons opnemen. Wij brengen graag je juridische positie in beeld, om je vervolgens van een praktisch advies te voorzien en/of je bij te staan in een gerechtelijke procedure. Neem gerust contact op met onze advocaat procesrecht of met een van onze andere advocaten in Amsterdam.
