Procesreglementen: welk reglement geldt voor uw procedure?

Zoekt u het juiste procesreglement voor uw procedure? Welk reglement geldt, hangt af van het gerecht en het type zaak: dagvaarding of verzoekschrift, kanton of handel, rechtbank of gerechtshof. Deze pagina zet de geldende landelijke procesreglementen per augustus 2026 op een rij, met de datum vanaf wanneer elk reglement van toepassing is.

Wat is een procesreglement?

Een procesreglement is een door de gerechten zelf vastgestelde regeling die de praktische gang van zaken in een procedure invult: termijnen, uitstel, de omvang van processtukken en de wijze van indienen. Het vult de wet aan, maar vervangt die niet.

De regels van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering blijven leidend. Het procesreglement werkt die uit voor de dagelijkse rolpraktijk. Elk gerecht kan daarnaast eigen aanvullende werkwijzen hanteren, zodat het loont om naast het landelijke reglement ook de lokale regeling te controleren.

Welk procesreglement geldt voor uw procedure?

Dat bepaalt u aan de hand van drie vragen: bij welk gerecht loopt de zaak, gaat het om een dagvaarding of een verzoekschrift, en om welk rechtsgebied. Onderstaand overzicht geeft de geldende landelijke reglementen per augustus 2026.

De actuele teksten publiceert de Rechtspraak zelf; raadpleeg daarvoor het overzicht van procesreglementen op rechtspraak.nl. Let op de versiedatum: reglementen worden regelmatig vervangen, en een oudere versie die nog online circuleert geldt niet meer.

Wat regelt een procesreglement concreet?

Het reglement regelt de gang van zaken rond de rol: welke proceshandeling op welk moment aan de beurt is, hoe lang uitstel mogelijk is en wanneer een stuk te laat is. Het bepaalt niet wie gelijk krijgt.

• de termijnen voor conclusies, akten en producties, en de gevallen waarin uitstel wordt verleend
• het tijdstip waarop stukken uiterlijk binnen moeten zijn om op de rolzitting te worden meegenomen
• de wijze van indienen, waaronder digitaal indienen en de bijbehorende technische eisen
• de gevolgen van niet tijdig verrichten van een proceshandeling, zoals het vervallen van het recht daarop
• de omvang van processtukken, en de gevallen waarin een stuk kan worden geweigerd
• het aanvragen en houden van een mondelinge behandeling of pleidooi

Juist omdat het reglement over vorm en timing gaat, is schade door een misstap er zelden inhoudelijk te herstellen. Een gemiste conclusieronde kost u een argumentatieronde, ongeacht hoe sterk uw zaak is.

Welk procesreglement geldt bij het gerechtshof?

Voor civiele dagvaardingszaken in hoger beroep geldt het Landelijk procesreglement voor civiele dagvaardingszaken bij de gerechtshoven, 18e versie, van toepassing vanaf 1 januari 2026. Voor familiezaken bestaat een afzonderlijk verzoekschriftreglement.

Het hoger beroep kent een eigen ritme: memorie van grieven, memorie van antwoord en eventueel aanvullende rondes, elk met eigen termijnen en uitstelmogelijkheden. Hier speelt bovendien de omvangsbeperking van processtukken, die de Hoge Raad in 2022 toelaatbaar heeft geacht. Voor belastingzaken bij de gerechtshoven geldt een aparte procesregeling, sinds 1 januari 2025.

Geldt er een apart procesreglement voor kantonzaken?

Nee. Sinds de samenvoeging vallen kanton en handel onder één reglement: het Landelijk procesreglement civiele dagvaardingszaken rechtbanken handel en kanton, 2e versie, geldend vanaf 1 juli 2026.

Dat betekent niet dat de procedures gelijk zijn. Bij de kantonrechter geldt geen verplichte procesvertegenwoordiging, wat de praktische gang van zaken beïnvloedt. Ook voor verzoekschriftprocedures bij kanton en handel geldt één gezamenlijk reglement, waarin de voorzieningenrechter is meegenomen.

Is een procesreglement bindend?

Ja. Een procesreglement dat door een bevoegd rechterlijk orgaan is vastgesteld en behoorlijk bekendgemaakt, geldt als recht in de zin van artikel 79 Wet RO. De Hoge Raad kan de toepassing ervan in cassatie dus toetsen.

Dat oordeelde de Hoge Raad in HR 17 april 2015, ECLI:NL:HR:2015:1064. Praktisch betekent het dat u zich op het reglement kunt beroepen, en dat de wederpartij dat ook kan. Een termijn uit het reglement is geen vrijblijvende richtlijn.

Mag de rechter van het procesreglement afwijken?

Ja, in individuele gevallen. Een procesreglement is een vorm van zelfbinding door de rechterlijke macht, en de reglementen voorzien zelf uitdrukkelijk in de mogelijkheid om af te wijken wanneer de omstandigheden daartoe aanleiding geven.

Die afwijkingsmogelijkheid is geen formaliteit. De Hoge Raad heeft haar juist als voorwaarde genoemd bij het toestaan van beperkingen in procesreglementen. Wie een uitzondering wil, doet er goed aan die tijdig en gemotiveerd te vragen in plaats van achteraf een overschrijding te verklaren.

Geldt er een maximum aan de omvang van processtukken?

In hoger beroep wel. De gerechtshoven mogen in hun procesreglement een maximum stellen aan het aantal bladzijden van processtukken, en een stuk weigeren dat dat maximum overschrijdt.

De Hoge Raad bevestigde dat in HR 3 juni 2022, ECLI:NL:HR:2022:824, met drie voorwaarden: de kern van het recht op toegang tot de rechter en van het hoor en wederhoor mag niet worden aangetast, de beperking moet een legitiem doel dienen, en zij moet daaraan evenredig zijn. Ook hier geldt dat de rechter in een individueel geval moet kunnen afwijken. Sinds 1 juli 2025 bevatten ook drie reglementen voor de eerste aanleg bepalingen over de omvang van processtukken.

Wat gebeurt er als u een termijn uit het procesreglement mist?

Dan vervalt in beginsel het recht om die proceshandeling te verrichten. Uitstel is meestal alleen mogelijk binnen de gevallen die het reglement zelf noemt, bijvoorbeeld bij eenstemmig verzoek van partijen of bij klemmende redenen.

De praktische gevolgen lopen uiteen van het verlies van een conclusieronde tot een vonnis bij verstek. Bij een kort geding zijn de termijnen bovendien kort, terwijl de stukken juist compleet moeten zijn. Loopt u tegen een termijn aan, schakel dan tijdig een advocaat procesrecht in.

Waarom wijzigen procesreglementen zo vaak?

Omdat zij de werkwijze van de gerechten volgen, en die verandert sneller dan de wet. Digitalisering, werkdruk en nieuwe zaakstromen leiden tot aanpassingen, doorgaans per 1 januari of 1 juli.

Dat maakt versiebeheer een praktisch aandachtspunt. Van de reglementen voor handel en kanton, verzoekschriftprocedures en bestuursrecht geldt sinds 1 juli 2026 een nieuwe versie; voor de gerechtshoven sinds 1 januari 2026. Werkt u met een opgeslagen kopie, controleer dan of die nog actueel is.

Veelgestelde vragen over procesreglementen

Staat het procesreglement boven de wet?

Nee. Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering gaat voor. Het procesreglement vult de wettelijke regels praktisch in en mag daarmee niet in strijd komen.

Geldt er één procesreglement voor alle rechtbanken?

De landelijke reglementen gelden voor alle rechtbanken. Daarnaast kan een gerecht aanvullende werkwijzen hanteren, bijvoorbeeld over indieningstijdstippen. Controleer daarom ook de regeling van het gerecht waar uw zaak dient.

Waar vind ik de actuele tekst van een procesreglement?

Op rechtspraak.nl, in het overzicht van procesreglementen. Daar staan per rechtsgebied de geldende versies, met de datum vanaf wanneer zij van toepassing zijn, en vaak ook de voorgaande versies.

Kan ik in cassatie klagen over toepassing van een procesreglement?

Ja. Omdat een behoorlijk bekendgemaakt procesreglement recht is in de zin van artikel 79 Wet RO, kan de Hoge Raad toetsen of het juist is toegepast of uitgelegd.

Advocaat procesrecht in Amsterdam

Onze procesadvocaten voeren dagelijks procedures bij de rechtbanken en gerechtshoven en kennen de reglementen en de lokale werkwijzen. Wij bewaken termijnen, stellen processtukken op binnen de geldende omvangsgrenzen en beoordelen of uitstel haalbaar is. Zie ook onze pagina over de bodemprocedure.

Loopt er een procedure of dreigt er een termijn te verlopen? Neem contact op via +31 (0)20 210 31 38 of mail@maakadvocaten.nl.