Een octrooigeschil gaat over inbreuk op een octrooi of de geldigheid ervan. De octrooihouder kan optreden tegen wie zonder toestemming het geoctrooieerde product maakt, verkoopt, gebruikt of invoert (artikel 53 en 70 Rijksoctrooiwet 1995); de wederpartij kan vernietiging vorderen (artikel 75 ROW). In Nederland is de rechtbank Den Haag bevoegd (artikel 80 ROW), soms ook het Eengemaakt Octrooigerecht (artikel 79a ROW).
Octrooigeschillen zijn voor innovatieve ondernemingen vaak technisch en juridisch complex. Een octrooi geeft de houder het recht te verhinderen dat een ander zonder toestemming de uitvinding toepast op een van de manieren die de wet noemt (artikel 53 ROW). Toch blijft een verleend octrooi aanvechtbaar. De rechter kan oordelen dat de uitvinding niet nieuw was of niet op uitvinderswerkzaamheid berustte (artikel 75 lid 1 onder a ROW, in samenhang met artikel 4 en 6 ROW), bijvoorbeeld omdat relevante publicaties tijdens de verlening niet zijn gevonden. Bij een IE-inbreuk zoals een octrooigeschil schakel je daarom in de regel een advocaat en een octrooigemachtigde in. Bij een octrooigeschil kun je terecht bij een advocaat octrooirecht van MAAK Advocaten.
Hoe ontstaat een octrooigeschil?
Een octrooigeschil ontstaat doorgaans wanneer een octrooihouder vaststelt dat een concurrent een product of dienst verhandelt die onder de beschermingsomvang van zijn octrooi valt. Daarnaast kan een geschil ontstaan wanneer een partij preventief de geldigheid van een concurrent-octrooi betwist.
Octrooigeschillen beginnen vaak met een waarschuwingsbrief van de octrooihouder. Zo’n beschuldiging betekent nog niet dat er echt sprake is van inbreuk; soms gebruikt een concurrent zo’n brief vooral om druk uit te oefenen. Neem elke beschuldiging wel serieus. In beginsel moet de octrooihouder de inbreuk bewijzen, en moet wie zich op de nietigheid van het octrooi beroept die nietigheid bewijzen, tenzij uit een bijzondere regel of uit de redelijkheid en billijkheid een andere verdeling volgt (artikel 150 Rv). Zo’n bijzondere regel geldt bij een octrooi op een werkwijze om een nieuw product te maken: dan wordt vermoed dat het product volgens die werkwijze is gemaakt, tenzij de gedaagde het tegendeel aannemelijk maakt (artikel 70 lid 8 ROW).
Ondernemers die vernieuwende producten ontwikkelen, kunnen octrooidatabanken raadplegen om mogelijke conflicten te voorkomen. Octrooicentrum Nederland biedt verschillende gratis mogelijkheden om octrooiregisters te doorzoeken. Echter, het inschatten van inbreukrisico’s blijft lastig voor niet-specialisten. Daarom schakelen ondernemers regelmatig commerciële bureaus in, zoals octrooigemachtigdenkantoren, voor een Freedom to Operate onderzoek. Dit FTO-onderzoek analyseert of je vrijelijk kunt opereren zonder octrooi-inbreuk te maken.
Welke stappen onderneemt een octrooihouder bij vermeende inbreuk?
Een octrooihouder die inbreuk constateert, volgt doorgaans een stapsgewijze aanpak. Allereerst verifieert de octrooihouder of het aangetroffen product daadwerkelijk onder de beschermingsomvang van het octrooi valt. Deze analyse vereist grondig juridisch en technisch onderzoek door octrooigemachtigden.
Vervolgens bepaalt de octrooihouder welke actie passend is. Dit varieert van een waarschuwingsbrief tot het aanspannen van een rechtszaak. Bij een waarschuwingsbrief nodigt de octrooihouder de vermeende inbreukmaker uit tot overleg over een licentieovereenkomst of staking van de inbreuk. Bovendien kan de octrooihouder schadevergoeding vorderen van wie wist of redelijkerwijs behoorde te weten dat hij inbreuk maakte (artikel 70 lid 4 ROW). Een concrete waarschuwingsbrief maakt het voor de ontvanger lastiger zich op onwetendheid te beroepen.
Leidt overleg niet tot een oplossing, dan kan de octrooihouder een inbreukprocedure starten bij de rechtbank Den Haag; die en haar voorzieningenrechter zijn daarvoor in Nederland exclusief bevoegd (artikel 80 lid 2 ROW). Is er spoed, dan kan hij een verbod vorderen in kort geding. De voorzieningenrechter moet dan oordelen dat de zaak spoedeisend is en dat, gelet op de belangen van partijen, een onmiddellijke voorziening nodig is (artikel 254 lid 1 Rv). Complexe technische geschillen zijn niet altijd geschikt voor de beknopte beoordeling in kort geding.
Wat betekent de beschermingsomvang van een octrooi?
De beschermingsomvang van een octrooi wordt bepaald door de conclusies van het octrooischrift; de beschrijving en de tekeningen dienen tot uitleg van die conclusies (artikel 54b ROW). In de regel maakt een product inbreuk als het alle kenmerken bevat van ten minste één conclusie.
Deze definitie van beschermingsomvang vormt de kern van elk octrooigeschil. De beschrijving bij een octrooi beschrijft de uitvinding vaak in brede terminologie en markeert veel elementen als optioneel. Echter, wanneer de conclusies vermelden dat een bepaald element onderdeel is van de uitvinding, dan is dat element verplicht. Het volstaat in de regel niet dat een product enkele kenmerken heeft; het moet alle kenmerken van ten minste één conclusie bevatten, uitgelegd met behulp van de beschrijving en de tekeningen.
De rechter past daarbij de hoofdregel “wie stelt, bewijst” toe (artikel 150 Rv). In beginsel moet de octrooihouder dus bewijzen dat de ander inbreuk maakt, behalve in het geval van artikel 70 lid 8 ROW. Dat bewijs vraagt technische analyses, vergelijkend onderzoek en juridische argumentatie, meestal van een advocaat en een octrooigemachtigde samen.
Hoe verdedig je je tegen een inbreukbeschuldiging?
Wanneer een octrooihouder je beschuldigt van inbreuk, zijn er verschillende verdedigingsstrategieën beschikbaar. Allereerst onderzoek je grondig of daadwerkelijk sprake is van inbreuk. Dit vereist analyse van de beschermingsomvang van het octrooi en vergelijking met je product of dienst. Een octrooigemachtigde helpt je deze technisch-juridische beoordeling uit te voeren.
Maak je geen inbreuk, dan laat je dat de octrooihouder gemotiveerd weten en kun je doorgaan met je activiteiten. Er kan alsnog een rechtszaak volgen, dus onderbouw je standpunt technisch goed. Wil je zelf zekerheid, dan kun je de rechtbank Den Haag vragen vast te stellen dat jouw handelingen niet in strijd zijn met het octrooi (artikel 80 lid 2 onder b ROW).
Maak je mogelijk wel inbreuk, dan zijn er alsnog verdedigingsopties. Je kunt onderhandelen over een licentieovereenkomst met de octrooihouder. Met een kleine productaanpassing voorkom je mogelijk verdere inbreuk. Daarnaast kun je de geldigheid van het octrooi betwisten. Onderzoek daarom ook of het octrooi wel geldig is.
Wanneer kan de rechter een octrooi vernietigen?
De rechter vernietigt een octrooi voor zover een grond uit artikel 75 lid 1 ROW zich voordoet, bijvoorbeeld omdat de uitvinding niet nieuw was of niet op uitvinderswerkzaamheid berustte. Daarbij telt de stand van de techniek van vóór de dag van indiening van de aanvrage, of van vóór de voorrangsdatum als een recht van voorrang geldt (artikel 4 lid 2 en 9 lid 4 ROW). Het octrooi wordt dan geacht in zoverre van de aanvang af niet de rechtsgevolgen van onder meer artikel 53 en 54 ROW te hebben gehad (artikel 75 lid 5 ROW). Dat raakt niet aan onherroepelijke en al ten uitvoer gelegde uitspraken over inbreuk, behalve voorlopige voorzieningen, en niet aan al uitgevoerde overeenkomsten, zoals een licentie; uit billijkheid kan wel terugbetaling van betaalde bedragen worden geëist (artikel 75 lid 6 ROW).
Het nietigheidsverweer vormt een krachtig juridisch wapen in octrooigeschillen. Voordat je toegeeft dat inbreuk plaatsvindt, is het raadzaam de geldigheid van het octrooi te onderzoeken. Bij een Nederlands octrooi kan iedereen Octrooicentrum Nederland, onderdeel van RVO, schriftelijk om een advies vragen over de vraag of een nietigheidsgrond van artikel 75 lid 1 ROW van toepassing is (artikel 84 ROW).
Valt dit advies voor jou gunstig uit, dan kun je daarmee onderhandelen met de octrooihouder. De uitkomst kan bijvoorbeeld een licentie zijn, waarbij jij afziet van een procedure tegen het octrooi. Je kunt ook bij de rechtbank Den Haag vernietiging van het octrooi vorderen, zelfstandig of als tegenvordering in een inbreukzaak (artikel 80 lid 1 onder a ROW). Bij een Nederlands octrooi moet je dan het advies van Octrooicentrum Nederland als bijlage overleggen; anders ben je in die vordering niet-ontvankelijk (artikel 76 lid 1 ROW).
Een nietigheidsverweer kan ook in kort geding effect hebben. Ziet de voorzieningenrechter een serieuze kans dat de bodemrechter het octrooi vernietigt, dan kan hij het gevorderde verbod weigeren. De octrooihouder kan dan ook worden veroordeeld in de proceskosten van de wederpartij (artikel 1019h Rv).
Welke procedure volg je bij een octrooigeschil?
Bij een octrooigeschil doorloop je verschillende procedurele stappen. Allereerst analyseer je zorgvuldig of inbreuk plaatsvindt en of het octrooi geldig is. Deze analyse bepaalt je juridische positie en processtrategie. Vervolgens beslis je of je probeert het geschil buitengerechtelijk op te lossen of een rechtszaak start.
Buitengerechtelijke oplossingen omvatten onderhandelingen over een licentieovereenkomst, productaanpassingen of een schikking. Deze alternatieven besparen tijd en proceskosten en kunnen vertrouwelijk blijven. Echter, wanneer partijen geen overeenstemming bereiken, volgt een gerechtelijke procedure.
In kort geding kan de voorzieningenrechter van de rechtbank Den Haag een voorlopig inbreukverbod uitspreken, vaak binnen enkele weken. Ben je houder van een Nederlands octrooi, dan moet je op de zitting het resultaat van een onderzoek naar de stand van de techniek overleggen; anders ben je niet-ontvankelijk (artikel 70 lid 2 ROW). De voorzieningenrechter bepaalt een termijn waarbinnen je de bodemprocedure moet starten. Doe je dat niet, dan kan het verbod op verklaring van de wederpartij vervallen; zonder termijn geldt dat na ten minste 31 dagen, waarvan ten minste 20 werkdagen (artikel 1019i Rv). Hoger beroep tegen een kortgedingvonnis stel je in binnen vier weken (artikel 339 lid 2 Rv). Voor FRAND-geschillen geldt een bijzondere afweging; zie hieronder.
Een bodemprocedure bij de rechtbank Den Haag biedt meer ruimte voor bewijs en juridische argumentatie. Je procedeert met een advocaat (artikel 79 lid 2 Rv); een octrooigemachtigde mag op de zitting naast de advocaat het woord voeren (artikel 82 ROW). De rechtbank beslist over de inbreuk en, als de wederpartij als tegenvordering vernietiging vordert, over de geldigheid van het octrooi (artikel 75, 76 lid 1 en 80 lid 1 onder a ROW). Tegen het vonnis kun je binnen drie maanden hoger beroep instellen bij het gerechtshof (artikel 339 lid 1 Rv). Dat verlengt de tijd tot een definitieve beslissing. Gaat het om een Europees octrooi, dan kan ook het Eengemaakt Octrooigerecht bevoegd zijn (artikel 79a ROW).
Overweeg je juridische stappen in een octrooigeschil? Onze IE-advocaten in Amsterdam analyseren je juridische positie en ontwikkelen een effectieve processtrategie voor je specifieke situatie.
Wat zijn de financiële gevolgen van een octrooigeschil?
Octrooigeschillen hebben aanzienlijke financiële gevolgen. Anders dan in gewone civiele zaken, waar een forfaitair liquidatietarief geldt, wordt de verliezende partij in een procedure over de handhaving van een octrooi, zoals een inbreukzaak (artikel 1019 Rv), op vordering veroordeeld in de redelijke en evenredige proceskosten van de winnaar, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019h Rv). De rechtbank Den Haag toetst dat aan indicatietarieven voor octrooizaken (versie 1 februari 2026): voor een kort geding maximaal € 11.350 in een eenvoudige tot € 136.200 in een zeer complexe zaak, en voor een bodemzaak maximaal € 34.050 tot € 283.750. Die tarieven gelden voor advocaten en octrooigemachtigden, niet voor deskundigen, en zijn exclusief verschotten, griffierecht en btw. Ze gelden alleen in eerste aanleg. Hogere bedragen wijst de rechtbank alleen in bijzondere gevallen toe, en zonder onderbouwde kostenspecificatie in beginsel niet meer dan het liquidatietarief.
Bovendien kan de octrooihouder schadevergoeding vorderen van een inbreukmaker die wist of redelijkerwijs behoorde te weten dat hij inbreuk maakte (artikel 70 lid 4 ROW). Naast schadevergoeding kan hij afdracht van de met de inbreuk genoten winst vorderen; vindt de rechter daar geen aanleiding toe, dan kan hij tot schadevergoeding veroordelen (artikel 70 lid 5 ROW). Ook kan de octrooihouder inbreukmakende zaken als zijn eigendom opeisen, of vorderen dat ze aan het verkeer worden onttrokken, vernietigd of onbruikbaar gemaakt, en dat materialen en werktuigen die vooral voor de productie zijn gebruikt aan het verkeer worden onttrokken. De rechter weegt daarbij de ernst van de inbreuk af tegen de maatregelen en de belangen van derden (artikel 70 lid 7 ROW).
Vordert de winnende partij dat, dan veroordeelt de rechter de verliezer in beginsel in haar redelijke en evenredige proceskosten. Deze kostenveroordeling verlicht de financiële gevolgen enigszins voor de winnende partij, maar vergroot ze aanzienlijk voor de verliezende partij. Partijen doen er daarom verstandig aan zowel het winst- als verliesscenario vooraf te overwegen. De uitkomst van een rechtszaak is immers nooit volledig te voorspellen.
Hoe voorkom je octrooigeschillen?
Preventie vormt de beste strategie bij octrooigeschillen. Een goed doordachte octrooistrategie voor technisch vernieuwende ondernemingen omvat verschillende voorbereidingselementen. Allereerst monitor je regelmatig de octrooiactiviteiten van concurrenten. Deze monitoring waarschuwt je tijdig voor potentiële conflicten.
Daarnaast beoordeel je de sterke en zwakke punten van octrooien en octrooiaanvragen. Dit geldt zowel voor je eigen onderneming als voor concurrenten. Bovendien identificeert en verzamel je bewijs van mogelijke inbreuk op je octrooien door concurrenten. Dit bewijs versterkt je juridische positie wanneer je handhavingsacties onderneemt.
Tevens controleer je regelmatig je eigen activiteiten op mogelijke inbreuk op octrooien van anderen. Deze controle is vooral belangrijk voordat je een nieuw product of werkwijze op de markt brengt. Een Freedom to Operate onderzoek analyseert systematisch of je product conflicteert met bestaande octrooien. De brochure “FTO – Innovatie op de markt brengen” van RVO biedt uitgebreide informatie over deze onderzoeken.
Verder houd je rekening met verschillende rechtbanken en hun jurisdicties bij geografische beslissingen over je octrooien. Kennis hierover is belangrijk vanwege proceskosten en je eigen commerciële activiteiten. Hoewel het octrooirecht internationaal verregaand geharmoniseerd is, bestaan er procedurele verschillen tussen rechtbanken in verschillende landen. Ook kunnen rechtbanken in verschillende rechtsgebieden verschillende manieren hanteren om inbreuk te beoordelen.
Welke rol spelen FRAND-verplichtingen bij octrooigeschillen?
FRAND-verplichtingen (Fair, Reasonable And Non-Discriminatory) spelen een specifieke rol bij standaard-belangrijke octrooien. Een octrooihouder kan tegenover de standaardisatieorganisatie ETSI een onherroepelijke schriftelijke verklaring afgeven dat hij bereid is licenties op FRAND-voorwaarden te verlenen (ETSI IPR Policy, clausule 6.1). Dit betekent dat de schade niet zozeer samenhangt met onvrijwillig verlies van het monopolie, maar met het niet aangaan van een FRAND-licentie en onbetaald blijven van een FRAND-vergoeding.
Geschillen over FRAND-licenties liggen daarom dichter bij een onbetaalde geldvordering dan een reguliere IE-inbreukzaak waarbij het monopolie voortdurend wordt aangetast. Volgens jurisprudentie van het Hof van Justitie houdt een SEP-houder uiteindelijk wel recht op een verbod. Echter, de lat voor spoedeisend belang bij een verbod ligt aanzienlijk hoger dan in een gewone IE-inbreukzaak.
Deze specifieke aard van FRAND-geschillen maakt ze naar hun aard weinig geschikt voor behandeling in kort geding. Rechtbanken beoordelen streng of het spoedeisend belang voldoende is aangetoond. Daarom raden advocaten ondernemingen aan FRAND-geschillen waar mogelijk buitengerechtelijk op te lossen door onderhandelingen over licentievoorwaarden.
Heb je te maken met een beschuldiging van octrooi-inbreuk of overweeg je handhavingsacties? Neem contact op met onze IE-advocaten in Amsterdam voor juridisch advies over je specifieke octrooigeschil.
Veelgestelde vragen over een octrooigeschil
Wat is een octrooigemachtigde?
Een octrooigemachtigde is een deskundige die is ingeschreven in het register van octrooigemachtigden van Octrooicentrum Nederland. Daarvoor moet hij een examen hebben gehaald en ten minste drie jaar octrooiaanvragen hebben behandeld onder verantwoordelijkheid van een octrooigemachtigde, of een proeve van bekwaamheid hebben afgelegd (artikel 23a ROW). Wie niet is ingeschreven, mag zich niet zo presenteren.
Heb je een octrooiadvocaat nodig bij een octrooigeschil?
Bij de rechtbank Den Haag procedeer je met een advocaat (artikel 79 lid 2 Rv). Een gedaagde in kort geding mag ook in persoon procederen (artikel 255 lid 1 Rv). Een octrooigemachtigde is niet verplicht, maar mag op de zitting naast de advocaat het woord voeren (artikel 82 ROW). In de praktijk werken advocaat en octrooigemachtigde vaak samen.
Wanneer maak je inbreuk op een octrooi?
Je maakt inbreuk als je zonder toestemming van de houder een handeling verricht die artikel 53 ROW voorbehoudt, zoals het maken, verkopen of invoeren van het geoctrooieerde product of het toepassen van de geoctrooieerde werkwijze. Bied je in Nederland middelen die een wezenlijk bestanddeel van de uitvinding betreffen aan, of lever je die aan iemand die de uitvinding niet mag gebruiken, voor toepassing van de uitvinding in Nederland, dan kan dat ook inbreuk zijn, als je weet of behoort te weten dat die middelen daarvoor geschikt en bestemd zijn. Dat geldt niet voor algemeen in de handel verkrijgbare producten, tenzij je je afnemer aanzet tot een inbreukmakende handeling (artikel 54 ROW). Of jouw product onder het octrooi valt, hangt af van de conclusies (artikel 54b ROW).
Bij welke rechter voer je een octrooigeschil?
In Nederland is de rechtbank Den Haag, met haar voorzieningenrechter, in eerste aanleg exclusief bevoegd voor inbreukzaken en vernietigingsvorderingen (artikel 80 ROW). Gaat het om een Europees octrooi, dan kan ook het Eengemaakt Octrooigerecht bevoegd zijn (artikel 79a ROW).
Wie betaalt de proceskosten in een octrooigeschil?
Meestal de verliezer. In een procedure over de handhaving van een octrooi, zoals een inbreukzaak, wordt die op vordering van de winnaar veroordeeld in de redelijke en evenredige proceskosten, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019 en 1019h Rv). De rechtbank Den Haag toetst aan indicatietarieven voor octrooizaken: in een bodemzaak in eerste aanleg maximaal € 34.050 tot € 283.750, afhankelijk van de complexiteit; alleen in bijzondere gevallen wijst zij meer toe (versie 1 februari 2026).
Primaire bronnen
- Rijksoctrooiwet 1995: artikel 4, 6, 9, 23a, 53, 54, 54b, 70, 75, 76, 79a, 80, 82 en 84
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 79, 150, 254, 255, 339, 1019h en 1019i
- Indicatietarieven in octrooizaken rechtbank Den Haag, versie 1 februari 2026
- ETSI Intellectual Property Rights Policy, clausule 6.1
