Milieuwetgeving voor producten bepaalt hoe je een product ontwerpt, etiketteert, verpakt en terugneemt; ketenzorgplicht bepaalt wat je moet weten over de herkomst. Voor fabrikanten en importeurs gaat het vooral om de ecodesignverordening, de batterijenverordening, de verpakkingsverordening, de ontbossingsverordening en de CSDDD. Laat per product vaststellen welke regels wanneer gelden.
Deze pagina is een overzicht voor fabrikanten, importeurs, merkeigenaren en inkopers. Je leest welke Europese productgerichte milieuregels gelden of eraan komen, met de data, welke ketenzorgplichten er zijn, wat de algemene Nederlandse zorgplichten inhouden en hoe je dit in je organisatie en contracten regelt. Per onderwerp verwijzen we naar een pagina die dieper ingaat.
Wat is productgerelateerde milieuwetgeving?
Regels die eisen stellen aan het product zelf of aan het einde van zijn levensduur: ontwerp, gebruikte stoffen, gerecycled materiaal, informatie en etikettering, terugname en recycling. Ze gelden voor iedereen die het product in de EU op de markt brengt.
Het verschil met klassieke milieuwetgeving is dat deze regels niet aan een fabriek of installatie hangen, maar aan het product. Een importeur die nooit iets produceert, moet er dus net zo goed aan voldoen als de fabrikant. Steeds vaker zijn het verordeningen, die rechtstreeks in alle lidstaten gelden, met een CE-markering of een digitaal productpaspoort als bewijs. Wie bij een conformiteitsverklaring of CE-markering hulp nodig heeft, vindt meer op onze pagina over juridisch advies over CE-markering.
Welke productgerichte milieuregels gelden en wanneer?
De belangrijkste zijn de ecodesignverordening (2024/1781), de batterijenverordening (2023/1542) en de verpakkingsverordening (2025/40). Ze gelden al, maar veel eisen gaan pas later in, per productgroep of per artikel.
| Regeling | Wat het regelt | Belangrijke data |
|---|---|---|
| Ecodesignverordening, Verordening (EU) 2024/1781 (ESPR) | ontwerpeisen per productgroep, digitaal productpaspoort, verbod op vernietiging van onverkochte producten | in werking 18 juli 2024; eisen per gedelegeerde handeling; vernietigingsverbod kleding en schoenen vanaf 19 juli 2026 (middelgrote ondernemingen 19 juli 2030) |
| Batterijenverordening, Verordening (EU) 2023/1542 | duurzaamheid, veiligheid, CE-markering, etikettering, zorgvuldigheid, producentenverantwoordelijkheid | van toepassing vanaf 18 februari 2024; vervangbaarheid draagbare batterijen 18 februari 2027; zorgvuldigheidsbeleid 18 augustus 2027 |
| Verpakkingsverordening, Verordening (EU) 2025/40 (PPWR) | recyclebaarheid, gerecycled materiaal, minimalisatie, etikettering | van toepassing vanaf 12 augustus 2026; recyclebaarheid en gerecycled materiaal vanaf 2030 |
| Richtlijn kunststofproducten voor eenmalig gebruik (2019/904) | verboden en eisen voor wegwerpkunststof | geldt; omgezet in Nederlandse besluiten |
Voor batterijen schrijft de verordening een CE-markering voor die zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar op de batterij moet staan, of op verpakking en begeleidende documenten als dat niet kan (artikel 20 van de batterijenverordening). De EU-conformiteitsverklaring wordt elektronisch opgesteld en volgt het model van bijlage IX (artikel 18). Meer over deze regelingen lees je op onze pagina’s over de ecodesignverordening (ESPR), de batterijenverordening en de verpakkingsverordening (PPWR).
Wat betekent de ecodesignverordening voor producenten?
De ESPR is een kader: de concrete eisen komen per productgroep in gedelegeerde handelingen, met in de regel minimaal 18 maanden overgang. Het verbod op het vernietigen van onverkochte kleding en schoenen geldt al.
Eisen kunnen gaan over duurzaamheid, repareerbaarheid, gerecycled materiaal en informatie in een digitaal productpaspoort (artikelen 5 en 9 van de ecodesignverordening). Grote ondernemingen mogen onverkochte kleding en schoenen sinds 19 juli 2026 niet vernietigen; voor middelgrote ondernemingen geldt dat vanaf 19 juli 2030 (artikel 25). Bestaande ecodesignmaatregelen onder de oude ecodesignrichtlijn blijven gelden totdat ze worden vervangen (artikel 79). Volg daarom per productgroep welke gedelegeerde handeling in voorbereiding is.
Welke ketenzorgplichten gelden voor bedrijven?
Een algemene zorgvuldigheidsplicht voor zeer grote ondernemingen (CSDDD, vanaf 26 juli 2029) en productgerichte plichten: de ontbossingsverordening, het verbod op producten van dwangarbeid (vanaf 14 december 2027) en de zorgvuldigheidsplicht voor batterijen (vanaf 18 augustus 2027).
| Regeling | Voor wie | Toepassing |
|---|---|---|
| Ontbossingsverordening, Verordening (EU) 2023/1115 (EUDR) | wie onder meer hout, cacao, koffie, soja, palmolie, rubber of vee en producten daarvan op de markt brengt of uitvoert | vanaf 30 december 2026; voor micro- en kleine ondernemingen vanaf 30 juni 2027, niet voor hout dat al onder de Houtverordening viel |
| Dwangarbeidverordening, Verordening (EU) 2024/3015 | iedere marktdeelnemer: verbod op producten gemaakt met dwangarbeid | vanaf 14 december 2027 |
| Zorgvuldigheid batterijen (artikel 48 Verordening (EU) 2023/1542) | wie batterijen op de markt brengt, behalve ondernemingen met minder dan € 40 miljoen netto-omzet die niet tot een groep met een geconsolideerde omzet boven € 40 miljoen behoren (artikel 47) | vanaf 18 augustus 2027 |
| CSDDD, Richtlijn (EU) 2024/1760, gewijzigd door Richtlijn (EU) 2026/470 | ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en € 1,5 miljard omzet | vanaf 26 juli 2029, na Nederlandse omzetting |
Voor de CSDDD verwijzen we naar onze pagina over de gevolgen van de CSDDD, voor de ontbossingsverordening naar onze pagina over de EUDR. Het verbod op producten van dwangarbeid geldt ook bij uitvoer (artikel 3 van de dwangarbeidverordening). De regelingen vragen grotendeels dezelfde gegevens uit de keten: herkomst, leveranciers en risico’s. Richt dat ketenonderzoek één keer goed in.
Welke zorgplichten gelden in het Nederlandse recht?
Iedereen draagt voldoende zorg voor de fysieke leefomgeving (artikel 1.6 Omgevingswet). Wie weet of kan vermoeden dat zijn activiteit nadelige gevolgen heeft, moet die voorkomen of beperken (artikel 1.7). Voor afvalstoffen geldt artikel 10.1 Wet milieubeheer.
Deze zorgplichten zijn een vangnet naast de specifieke regels. Ze verplichten tot maatregelen die redelijkerwijs van je kunnen worden gevraagd; lukt beperking niet, dan moet je de activiteit achterwege laten voor zover dat redelijkerwijs kan worden gevraagd (artikel 1.7 Omgevingswet). Een activiteit met aanzienlijke nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving is verboden, voor zover daarvoor geen specifieke regels gelden (artikelen 1.7a en 1.8 lid 2). Wie de specifieke regels naleeft, voldoet in elk geval aan de zorgplichten van de artikelen 1.6 en 1.7 (artikel 1.8 lid 1). Voor afvalstoffen geldt een eigen zorgplicht (artikel 10.1 Wet milieubeheer). Over recycling en secundaire grondstoffen lees je meer op onze pagina over juridisch advies over recycling.
Hoe verhouden milieuregels zich tot duurzaamheidsclaims?
Wie een product als duurzaam, recyclebaar of klimaatneutraal aanprijst, moet dat kunnen onderbouwen. Richtlijn (EU) 2024/825 verbiedt onder meer generieke milieuclaims zonder erkende uitmuntende milieuprestatie en moet vanaf 27 september 2026 worden toegepast.
Nederland heeft de richtlijn in de regels over oneerlijke handelspraktijken van Boek 6 BW opgenomen (Stb. 2026, 152). De ontwerp- en informatie-eisen van de ESPR en de PPWR geven straks een objectieve basis voor claims over gerecycled materiaal en recyclebaarheid, maar een claim moet ook nu al juist en controleerbaar zijn. Over greenwashing lees je meer op onze pagina over Europese regelgeving tegen greenwashing.
Hoe regel je productmilieuwetgeving in je organisatie?
Met een overzicht per product van de toepasselijke regels en data, een verantwoordelijke per regeling, een ketendossier met leveranciersgegevens en contracten die informatie, garanties en kosten verdelen.
- Maak per productgroep een lijst van toepasselijke regels: ecodesign, batterijen, verpakkingen, stoffen, ontbossing en dwangarbeid.
- Zet de toepassingsdata in een planning en wijs per regel een verantwoordelijke aan.
- Vraag leveranciers om herkomst- en samenstellingsgegevens en leg vast dat zij die actueel houden.
- Neem in inkoopcontracten garanties, informatieplichten, auditrechten en vrijwaring op.
- Controleer je milieuclaims op onderbouwing voordat je ze gebruikt.
- Bewaar alles in een dossier dat je bij een toezichthouder of afnemer kunt overleggen.
Wanneer schakel je een advocaat in?
Bij de vraag welke regels voor een product gelden en vanaf wanneer, bij het herzien van inkoop- en distributiecontracten, bij een vraag van een toezichthouder en bij een geschil over een milieuclaim.
| Situatie | Wat er juridisch op het spel staat | Wat MAAK doet |
|---|---|---|
| Je introduceert een product met een batterij | CE-markering, conformiteitsverklaring, etikettering en verwijderbaarheid (artikelen 11, 13, 18 en 20 Vo 2023/1542) | Toepasselijke eisen en data vaststellen |
| Je verpakkingen moeten voldoen aan de PPWR | Recyclebaarheid en gerecycled materiaal (artikelen 6 en 7 PPWR) | Planning en leverancierscontracten |
| Een afnemer vraagt garanties over ontbossing of dwangarbeid | Aansprakelijkheid en informatieplichten in de keten | Clausules beoordelen en onderhandelen |
| Een concurrent of toezichthouder betwist je milieuclaim | Oneerlijke handelspraktijk (Boek 6 BW) | Verweer of procedure |
Leg je vraag voor aan de advocaten product compliance van MAAK.
Praktijkvoorbeeld: een importeur van elektrisch gereedschap
Stel: een Nederlandse importeur verkoopt accuboormachines uit Azië, in kartonnen verpakkingen met een kunststof blister, en noemt ze in de webwinkel “duurzaam”.
Dit voorbeeld is geanonimiseerd en vereenvoudigd. De importeur stelt vast dat de batterijenverordening geldt, met een CE-markering op de accu en een conformiteitsverklaring, en dat vanaf 18 augustus 2027 een zorgvuldigheidsbeleid nodig kan zijn als zijn omvang onder de verordening valt. Voor de blister plant hij de PPWR-eisen van 2030. Het woord “duurzaam” haalt hij weg tot hij de claim kan onderbouwen. In het contract met de fabrikant legt hij vast dat die de technische documentatie en herkomstgegevens levert en de kosten van aanpassingen draagt.
Veelgestelde vragen over milieuwetgeving voor producten
Welke milieuwetgeving geldt voor producten in de EU?
Onder meer de ecodesignverordening (Verordening (EU) 2024/1781), de batterijenverordening (Verordening (EU) 2023/1542), de verpakkingsverordening (Verordening (EU) 2025/40) en de richtlijn kunststofproducten voor eenmalig gebruik (Richtlijn (EU) 2019/904), plus regels over chemische stoffen zoals REACH.
Moet een batterij een CE-markering hebben?
Ja. De batterijenverordening schrijft een CE-markering voor die zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar op de batterij staat, of op verpakking en documenten als dat niet kan, aangebracht vóór het in de handel brengen (artikel 20 Verordening (EU) 2023/1542).
Wanneer geldt de verpakkingsverordening?
De PPWR is van toepassing sinds 12 augustus 2026 (artikel 71 Verordening (EU) 2025/40). Eisen over recyclebaarheid en gerecycled materiaal in kunststof verpakkingen gaan in vanaf 2030.
Wat is ketenzorgplicht?
De plicht om risico’s voor mens en milieu in je toeleveringsketen op te sporen en aan te pakken. In de EU geldt dat via de CSDDD (vanaf 26 juli 2029 voor zeer grote ondernemingen) en via productgerichte regels zoals de ontbossingsverordening, de dwangarbeidverordening en de batterijenverordening.
Wanneer schakel ik een advocaat in over productmilieuwetgeving?
Bij de introductie van een nieuw product, bij het herzien van ketencontracten, bij vragen van een toezichthouder en bij een geschil over een milieuclaim.
Primaire bronnen
- Verordening (EU) 2024/1781 (ecodesign), artikelen 5, 9, 25 en 79
- Verordening (EU) 2023/1542 (batterijen), geconsolideerde tekst 13-08-2026: artikelen 11, 13, 18, 20, 47, 48 en 96
- Verordening (EU) 2025/40 (PPWR), artikelen 6, 7 en 71
- Verordening (EU) 2023/1115 (ontbossing), zoals gewijzigd
- Verordening (EU) 2024/3015 (dwangarbeid), artikelen 3 en 39
- Richtlijn (EU) 2024/1760 (CSDDD)
- Richtlijn (EU) 2026/470, artikel 4
- Richtlijn (EU) 2024/825 (consumenten in de groene transitie), artikel 4
- Omgevingswet, artikelen 1.6, 1.7, 1.7a en 1.8
- Wet milieubeheer, artikel 10.1
