Wie in Nederland toezicht houdt op de AI-verordening, staat nog niet in de wet: de Uitvoeringswet AI-verordening is een wetsvoorstel. Volgens dat voorstel wordt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) markttoezichthouder voor verboden AI, transparantie en de meeste toepassingen uit bijlage III, naast sectorale toezichthouders. Laat toetsen welke toezichthouder bij jouw AI-toepassing hoort.
Deze pagina is voor aanbieders, importeurs, distributeurs en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen, en voor fabrikanten die AI in hun product inbouwen. Je leest wat de verordening zelf over toezicht regelt, wat het Nederlandse wetsvoorstel daarvan maakt, welke bevoegdheden een toezichthouder heeft en wat je doet als er vragen komen. De algemene regels en data staan op onze hoofdpagina over de AI-verordening.
Wat schrijft de AI-verordening voor over nationaal toezicht?
Elke lidstaat wijst ten minste één aanmeldende autoriteit en ten minste één markttoezichtautoriteit aan, die onafhankelijk en onpartijdig werken. Eén markttoezichtautoriteit is het centrale contactpunt (artikel 70 leden 1 en 2 Verordening (EU) 2024/1689).
De aanmeldende autoriteit beoordeelt en bewaakt de conformiteitsbeoordelingsinstanties die hoog-risicosystemen keuren (artikel 28). De markttoezichtautoriteit controleert AI-systemen op de markt en gebruikt daarvoor de bevoegdheden uit de markttoezichtverordening (EU) 2019/1020 (artikel 74 lid 1). De lidstaten moesten uiterlijk 2 augustus 2025 bekendmaken hoe je de bevoegde autoriteiten bereikt (artikel 70 lid 2).
| Toezichthouder volgens de verordening | Taak | Bron |
|---|---|---|
| Aanmeldende autoriteit | Beoordelen, aanwijzen en volgen van conformiteitsbeoordelingsinstanties | artikelen 28 en 70 lid 1 |
| Markttoezichtautoriteit | Toezicht op AI-systemen in de handel en in gebruik; maatregelen en boetes | artikelen 70 lid 1 en 74 |
| Sectorale toezichthouder (bijlage I, deel A) | Toezicht op AI in producten als speelgoed, liften en medische hulpmiddelen via de bestaande productwetgeving | artikel 74 lid 3 |
| Financiële toezichthouder | Toezicht op hoog-risico-AI bij financiële instellingen | artikel 74 lid 6 |
| AI-bureau (Europese Commissie) | Toezicht op modellen voor algemene doeleinden en op systemen die op zo’n model van dezelfde aanbieder draaien | artikelen 75 lid 1 en 88 |
| Grondrechtenautoriteiten | Toegang tot documentatie als dat nodig is voor hun eigen toezicht | artikel 77 |
Wie wordt in Nederland toezichthouder op AI?
Dat volgt uit de Uitvoeringswet AI-verordening, en die is nog een wetsvoorstel. Volgens het voorstel wordt de AP markttoezichtautoriteit voor verboden AI-praktijken, transparantieverplichtingen en het grootste deel van de systemen uit bijlage III.
Dat staat in de begroting Justitie en Veiligheid 2027 (Kamerstukken II 2026/27, 37 020 VI, nr. 2). De AP noemt in haar uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets (1 september 2026) tien markttoezichtautoriteiten in de concept-uitvoeringswet en een coördinerende taak voor de AP samen met de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI). Het kabinet schreef in zijn kabinetsreactie op de initiatiefnota over AI (Kamerstukken II 2026/27, 36 974, nr. 3) dat het voorstel na advies van de Raad van State naar het parlement gaat. Zolang de wet er niet is, zijn de Nederlandse toezichthouders voor de AI-verordening dus nog niet formeel aangewezen.
Voor AI in gereguleerde producten verandert er minder. De verordening bepaalt dat de toezichthouder die de productwetgeving uit bijlage I, deel A al handhaaft, ook voor de AI in dat product markttoezichthouder is (artikel 74 lid 3). Voor hoog-risico-AI bij financiële instellingen is dat de financiële toezichthouder (artikel 74 lid 6); de AFM besprak de taakverdeling met De Nederlandsche Bank in haar uitvoeringstoets (12 juni 2026).
Wat stond er in het eindadvies van de AP en de RDI?
Eind 2024 brachten de AP en de RDI namens de betrokken toezichthouders een eindadvies uit over de inrichting van het toezicht. De kern: sectoraal toezicht waar dat al bestaat, en de AP en de RDI als coördinatoren.
Dat het eindadvies eind 2024 verscheen, bevestigt het jaarbericht 2025 van de RDI. De lijn van dat advies is terug te zien in het wetsvoorstel: de AP krijgt een centrale rol voor verboden praktijken, transparantie en bijlage III, en coördineert samen met de RDI, terwijl bestaande sectorale toezichthouders hun producten blijven volgen. Daarnaast wezen drie ministers in een Kamerbrief van 19 november 2024 de grondrechtenautoriteiten aan, zoals het College voor de Rechten van de Mens, die op grond van artikel 77 documentatie kunnen opvragen (vermeld in de uitvoeringstoets van de AP).
Welke bevoegdheden heeft een markttoezichthouder voor AI?
De bevoegdheden van artikel 14 Verordening (EU) 2019/1020: documenten opvragen, inspecties zonder aankondiging, producten testen en maatregelen opleggen tot en met terugroepen. Voor hoog-risico-AI krijgt de toezichthouder ook toegang tot trainings- en testdata (artikel 74 lid 12).
Daarnaast mag de toezichthouder een deel van die bevoegdheden op afstand uitoefenen (artikel 74 lid 5). De verordening stelt de maximale boetes zelf vast: tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet bij verboden praktijken en tot 15 miljoen euro of 3 procent bij de meeste andere verplichtingen van marktdeelnemers, en tot 7,5 miljoen euro of 1 procent bij onjuiste informatie aan toezichthouders (artikel 99 leden 3 tot en met 5). Hoe de Nederlandse boeteprocedure eruitziet, bepaalt de uitvoeringswet. Iedereen die een overtreding vermoedt, kan een klacht indienen bij de markttoezichtautoriteit (artikel 85).
Wil je vooraf weten welke toezichthouder bij jouw toepassing hoort en wat die mag opvragen? Laat de advocaten product compliance van MAAK je AI-toepassing, je rol en je documentatie beoordelen.
Sinds wanneer geldt het toezicht en wat staat nog open?
De bepalingen over governance en sancties gelden sinds 2 augustus 2025; de verordening geldt grotendeels sinds 2 augustus 2026. De meeste nationale toezichthouders kunnen pas handhaven als de uitvoeringswet hen aanwijst.
| Onderdeel | Datum | Bron |
|---|---|---|
| Contactgegevens bevoegde autoriteiten openbaar | 2 augustus 2025 | artikel 70 lid 2 |
| Governance, aangemelde instanties en sancties | 2 augustus 2025 | artikel 113 onder b |
| Algemene toepassing, waaronder transparantie (artikel 50) | 2 augustus 2026 | artikel 113 |
| Nationale AI-testomgeving (regulatory sandbox) operationeel | 2 augustus 2027 | artikel 57 lid 1 |
| Hoog-risico-eisen voor systemen uit bijlage III | 2 december 2027 | artikel 113 onder c |
| Hoog-risico-eisen voor AI in producten uit bijlage I | 2 augustus 2028 | artikel 113 onder c |
De data volgen de geconsolideerde tekst van 27 juli 2026, na de wijziging bij Verordening (EU) 2026/1744. Nog open: de inwerkingtreding van de uitvoeringswet en de Nederlandse boete- en bezwaarprocedure die daarin wordt geregeld.
Wat doe je als een toezichthouder vragen stelt over je AI-systeem?
Stel eerst vast welke toezichthouder bevoegd is en op welke grondslag hij vraagt. Lever daarna gericht wat gevraagd wordt, binnen de termijn, en leg vast wat je hebt verstrekt.
- Controleer of het systeem onder de AI-verordening valt en in welke categorie, en welke rol jij hebt: aanbieder, importeur, distributeur of gebruiksverantwoordelijke.
- Ga na welke toezichthouder bevoegd is: een sectorale toezichthouder voor je product, de financiële toezichthouder, of de markttoezichthouder uit de uitvoeringswet zodra die geldt.
- Vraag naar de wettelijke grondslag en de termijn, en houd een overzicht bij van alle verstrekte documenten.
- Geef vertrouwelijke bedrijfsinformatie aan als vertrouwelijk; de toezichthouder moet de geheimhoudingsregels van artikel 78 volgen.
- Volgt een voornemen tot een maatregel, bereid dan je zienswijze voor en houd de termijn voor bezwaar in de gaten.
Wanneer schakel je een advocaat in?
Een technisch adviseur helpt bij documentatie en testen. Een advocaat zet je in als er juridisch iets op het spel staat: een informatieverzoek met mogelijke gevolgen, een voorgenomen maatregel of boete, of de vraag wie in de keten aansprakelijk is.
| Situatie | Wat er juridisch op het spel staat | Wat MAAK doet |
|---|---|---|
| Een toezichthouder vraagt documentatie of data op | Reikwijdte van de vordering en vertrouwelijkheid (artikelen 74 en 78) | Grondslag toetsen, verstrekking afbakenen, contact met de toezichthouder |
| De toezichthouder kondigt een maatregel of boete aan | Uit de markt halen, terugroepen of een boete (artikel 99) | Zienswijze, bezwaar en beroep |
| Je leverancier of afnemer legt AI-verplichtingen bij jou neer | Rol en aansprakelijkheid in de keten | Contracten beoordelen en onderhandelen |
| Je twijfelt of je toepassing onder bijlage III valt | Hoog-risico-eisen en het bevoegde toezicht | Kwalificatie onderbouwen en vastleggen |
Praktijkvoorbeeld: een softwarebedrijf met een selectietool
Stel: een Nederlands softwarebedrijf levert een tool die sollicitanten rangschikt en krijgt vragen van een klant over toezicht en documentatie.
Zo’n toepassing valt onder werving en selectie in bijlage III; de hoog-risico-eisen gelden daarvoor vanaf 2 december 2027 (artikel 113). Het bedrijf legt nu al vast dat het aanbieder is, welke documentatie het bijhoudt en wat de klant als gebruiksverantwoordelijke moet doen. Volgens het wetsvoorstel wordt de AP voor het grootste deel van bijlage III de toezichthouder; het bedrijf houdt de uitvoeringswet daarom in de gaten en regelt in het contract met de klant wie welke informatie aan een toezichthouder levert. Meer over die rolverdeling lees je op onze pagina over aanbieders en gebruiksverantwoordelijken.
Veelgestelde vragen over toezicht op AI in Nederland
Wie houdt in Nederland toezicht op de AI-verordening?
Dat regelt de Uitvoeringswet AI-verordening, die nog een wetsvoorstel is. Volgens het voorstel wordt de AP markttoezichthouder voor verboden AI, transparantie en het grootste deel van bijlage III, naast sectorale toezichthouders.
Wie houdt toezicht op AI in speelgoed, liften of medische hulpmiddelen?
De toezichthouder die de productwetgeving uit bijlage I, deel A al handhaaft, tenzij de lidstaat een andere autoriteit aanwijst (artikel 74 lid 3 AI-verordening).
Wie houdt toezicht op modellen zoals grote taalmodellen?
De Europese Commissie, via het AI-bureau, voor de verplichtingen van aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden (artikel 88). Voor systemen op zo’n model van dezelfde aanbieder is het AI-bureau ook bevoegd (artikel 75 lid 1).
Kan ik nu al een boete krijgen voor overtreding van de AI-verordening?
De sanctiebepalingen gelden sinds 2 augustus 2025, maar een Nederlandse toezichthouder kan pas optreden als de uitvoeringswet hem aanwijst. Toezicht via bestaande productwetgeving loopt wel door.
Wanneer schakel ik een advocaat in bij toezicht op AI?
Bij een informatieverzoek met mogelijke gevolgen, een aangekondigde maatregel of boete, en als in contracten onduidelijk is wie welke verplichting en aansprakelijkheid draagt.
Primaire bronnen
Laatst gecontroleerd op 28 oktober 2026 · volgende relevante datum: indiening en behandeling van de Uitvoeringswet AI-verordening; 2 december 2026 (nieuwe verboden).
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), geconsolideerde tekst van 27 juli 2026, artikelen 28, 57, 70, 74, 75, 77, 78, 85, 88, 99 en 113
- Verordening (EU) 2026/1744 tot wijziging van de AI-verordening
- Verordening (EU) 2019/1020 (markttoezicht), geconsolideerde tekst van 12 augustus 2026, artikel 14
- Begroting Justitie en Veiligheid 2027, over de taken van de AP onder de uitvoeringswet; kabinetsreactie op de initiatiefnota over AI (Kamerstukken II 2026/27, 36 974, nr. 3)
- Autoriteit Persoonsgegevens, uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets Uitvoeringswet AI-verordening (1 september 2026)
