Branchevoorwaarden laten controleren loont, want zij gelden naast je eigen algemene voorwaarden en bij tegenstrijdigheid beslist de uitleg van de overeenkomst welke bepaling voorgaat. Het gaat om voorwaarden die een brancheorganisatie voor een hele sector opstelt, zoals de Metaalunievoorwaarden. Voor maakbedrijven die met twee sets werken, zit daar het risico.
Branchevoorwaarden bestaan voor vrijwel elke sector en beperken bijvoorbeeld je aansprakelijkheidsrisico. Zij zijn echter geschreven voor een breed publiek binnen die branche. Je eigen algemene voorwaarden sluiten daarentegen aan op je specifieke risico’s, je betalingstermijnen, je garanties en je leveringscondities. Onze advocaat gespecialiseerd in algemene voorwaarden ziet in de praktijk regelmatig maakbedrijven die beide sets tegelijk van toepassing verklaren. Juist die combinatie leidt tot discussie zodra er een geschil ontstaat. Hieronder lees je wat de Hoge Raad daarover heeft beslist en hoe je het risico afdekt.
Wanneer gelden branchevoorwaarden naast je eigen voorwaarden?
Branchevoorwaarden gelden naast je eigen algemene voorwaarden zodra je beide sets uitdrukkelijk van toepassing verklaart en je contractspartij die verwijzing zo heeft begrepen. Beide sets binden partijen dan volledig. Algemene voorwaarden hanteren is overigens niet verplicht, maar bij terugkerende overeenkomsten wel verstandig. Ontstaat er bijvoorbeeld discussie over de levertijd, dan verwijs je simpelweg naar de bepaling daarover. Daarbij geldt wel een harde eis: je moet je contractspartij vóór of bij het sluiten van de overeenkomst een redelijke mogelijkheid geven om van de voorwaarden kennis te nemen (artikel 6:233 sub b BW). Doe je dat niet, dan kan de wederpartij de bepalingen vernietigen. Bij internationale contracten werkt die informatieplicht bovendien anders dan in Nederland. Vraag je advocaat daarom hoe je de toepasselijkheid waterdicht regelt. Zie ook onze pagina over leveringsvoorwaarden.
Hoe werkt dat bij de Metaalunievoorwaarden?
Stel, je drijft een maakbedrijf in de metaalindustrie. Bij elke overeenkomst verklaar je zowel je eigen algemene voorwaarden als de Metaalunievoorwaarden van toepassing. Een rangorde tussen beide sets leg je echter niet vast. Vervolgens ontstaat na levering een geschil over garantie. Je eigen voorwaarden pakken op dat punt gunstig uit voor je; de Metaalunievoorwaarden juist voor je klant. Welke set gaat dan voor? Die vraag is bepalend voor de uitkomst, want zij beslist wie de schade draagt. Meer over dit specifieke punt lees je in ons artikel over garanties in algemene voorwaarden.
Zijn beide sets voorwaarden tegelijk toepasselijk?
Ja, beide sets zijn toepasselijk wanneer de gebruiker ze allebei uitdrukkelijk van toepassing heeft verklaard en de wederpartij dat zo heeft begrepen. Lange tijd gold een andere lijn. Verwees een gebruiker naar twee sets zonder aan te geven welke van de twee gold, dan werd in de regel geen van beide toepasselijk geacht. Die leer aanvaardde de Hoge Raad bij arrest van 28 november 1997, NJ 1998/705 (Visser/Avéro).
Bij arrest van 24 april 2015 (Doens/ForFarmers) koos de Hoge Raad echter voor een genuanceerder uitgangspunt, namelijk voor het geval dat partijen beide sets nadrukkelijk hebben willen laten gelden. ForFarmers had onder elk koopcontract voorgedrukt staan dat haar algemene verkoop- en betalingsvoorwaarden op alle transacties van toepassing waren. Daarnaast verwees zij achter de specifieke bepalingen in het koopcontract naar de Conditiën van de Nederlandse handel in Granen en Diervoedergrondstoffen (CNGD). Toen er na levering een geschil ontstond met de klant, Doens, rees de vraag welke voorwaarden golden. De CNGD wees namelijk arbitrage aan, terwijl de eigen voorwaarden van ForFarmers de rechtbank te Middelburg als exclusief bevoegde rechter aanwezen.
Wat oordeelde de Hoge Raad over botsende voorwaarden?
De Hoge Raad schaarde zich achter het oordeel van het gerechtshof: beide sets algemene voorwaarden zijn van toepassing. Bij concurrerende bepalingen moet de rechter vervolgens uitleggen wat partijen zijn overeengekomen, en wel aan de hand van de Haviltex-maatstaf. Het hof overwoog daarover het volgende:
“Het hof heeft het oordeel van de rechtbank, onder verbetering van gronden, bekrachtigd. Daartoe heeft het hof, voor zover in cassatie van belang, overwogen:
- De rechtbank heeft terecht beslist dat een situatie als bedoeld in HR 28 november 1997, NJ 1998, 705 zich in casu niet voordoet. In het onderhavige geval zijn op het sales contract van 9 oktober 2009 twee sets algemene voorwaarden van toepassing verklaard, te weten de CNGD en de Algemene Voorwaarden van [verweerster]. Dit was voor Forfarmers duidelijk en niet voor meerdere uitleg vatbaar, zoals Forfarmers cs ook zelf stelt (zie o.a. mvg punt 5.16). Er is dus in dit geval geen sprake van een situatie waarin niet is aangegeven welke set algemene voorwaarden van toepassing is. Ze zijn beide van toepassing verklaard door [verweerster] en Forfarmers heeft dat ook zo begrepen.
- Nu in de beide sets algemene voorwaarden de regeling op het punt van de beslechting van geschillen onderling verschilt dient aan de hand van de Haviltex-maatstaf te worden onderzocht welke regeling omtrent geschilbeslechting tussen partijen geldt. Dit onderzoek betreft niet de vraag of en zo ja, over welke set algemene voorwaarden partijen overeenstemming hebben bereikt, maar een vraag van uitleg van de tussen partijen aangegane overeenkomst, nu deze overeenkomst bepalingen (van algemene voorwaarden) bevat die onderling tegenstrijdig zijn.”
Hoe legt de rechter botsende voorwaarden uit?
De rechter legt botsende voorwaarden uit met de Haviltex-maatstaf: wat mochten partijen over en weer van elkaar verwachten en aan elkaar toekennen? Daarbij telt zowel de taalkundige betekenis van de tekst als de bedoeling van partijen. Op grond daarvan oordeelde het gerechtshof dat de geschilbeslechtingsbepaling uit de CNGD voorging. De voorwaarden van ForFarmers stonden namelijk standaard voorgedrukt op elke koopovereenkomst, terwijl de CNGD juist waren vermeld in het deel dat per transactie werd ingevuld. Daaruit volgde dat ForFarmers meer gewicht had willen toekennen aan de CNGD dan aan haar eigen voorwaarden. De Hoge Raad bekrachtigde die redenering. De volledige uitspraak lees je op rechtspraak.nl.
Hoe voorkom je discussie over de rangorde?
Je voorkomt discussie door in de overeenkomst zelf een rangorderegeling op te nemen: één bepaling die vastlegt welke set voorgaat zodra bepalingen botsen. Neem die regeling op in het contract en niet uitsluitend in de voorwaarden, want dan is zij voor beide partijen zichtbaar. Communiceer de volgorde bovendien expliciet bij het sluiten van de overeenkomst. Als gebruiker van algemene voorwaarden draag je namelijk het risico van onduidelijkheid: die wordt doorgaans in je nadeel uitgelegd. Weet je welke set voorgaat in je eigen contracten? Laat je voorwaarden daarop controleren voordat een geschil de vraag voor je beantwoordt.
Wanneer schakel je een advocaat algemene voorwaarden in?
Onze advocaat contractenrecht in Amsterdam toetst je branchevoorwaarden en je eigen algemene voorwaarden op onderlinge tegenstrijdigheden, stelt een rangorderegeling op en staat je bij zodra een klant zich op de gunstigste set beroept. Heb je een geschil over algemene voorwaarden of twijfel je over de rangorde? Neem dan vrijblijvend contact op met Remko Roosjen, advocaat gespecialiseerd in algemene voorwaarden.
