Is je distributieovereenkomst geschonden?

Gepubliceerd · bijgewerkt

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Een distributieovereenkomst is een duurovereenkomst waarbij een distributeur producten van een leverancier inkoopt en in eigen naam en voor eigen rekening doorverkoopt. De wet regelt dit contract niet apart. Schiet een van beide partijen tekort, dan is de overeenkomst geschonden. Je kunt dan nakoming eisen, je eigen prestatie opschorten, de overeenkomst ontbinden (artikel 6:265 BW) of schadevergoeding vorderen (artikel 6:74 BW).

Wat is een distributieovereenkomst precies?

Een distributieovereenkomst is een duurovereenkomst waarin een leverancier en distributeur samenwerken met als doel doorlevering van producten. De distributeur koopt in en verkoopt door, voor eigen rekening, risico en onder eigen naam. Het contractstype is niet wettelijk geregeld. Daarom gelden de algemene regels van het contractenrecht, en voor de afzonderlijke leveringen in de regel de regels over koop (artikel 7:1 BW). Wat partijen afspreken, is dus in de eerste plaats bepalend.

Distributiecontracten kunnen exclusief, selectief of vrij zijn. De wet geeft een distributeur geen alleenrecht. Wil je exclusiviteit voor een gebied of klantengroep, dan moet je dat afspreken.

Welke verplichtingen hebben partijen onder een distributieovereenkomst?

De verplichtingen vloeien voort uit het contract, maar ook uit de wet, de gewoonte en de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 1 BW). Niet nakomen van dergelijke verplichtingen kan al een schending van een distributieovereenkomst opleveren en leiden tot een grondslag voor beëindiging, of schadevergoeding. Grofweg zijn dit de meest voorkomende verplichtingen:

Leverancier:

  • Tijdige levering van producten
  • Respecteren van exclusiviteit
  • Technische en commerciële ondersteuning
  • Geen belemmering van de markttoegang van de distributeur

Distributeur:

  • Promotie en afzetbevordering
  • Afnameverplichtingen of verkooptargets
  • Betaling conform afgesproken termijnen
  • Geen concurrentie of verkoop buiten toegewezen gebied

Leg deze verplichtingen zo concreet mogelijk vast. Over de precieze inhoud ervan ontstaat in de praktijk vaak discussie.

Wat betekent ‘inbreuk op een distributieovereenkomst’?

Elke tekortkoming in de nakoming (art. 6:74 BW) kan als een schending van een distributieovereenkomst worden aangemerkt. Denk aan:

  • Niet leveren van producten of diensten
  • Niet afnemen van producten of diensten
  • (Herhaaldelijk) te laat betalen van rekeningen
  • Onrechtmatig beëindigen van het distributiecontract
  • Overtreden van exclusiviteit onder de distributieovereenkomst

Voor schadevergoeding moet de tekortkoming toerekenbaar zijn (artikel 6:74 lid 1 BW). Dat is niet zo als zij niet te wijten is aan schuld van de schuldenaar en ook niet krachtens wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt (artikel 6:75 BW). Is nakoming nog mogelijk, dan moet de schuldenaar bovendien in verzuim zijn (artikel 6:74 lid 2 BW). Voor ontbinding is toerekenbaarheid niet vereist. Iedere tekortkoming geeft die bevoegdheid, ook bij overmacht, tenzij de tekortkoming gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding met haar gevolgen niet rechtvaardigt (artikel 6:265 lid 1 BW). Voor zover nakoming niet blijvend of tijdelijk onmogelijk is, ontstaat de bevoegdheid tot ontbinding pas als de schuldenaar in verzuim is (artikel 6:265 lid 2 BW).

Bijvoorbeeld: heeft de distributeur zich tot een minimumafname verplicht en neemt hij zonder geldige reden aanzienlijk minder af, dan schiet hij tekort in de nakoming.

Welke vormen van inbreuk op een distributieovereenkomst komen veel voor?

1. Exclusiviteitsschending

Heeft de leverancier de distributeur exclusiviteit gegeven voor een gebied of klantengroep, en levert hij daar toch via andere kanalen, dan schiet hij in de regel tekort. Hoe ver de exclusiviteit reikt, volgt uit de overeenkomst en de uitleg daarvan.

2. Niet-afname of verkoopinspanningen

Veel contracten bevatten verkoopdoelen of afnameverplichtingen. Haalt de distributeur die niet, dan hangt het van de afspraak af wat het gevolg is: een afnameverplichting is een verbintenis waarin hij tekort kan schieten, een verkoopdoel is soms alleen een inspanningsverplichting of een grond voor opzegging.

3. Wanbetaling

Te laat betalen is een tekortkoming. De leverancier mag dan zijn eigen leveringen opschorten (artikel 6:262 BW). Gaat het om gedeeltelijke of niet behoorlijke nakoming, dan mag dat alleen voor zover de tekortkoming de opschorting rechtvaardigt (artikel 6:262 lid 2 BW). Ontbinden kan als de tekortkoming de ontbinding rechtvaardigt en de distributeur, als nakoming nog mogelijk is, in verzuim is (artikel 6:265 BW).

4. Onrechtmatige beëindiging

Een distributieovereenkomst voor onbepaalde tijd zonder opzegregeling is in beginsel opzegbaar. De redelijkheid en billijkheid kunnen wel meebrengen dat je een bepaalde opzegtermijn in acht neemt of een (schade)vergoeding aanbiedt, en soms dat je een voldoende zwaarwegende grond nodig hebt. De Hoge Raad vatte die regels samen in een zaak over een licentieovereenkomst (HR Goglio/SMQ, r.o. 3.6.2):

Of en, zo ja, onder welke voorwaarden een duurovereenkomst die voor onbepaalde tijd is aangegaan, opzegbaar is, wordt bepaald door de inhoud daarvan en door de van toepassing zijnde wettelijke bepalingen.

Indien wet en overeenkomst niet voorzien in een regeling van de opzegging, geldt dat de overeenkomst in beginsel opzegbaar is. Op grond van art. 6:248 lid 1 BW kunnen de eisen van redelijkheid en billijkheid in verband met de aard en inhoud van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval meebrengen dat opzegging slechts mogelijk is indien daarvoor een voldoende zwaarwegende grond bestaat. Die eisen kunnen voorts in verband met de aard en inhoud van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval meebrengen dat een bepaalde opzegtermijn in acht moet worden genomen of dat de opzegging gepaard moet gaan met het aanbod tot betaling van een (schade)vergoeding. (Vgl. onder meer HR 28 oktober 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ9854, NJ 2012/685, rov. 3.6, HR 14 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ4163, NJ 2013/341, rov. 3.5.1 en HR 10 juni 2016, ECLI:NL:HR:2016:1134, NJ 2016/450, rov. 4.4.2)

Welke remedies zijn er bij een inbreuk op een distributieovereenkomst?

Bij wanprestatie ontstaan er diverse opties:

Nakoming eisen

Partijen mogen naleving eisen. Distributeur kan levering vorderen; leverancier kan betaling afdwingen.

Opschorting

Komt de ander zijn verbintenis niet na, dan mag je de nakoming van je eigen verplichtingen daartegenover opschorten (artikel 6:262 lid 1 BW). Bij gedeeltelijke of niet behoorlijke nakoming mag dat alleen voor zover de tekortkoming dat rechtvaardigt (lid 2). Schort je ten onrechte op, dan kun je zelf tekortschieten.

Ontbinding

Iedere tekortkoming geeft de bevoegdheid de overeenkomst geheel of gedeeltelijk te ontbinden, tenzij de tekortkoming gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding met haar gevolgen niet rechtvaardigt (artikel 6:265 lid 1 BW). Je ontbindt met een schriftelijke verklaring of via de rechter (artikel 6:267 BW). De ontbinding heeft geen terugwerkende kracht (artikel 6:269 BW) en bevrijdt partijen van de getroffen verbintenissen. Voor wat al is nagekomen, blijft de rechtsgrond in stand, maar ontstaat een verbintenis tot ongedaanmaking van de ontvangen prestaties (artikel 6:271 BW).

Schadevergoeding

Een toerekenbare tekortkoming geeft recht op schadevergoeding (artikel 6:74 lid 1 BW). Is nakoming nog mogelijk, dan moet de wederpartij eerst in verzuim zijn (artikel 6:74 lid 2 BW). Denk aan schade zoals:

  • Gederfde winst
  • Onverkoopbare voorraden
  • Verloren investeringen in merkpromotie


Bij distributiegeschillen wordt vaak een schadevergoeding gevorderd, die lang niet altijd wordt toegewezen.

Rechtspraak over distributieovereenkomsten: wat zijn de leidende lijnen?

Kwalificatie van de overeenkomst

In de zaak Batavus liet de Hoge Raad het oordeel van het hof in stand dat een langdurige handelsrelatie tussen een fietsenfabrikant en een fietsenhandelaar een duurovereenkomst was: een raamovereenkomst waarbinnen steeds afzonderlijke koopovereenkomsten werden gesloten. Aanbod en aanvaarding kunnen in elke vorm geschieden en in gedragingen besloten liggen (HR 16 september 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ2213, r.o. 3.4-3.5). Het arrest van het hof werd wel op een ander punt vernietigd. Gedrag kan dus net zo belangrijk zijn als papier.

Beëindiging en R&B

Een duurovereenkomst voor onbepaalde tijd zonder opzegregeling is in beginsel opzegbaar. De redelijkheid en billijkheid kunnen, in verband met de aard en inhoud van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval, een voldoende zwaarwegende grond, een bepaalde opzegtermijn of een aanbod tot (schade)vergoeding vereisen (HR 28 oktober 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ9854, r.o. 3.5.1). In de distributiezaak Auping/Beverslaap oordeelde de Hoge Raad dat de duur van de relatie en de afhankelijkheid van de distributeur niet zonder meer een zwaarwegende grond vereisten, maar wel een langere opzegtermijn of een vergoeding konden meebrengen (HR 14 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ4163, r.o. 3.6-3.7). Staat er wel een opzegregeling in het contract, dan is de overeenkomst in beginsel op grond daarvan opzegbaar. Voor zover de wet en het contract daarvoor ruimte laten, kunnen de redelijkheid en billijkheid ook dan nadere eisen aan de opzegging stellen, zoals een voldoende zwaarwegende grond (artikel 6:248 lid 1 BW). De afgesproken termijn kan niet op grond van alleen de aanvullende werking van de redelijkheid en billijkheid opzij worden gezet; daarvoor is nodig dat een beroep erop naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW) of dat de rechter op grond van onvoorziene omstandigheden ingrijpt (artikel 6:258 BW). Wel kan de opzeggende partij onder omstandigheden een (schade)vergoeding moeten aanbieden (HR 16 mei 2025, ECLI:NL:HR:2025:763, r.o. 3.2 en 3.4).

Analogie: Een distributieovereenkomst lijkt op een huurcontract voor marktaandeel. Je investeert in het pand (merk), bouwt goodwill op in de buurt (klanten), en dan zegt de verhuurder ineens per direct op. Daarom kunnen de redelijkheid en billijkheid een redelijke opzegtermijn of een vergoeding vereisen.

Mededingingsregels

Afspraken die onder het kartelverbod vallen, zoals verboden prijsbinding, zijn van rechtswege nietig (artikel 6 lid 1 en 2 Mededingingswet; zie ook artikel 101 VWEU).

Wat is de rol van redelijkheid en billijkheid?

Art. 6:248 BW vult het contract aan of beperkt onredelijke uitkomsten:

  • Aanvulling: Verplichting tot loyaliteit of informatieplicht kan uit R&B voortvloeien.
  • Beperking: Een te strikte toepassing van een beding kan onaanvaardbaar zijn.

Bijvoorbeeld: een distributeur haalt zijn targets niet, maar de leverancier heeft dit jarenlang getolereerd. Wil hij de relatie dan plotseling zonder waarschuwing beëindigen, dan kan een beroep op dat beding naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW). Dat hangt af van alle omstandigheden.

Hoe speelt het mededingingsrecht hierin mee?

Het mededingingsrecht beschermt tegen verticale beperkingen die de markt verstoren.

Wat mag niet?

  • Minimum resale prices opleggen
  • Verbod op passieve verkoop
  • Oneindige non-concurrentiebedingen


Zeker in exclusieve distributie is dit relevant. Bij een marktaandeel boven 30% vervalt de groepsvrijstelling en is de kans op strijd met het kartelverbod groter.

Wat zijn de gevolgen bij onrechtmatige distributiebedingen?

  • Bepaling is nietig
  • Geen beroep mogelijk op die clausule
  • Mogelijke schadeclaims bij misbruik van machtspositie

Of een beding de toets doorstaat, hangt af van de markt en de inhoud van de afspraak. Laat dat vooraf toetsen.

Hoe zit het met bewijsproblemen?

Bestaan en inhoud van contract

Is er geen schriftelijk contract, dan moet de partij die zich op een distributieovereenkomst beroept, in beginsel bewijzen dat die bestond (artikel 150 Rv). Dat kan bijvoorbeeld met:

  • E-mails
  • Getuigenverklaringen
  • Gedrag (bijv. gebruik van merk, marketingmateriaal)

Bewijs van tekortkoming

Wie een tekortkoming stelt, moet die in beginsel bewijzen (artikel 150 Rv). Voor schadevergoeding en ontbinding is in de regel verzuim nodig. Dat treedt meestal pas in na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn, als nakoming binnen die termijn uitblijft (artikel 6:82 lid 1 BW). Soms is een ingebrekestelling niet nodig, bijvoorbeeld als een fatale termijn is verstreken of als de ander laat weten dat hij niet zal nakomen (artikel 6:83 BW).

Klachtplicht

Ontvang je een gebrekkige prestatie, dan moet je daarover binnen bekwame tijd protesteren nadat je het gebrek hebt ontdekt of redelijkerwijs had moeten ontdekken. Doe je dat niet, dan kun je je niet meer op het gebrek beroepen (artikel 6:89 BW). Voor de afzonderlijke leveringen, die in de regel koop zijn, geldt een vergelijkbare klachtplicht voor de koper (artikel 7:23 lid 1 BW).

Bewaar daarom correspondentie, bestellingen en klachten zorgvuldig. Een vordering kan stranden op onvoldoende of te laat geleverd bewijs.

Wat zijn processtrategieën bij een distributiegeschil?

Kort geding opstarten

Een kort geding is geschikt als je zaak spoedeisend is en, gelet op de belangen van partijen, een onmiddellijke voorziening nodig is, bijvoorbeeld bij een leveringsstop of een schending van exclusiviteit (artikel 254 lid 1 Rv). De voorzieningenrechter geeft een voorlopige beslissing; de zaak kan daarna nog in een bodemprocedure worden beoordeeld.

Bodemprocedure

Nodig als je een definitieve beslissing wilt, bijvoorbeeld over schadevergoeding of over de vraag of een buitengerechtelijke ontbinding terecht was. Ontbinden zelf kan ook met een schriftelijke verklaring (artikel 6:267 lid 1 BW). In een bodemprocedure speelt bewijs een grotere rol, vaak ook met getuigen.

Internationale elementen

Let op forum- en rechtskeuzebepalingen. Welke rechter bevoegd is, bepaalt bij grensoverschrijdende geschillen binnen de EU onder meer de EEX-Verordening; laat dat per geval toetsen.

Hoe voorkom je inbreuken en procedures bij een geschil over distributie?

  1. Leg afspraken schriftelijk vast
    Duidelijkheid voorkomt discussie. Zet exclusiviteit, targets en opzegging op papier.
  2. Toets mededingingsaspecten vooraf
    Wees alert op prijsbinding en non-concurrentie. Houd rekening met groepsvrijstellingen.
  3. Wees transparant en documenteer
    Formuleer klachten duidelijk. Bewaar communicatie zorgvuldig.
  4. Respecteer redelijke opzegtermijnen
    Ook als het contract geen opzegregeling bevat, kan een redelijke opzegtermijn of een vergoeding nodig zijn.
  5. Plan evaluatiemomenten in
    In veel duurzame relaties wordt jaarlijks herziening vergeten, dit verhoogt het risico op onduidelijkheid en conflict.

Veelgestelde vragen over de distributieovereenkomst

Wat is een distributieovereenkomst?

Een distributieovereenkomst is een duurovereenkomst waarbij een leverancier producten levert aan een distributeur, die ze inkoopt en in eigen naam, voor eigen rekening en voor eigen risico doorverkoopt. Daarin verschilt de distributeur van een handelsagent, die tegen beloning bemiddelt bij de totstandkoming van overeenkomsten voor de principaal en die overeenkomsten eventueel op naam en voor rekening van de principaal sluit (artikel 7:428 lid 1 BW).

Is een distributieovereenkomst in de wet geregeld?

Nee. De wet kent geen aparte regeling voor distributie. Daarom gelden de algemene regels van het contractenrecht, zoals de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW), en voor de afzonderlijke leveringen in de regel de regels over koop (artikel 7:1 BW). Wat je zelf afspreekt over exclusiviteit, afname en opzegging, is dus in de eerste plaats bepalend.

Hoe zeg je een distributieovereenkomst op?

Bevat het contract een opzegregeling, dan zeg je in beginsel op volgens die regeling. Zonder regeling is een overeenkomst voor onbepaalde tijd in beginsel opzegbaar, maar kunnen de redelijkheid en billijkheid een redelijke opzegtermijn, een aanbod tot (schade)vergoeding of soms een voldoende zwaarwegende grond vereisen (HR 28 oktober 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ9854, r.o. 3.5.1). Een overeenkomst voor bepaalde tijd is in de regel niet tussentijds opzegbaar, tenzij dat is afgesproken.

Wat is een exclusieve distributieovereenkomst?

In een exclusieve distributieovereenkomst krijgt de distributeur het alleenrecht voor een gebied of klantengroep, of verbindt hij zich om alleen producten van de leverancier te verkopen. Dat alleenrecht volgt uit het contract, niet uit de wet. Levert de leverancier toch via anderen in het exclusieve gebied, dan kan dat een tekortkoming zijn. Het mededingingsrecht stelt grenzen aan zulke afspraken (zie hierboven).

Wat besliste de Hoge Raad in Goglio/SMQ?

In Goglio/SMQ (HR 2 februari 2018, ECLI:NL:HR:2018:141) ging het om de opzegging van een licentieovereenkomst. De Hoge Raad zette de regels voor het opzeggen van duurovereenkomsten op een rij (r.o. 3.6.2-3.6.5) en liet het oordeel van het hof in stand dat de contractuele opzegregeling geen aanvulling behoefde en dat een opzegging op grond daarvan pas ontoelaatbaar is als een beroep op die regeling naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (r.o. 3.7). Het cassatieberoep werd verworpen.

Primaire bronnen

Advocaat nodig bij een distributiegeschil?

Een inbreuk op een distributieovereenkomst kan verstrekkende gevolgen hebben. Zowel juridisch als commercieel. Het kost vaak klanten, reputatie en uiteindelijk geld.

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?