Een publicatie is onrechtmatig als de vrijheid van meningsuiting in dat geval moet wijken voor jouw recht op bescherming van eer, goede naam en privacy. De rechter weegt daarvoor alle omstandigheden af; geen van beide rechten gaat in beginsel voor (HR 18 januari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB3210). Is de publicatie onrechtmatig, dan kun je verwijdering en schadevergoeding eisen, en bij onjuiste of misleidende feiten ook rectificatie (artikel 6:167 BW) en schadevergoeding (artikel 6:162 BW) eisen.
Wat valt onder een onrechtmatige publicatie?
Onrechtmatige publicatie verwijst naar het publiceren van informatie die iemands goede naam en reputatie onterecht of buitensporig beschadigt. Hoewel de vrijheid van meningsuiting een fundamenteel recht is, zijn er grenzen aan wat mag worden gepubliceerd. Beschuldigingen moeten voldoende steun vinden in de feiten die er op het moment van publicatie waren. Ontbreekt die steun, dan neemt de kans toe dat de rechter de uitlating onrechtmatig vindt. Ook een publicatie die je privacy onnodig aantast, kan onrechtmatig zijn.
Hoe weegt de vrijheid van meningsuiting mee?
De vrijheid van meningsuiting is verankerd in zowel de Nederlandse Grondwet (artikel 7) als het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (artikel 10 EVRM). Dit recht is echter niet absoluut: artikel 10 lid 2 EVRM laat beperkingen toe, onder meer ter bescherming van de goede naam van anderen. Harde of scherpe kritiek is toegestaan, maar moet wel binnen de perken blijven. De rechter weegt de vrijheid van meningsuiting af tegen het recht op eer, goede naam en privacy (artikel 8 EVRM). Geen van beide rechten gaat daarbij in beginsel voor; de uitkomst hangt af van alle omstandigheden van het geval. Wanneer een uiting te ver gaat, kan deze als onrechtmatig worden beschouwd.
Wanneer is een publicatie onrechtmatig?
Of een publicatie onrechtmatig is, hangt af van alle omstandigheden van het geval. Een oogmerk om je te beschadigen is niet nodig, en ook een publicatie met enig maatschappelijk belang kan te ver gaan. De Hoge Raad noemt vaste gezichtspunten, zoals de aard van de beschuldiging en de ernst van de gevolgen, het belang van de misstand die aan de kaak wordt gesteld, de steun in het feitenmateriaal en de inkleding (HR 11 mei 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV1031, met verwijzing naar HR 24 juni 1983, NJ 1984/801). In de praktijk komt dat neer op deze vragen:
- Feitelijke basis: Was er op het moment van publicatie voldoende bewijs of een redelijke verdenking? Hoe sterk was dit bewijs?
- Inkleding: De toon en formulering zijn belangrijk, gezien in verhouding tot de ernst van de beschuldiging en de onderbouwing ervan. Een harde beschuldiging op de voorpagina van een nationale krant wordt sneller als onrechtmatig gezien dan een minder nadrukkelijke vermelding op een internetforum.
- Afweging van belangen: De ernst van de beschuldiging wordt afgewogen tegen het maatschappelijk belang van de informatie. Is er een groot maatschappelijk belang? Dan kan publicatie gerechtvaardigd zijn, ook als zij schade toebrengt.
- Alternatieven: Kon het doel ook langs een andere, minder schadelijke weg met een redelijke kans op spoedig succes worden bereikt? Als openbaarmaking niet noodzakelijk is, weegt dit mee in het oordeel over onrechtmatigheid.
Hoe verloopt de civielrechtelijke procedure?
Als je schade lijdt door een onrechtmatige publicatie, zijn er verschillende stappen die je kunt ondernemen. Vaak beginnen we met een sommatiebrief waarin we verwijdering of rectificatie eisen. Levert dat niets op, dan kan een kort geding uitkomst bieden als je zaak spoedeisend is (artikel 254 Rv). In deze spoedprocedure beoordeelt de voorzieningenrechter voorlopig of de publicatie onrechtmatig is en of een verbod, verwijdering of rectificatie nodig is, zo nodig op straffe van een dwangsom (artikel 611a Rv). Een definitief oordeel, bijvoorbeeld over de hoogte van de schadevergoeding, volgt in de regel in een bodemprocedure.
Wat kan de rechter toewijzen?
- Verwijdering van de publicatie: De rechter kan de publicist verplichten om de gewraakte teksten, foto’s of video’s te verwijderen.
- Rectificatie: Bij een onjuiste of door onvolledigheid misleidende publicatie van feiten kan de rechter de publicist veroordelen tot een rectificatie op een door de rechter aan te geven wijze (artikel 6:167 BW). Dat kan ook als de publicist de onjuistheid niet kende.
- Schadevergoeding: Leidt een onrechtmatige uiting tot schade, zoals inkomensverlies, dan kan de rechter een vergoeding toekennen (artikel 6:162 BW). Ben je in je eer of goede naam geschaad, dan kan ook immateriële schade worden vergoed (artikel 6:106 onder b BW).
- Verbod op verdere publicatie: In sommige gevallen verbiedt de rechter soortgelijke publicaties in de toekomst. Omdat zo’n verbod de vrijheid van meningsuiting beperkt, moet het voldoen aan artikel 10 lid 2 EVRM en is de rechter terughoudend. Zo verbood de voorzieningenrechter in Rotterdam een klant om twaalf maanden lang reviews te plaatsen waarin hij twee ondernemingen van oplichting beschuldigde (Rb. Rotterdam 31 maart 2025, ECLI:NL:RBROT:2025:4056).
Wat is het verschil tussen smaad en laster?
De termen “smaad” en “laster” worden vaak door elkaar gebruikt, maar er is een belangrijk verschil. Smaad is het opzettelijk aantasten van iemands eer of goede naam door hem van een bepaald feit te beschuldigen, met het kennelijke doel daaraan ruchtbaarheid te geven (artikel 261 Sr). Laster is smaad terwijl de dader weet dat de beschuldiging onwaar is (artikel 262 Sr). Strafrechtelijke vervolging volgt in de regel alleen als het slachtoffer een klacht indient (artikel 269 Sr). In een civiele zaak gaat het niet om die strafrechtelijke begrippen, maar om de vraag of de uitlating onrechtmatig is en of de dader aansprakelijk is voor de schade (artikel 6:162 BW). Meer hierover lees je op onze pagina over smaad en laster.
Wat geldt voor uitingen op sociale media?
Sociale media zijn laagdrempelig en berichten verspreiden zich razendsnel. Uitlatingen op platforms zoals X (voorheen Twitter), Facebook of LinkedIn kunnen snel onrechtmatig worden, vooral wanneer:
- De poster zich baseert op onjuiste of ongefundeerde geruchten
- De beschuldiging buitenproportioneel wordt neergezet
- Het maatschappelijk belang ontbreekt
Dit geldt ook voor internetforums en blogreacties. Hoewel de reputatieschade op informele platforms vaak minder zwaar weegt, is onrechtmatigheid nooit uitgesloten.
Waarom is snel handelen van belang?
Een onrechtmatige publicatie kan lang online blijven en grote schade aanrichten. Hoe langer een schadelijke uiting blijft staan, hoe lastiger het is om de gevolgen te herstellen. Door snel op te treden met een sommatiebrief, kunnen we vaak verdere escalatie voorkomen. Mocht dit geen resultaat opleveren, dan rest ons een kort geding. Door doelgericht te handelen, beperken we de schade.
Veelgestelde vragen over onrechtmatige publicatie
Hoe laat je een onrechtmatige publicatie verwijderen?
Vraag de publicist eerst schriftelijk om verwijdering, met een korte termijn. Gebeurt er niets, dan kun je in kort geding een veroordeling tot verwijdering vragen als je zaak spoedeisend is (artikel 254 Rv), op straffe van een dwangsom (artikel 611a Rv). Zo moest een klant in 2025 reviews op Google en Trustpilot verwijderen waarin hij twee ondernemingen van oplichting beschuldigde (ECLI:NL:RBROT:2025:4056).
Wanneer kun je rectificatie eisen?
Bij een onjuiste of door onvolledigheid misleidende publicatie van feiten (artikel 6:167 lid 1 BW). Voor meningen en waardeoordelen is rectificatie niet bedoeld. De rechter bepaalt hoe de rectificatie wordt gepubliceerd. Rectificatie is ook mogelijk als de publicist de onjuistheid niet kende (lid 2).
Heb je recht op schadevergoeding na een onrechtmatige publicatie?
Ja, als de publicatie onrechtmatig is, aan de publicist kan worden toegerekend en je daardoor schade lijdt (artikel 6:162 BW). Naast vermogensschade, zoals gemiste omzet, kun je immateriële schade vorderen als je in je eer of goede naam bent geschaad (artikel 6:106 onder b BW).
Is een publicatie rechtmatig als de feiten kloppen?
Niet automatisch. Ook bij ware feiten weegt de rechter alle omstandigheden af, bijvoorbeeld als de publicatie je privacy onnodig aantast (HR 18 januari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB3210). Omgekeerd is een onjuiste beschuldiging niet altijd onrechtmatig, bijvoorbeeld als zij op het moment van publicatie voldoende steun vond in de beschikbare feiten.
Moet je aangifte doen van smaad of laster?
Dat hoeft niet om een civiele procedure te voeren. Verwijdering, rectificatie en schadevergoeding vorder je bij de civiele rechter. Wil je dat de dader strafrechtelijk wordt vervolgd, dan is een klacht nodig: smaad en laster worden in de regel alleen op klacht van het slachtoffer vervolgd (artikel 269 Sr).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:106, 6:162 en 6:167
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 254 en 611a
- Wetboek van Strafrecht: artikel 261, 262 en 269
- Grondwet: artikel 7; EVRM: artikel 8 en 10
- HR 18 januari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB3210
- HR 11 mei 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV1031
- Rb. Rotterdam 31 maart 2025, ECLI:NL:RBROT:2025:4056
Wanneer schakel je een advocaat mediarecht in?
Als advocaten in Amsterdam gespecialiseerd in onrechtmatige publicatie, smaad en laster, zetten wij ons in om reputatieschade te minimaliseren en de juiste rechtsmaatregelen te nemen. Dit omvat:
- Onderzoek naar de Feitelijke Basis: We controleren of de publicatie bewijsbaar onjuist is of onvoldoende steun vindt in de feiten.
- Communicatie met de Tegenpartij: We sturen een onderbouwde sommatiebrief waarin we zo snel mogelijk verwijdering en/of rectificatie eisen.
- Starten van Gerechtelijke Procedures: Als een sommatiebrief geen effect heeft, zetten we een kort geding in gang. De rechter kan dan een spoedbeslissing nemen.
- Ondersteuning bij Schadeclaim: We berekenen de omvang van de reputatieschade, eventuele inkomensderving en kosten, en vragen daarvoor een passende vergoeding.
Wat betekent dit voor je?
Onrechtmatige publicaties kunnen verregaande gevolgen hebben voor de eer, goede naam en reputatie. De vrijheid van meningsuiting heeft haar grenzen als informatie onnodig schadelijk is en onvoldoende onderbouwd wordt. Door snel en zorgvuldig te reageren, beperken wij de schade. Een goed onderbouwde sommatiebrief of spoedprocedure biedt vaak de oplossing. Neem contact op met een gespecialiseerde advocaat in Amsterdam om je rechten te beschermen.
