Iemand maakt inbreuk op je auteursrecht als hij zonder jouw toestemming je werk openbaar maakt of verveelvoudigt, ook in gewijzigde vorm (artikel 1 en 13 Auteurswet). Je kunt dan een verbod, schadevergoeding (artikel 27) en afdracht van de genoten winst vorderen (artikel 27a Auteurswet). Leg de inbreuk vast voordat je sommeert. Dit hangt nauw samen met Inbreuk op een merkenrecht.
De rechter kan de schadevergoeding in passende gevallen vaststellen als een forfaitair bedrag (artikel 27 lid 2 Auteurswet). Naast schadevergoeding kun je vorderen dat de inbreukmaker de genoten winst afdraagt en daarover rekening en verantwoording aflegt (artikel 27a lid 1 Auteurswet). Om bewijs veilig te stellen kan de voorzieningenrechter verlof geven voor conservatoir bewijsbeslag (artikel 1019b Rv); daarna kun je inzage in de gegevens vorderen (artikel 1019a Rv). Het uploaden van auteursrechtelijk beschermde werken op het internet zonder toestemming is inbreuk, evenals het downloaden van dergelijke werken uit illegale bron. Dit geldt voor muziek en films en voor computerprogramma’s. Ook kan de rechter tussenpersonen, zoals internetproviders, bevelen hun diensten die voor de inbreuk worden gebruikt te staken (artikel 26d Auteurswet). Wij helpen je ook met toegang surinaamse bedrijven tot de europese markt.
Wat is auteursrechtinbreuk?
Auteursrechtinbreuk vindt plaats wanneer iemand zonder toestemming van de rechthebbende een beschermd werk openbaar maakt of verveelvoudigt, ook in gewijzigde vorm (artikel 1 en 13 Auteurswet). Zie ook arbowetgeving en werkgeversaansprakelijkheid. Beschermd zijn onder meer (artikel 10 lid 1 Auteurswet):
- Literaire werken (boeken, artikelen, essays)
- Muzikale composities en songteksten
- Audiovisuele werken (films, tv-programma’s, video’s)
- Fotografische werken
- Beeldende kunst
- Software en computerprogramma’s
- Architectonische ontwerpen
Het auteursrecht ontstaat vanzelf, op het moment dat het werk wordt gemaakt. Vastlegging is niet nodig: ook een mondelinge voordracht is beschermd (artikel 10 lid 1 onder 3° Auteurswet). Registratie is in Nederland niet vereist om auteursrechtelijke bescherming te genieten.
Welke vormen van auteursrechtinbreuk bestaan er?
Auteursrechtinbreuk kan op verschillende manieren plaatsvinden:
- Directe inbreuk: Het zonder toestemming kopiëren, distribueren of openbaar maken van een beschermd werk.
- Indirecte inbreuk: het aanbieden van een platform voor illegaal delen kan zelf een openbaarmaking zijn of onrechtmatig zijn.
- Plagiaat: Het overnemen van (delen van) andermans werk zonder toestemming. Bronvermelding alleen maakt dat niet rechtmatig. Citeren mag wel, onder meer als het citaat past bij een doel als een aankondiging, beoordeling of polemiek, de omvang daardoor gerechtvaardigd is en je de bron en de maker vermeldt (artikel 15a Auteurswet).
- Ongeautoriseerde bewerking: Het zonder toestemming maken van een bewerking of nabootsing in gewijzigde vorm die geen nieuw, oorspronkelijk werk is (artikel 13 Auteurswet).
- Schending van persoonlijkheidsrechten: bijvoorbeeld openbaarmaking zonder naamsvermelding of een misvorming of aantasting van het werk die de eer of de naam van de maker kan schaden (artikel 25 lid 1 Auteurswet).
Welk juridisch kader geldt bij auteursrecht?
Nationale wetgeving
In Nederland wordt het auteursrecht primair geregeld door de Auteurswet van 1912, die in de loop der jaren is aangepast aan nieuwe technologische ontwikkelingen. Deze wet bepaalt onder meer:
- De reikwijdte van auteursrechtelijke bescherming
- De rechten van makers (de rechten van uitvoerende kunstenaars staan in de Wet op de naburige rechten)
- Uitzonderingen en beperkingen op het auteursrecht (zoals het citaatrecht)
- De duur van de bescherming: in het algemeen 70 jaar, te rekenen vanaf 1 januari van het jaar na het overlijden van de maker (artikel 37 Auteurswet)
Internationale verdragen
Op internationaal niveau zijn er verschillende verdragen die de bescherming van auteursrecht harmoniseren, waaronder:
- De Berner Conventie (1886)
- Het WIPO-Auteursrechtverdrag (1996)
- De TRIPS-overeenkomst (1994)
Deze verdragen zorgen voor een minimumniveau van bescherming in de aangesloten landen en regelen aspecten zoals de wederzijdse erkenning van auteursrechten.
Wat zijn de gevolgen van auteursrechtinbreuk?
Civielrechtelijke gevolgen
- Schadevergoeding: De inbreukmaker kan aansprakelijk worden gesteld voor de geleden schade. De hoogte van de schadevergoeding hangt af van factoren zoals:
- Gederfde inkomsten voor de rechthebbende
- Winst die de inbreukmaker heeft genoten; die kun je ook los opeisen met een vordering tot winstafdracht (artikel 27a Auteurswet)
- Reputatieschade
- Verbod en rectificatie: De rechter kan een verbod opleggen om de inbreuk voort te zetten en eisen dat de inbreukmaker een rectificatie publiceert.
- Opeising en beslag: De rechthebbende kan inbreukmakende zaken als zijn eigendom opeisen of onttrekking aan het verkeer, vernietiging of onbruikbaarmaking vorderen en daarvoor beslag laten leggen (artikel 28 Auteurswet).
- Dwangsommen: Bij voortdurende of herhaalde inbreuk kunnen dwangsommen worden opgelegd.
Strafrechtelijke gevolgen
Opzettelijke inbreuk is strafbaar (artikel 31 Auteurswet). Het Openbaar Ministerie kan dan overgaan tot strafrechtelijke vervolging. De maximale straffen zijn:
- Opzettelijke inbreuk: gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie, sinds 1 januari 2026 € 27.500 (artikel 31 Auteurswet; artikel 23 lid 4 Sr)
- Opzettelijk aanbieden, verspreiden, invoeren of uit winstbejag bewaren van inbreukmakende exemplaren: ten hoogste één jaar of een geldboete van de vijfde categorie, sinds 1 januari 2026 € 110.000 (artikel 31a Auteurswet)
- Wie van deze misdrijven zijn beroep maakt of ze als bedrijf pleegt: ten hoogste vier jaar of een geldboete van de vijfde categorie (artikel 31b Auteurswet). Een rechtspersoon kan een boete tot de naast hogere categorie krijgen als de gewone categorie geen passende bestraffing toelaat (artikel 23 lid 7 Sr).
Hoe handhaaf je je auteursrecht?
Bij de handhaving van auteursrecht en het onderzoeken van inbreuken zijn verschillende partijen betrokken:
Overheidsinstanties
- FIOD (Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst): bijzondere opsporingsdienst op het terrein van de minister van Financiën. Met de opsporing van andere strafbare feiten, zoals auteursrechtinbreuk, kan de officier van justitie de FIOD belasten (artikel 3 onder d Wet op de bijzondere opsporingsdiensten).
- Openbaar Ministerie: Verantwoordelijk voor de strafrechtelijke vervolging van ernstige inbreuken.
- Douane: Controleert op de import van namaakgoederen en andere inbreukmakende producten.
Brancheorganisaties
- BREIN (Bescherming Rechten Entertainment Industrie Nederland): Een stichting die namens aangesloten rechthebbenden optreedt tegen auteursrechtinbreuk, met name in de entertainmentindustrie.
- Buma/Stemra: Behartigt de belangen van componisten, tekstdichters en muziekuitgevers en int vergoedingen voor het gebruik van muziek.
Private onderzoekers en advocatenkantoren
Gespecialiseerde advocaten en private onderzoeksbureaus kunnen worden ingeschakeld om inbreuken op te sporen en juridische stappen te ondernemen namens rechthebbenden.
Hoe verloopt een procedure bij auteursrechtinbreuk?
Wanneer een rechthebbende vermoedt dat er inbreuk wordt gemaakt op zijn auteursrecht, kan de volgende procedure worden gevolgd:
- Bewijsvergaring: Verzamel bewijs van de vermeende inbreuk, zoals screenshots, kopieën of getuigenverklaringen. Maak je de inbreuk voldoende aannemelijk, dan kan de voorzieningenrechter ook verlof geven voor bewijsbeslag, beschrijving of monsterneming (artikel 1019b Rv).
- Sommatiebrief: Stuur een brief naar de vermeende inbreukmaker waarin je wijst op de inbreuk en vraagt om het werk te verwijderen of het gebruik te staken.
- Onderhandeling: Probeer tot een schikking te komen, bijvoorbeeld door het alsnog verlenen van een licentie of het overeenkomen van een schadevergoeding.
- Notice-and-takedown: Bij online inbreuken kan een verzoek worden ingediend bij de hostingprovider om het inbreukmakende materiaal te verwijderen.
- Juridische stappen: Als bovenstaande niet helpt, kunnen juridische stappen worden overwogen:
- Kort geding voor een snelle voorlopige voorziening; de rechter stelt daarbij een termijn voor de bodemprocedure (artikel 1019i Rv)
- Bodemprocedure voor een definitieve uitspraak; de verliezer wordt op vordering in beginsel veroordeeld in de redelijke en evenredige proceskosten van de winnaar (artikel 1019h Rv)
- Strafrechtelijke aangifte bij ernstige gevallen
- Handhaving: Na een gunstige uitspraak moet deze worden gehandhaafd, bijvoorbeeld door het inschakelen van een deurwaarder.
Hoe voorkom je auteursrechtinbreuk?
Rechthebbenden kunnen verschillende maatregelen nemen om inbreuk te voorkomen of te beperken:
- Bewijs van makerschap: Registratie is niet nodig. Vermeld je naam op het werk: wie op of in het werk als maker is aangeduid, geldt als maker tot het tegendeel is bewezen (artikel 4 lid 1 Auteurswet). Een gedateerd depot, bijvoorbeeld bij BOIP of een notaris, kan helpen bewijzen dat je werk op een bepaalde datum bestond.
- Watermerk: Gebruik digitale of visuele watermerken om de bron van het werk aan te geven.
- DRM (Digital Rights Management): Implementeer technische beschermingsmaatregelen om ongeautoriseerd gebruik te beperken.
- Licenties: Bied duidelijke licentievoorwaarden aan voor het gebruik van je werk, bijvoorbeeld via Creative Commons-licenties.
- Educatie: Informeer je publiek over auteursrecht en het belang van respectvol gebruik van creatieve werken.
- Monitoring: Gebruik tools zoals Google Alerts of gespecialiseerde diensten om ongeautoriseerd gebruik van je werk online op te sporen.
Welke ontwikkelingen spelen er in het auteursrecht?
Digitalisering en online platforms
De opkomst van sociale media, streamingdiensten en user-generated content platforms heeft nieuwe uitdagingen gecreëerd voor de handhaving van auteursrecht. Platformen zoals YouTube en Facebook hebben contentherkenningssystemen geïmplementeerd om inbreuken te detecteren, maar deze systemen zijn niet onfeilbaar en kunnen leiden tot overmatige blokkering van legitieme content.
EU-richtlijn inzake auteursrecht in de digitale eengemaakte markt
In 2019 nam de Europese Unie Richtlijn (EU) 2019/790 aan over auteursrecht in de digitale eengemaakte markt. Die richtlijn:
- Onlineplatforms voor het delen van inhoud verplicht toestemming van rechthebbenden te verkrijgen voor werken die hun gebruikers uploaden (artikel 17 lid 1)
- Nieuwe rechten creëert voor uitgevers van perspublicaties
- Uitzonderingen introduceert voor tekst- en datamining
De implementatie van deze richtlijn in nationale wetgeving heeft geleid tot verhitte debatten over de balans tussen bescherming van rechthebbenden en vrijheid van meningsuiting.
Artificiële intelligentie en auteursrecht
De opkomst van AI-gegenereerde werken roept nieuwe vragen op over auteursrecht:
- Wie is de rechthebbende van door AI gecreëerde werken?
- Hoe moet worden omgegaan met AI-systemen die getraind zijn op auteursrechtelijk beschermd materiaal?
- Welke impact heeft AI op de definitie van originaliteit in het auteursrecht?
Deze vragen zullen in de komende jaren ongetwijfeld leiden tot nieuwe juridische en beleidsmatige ontwikkelingen.
Wat is de kern bij auteursrechtinbreuk?
Auteursrechtinbreuk blijft een complex en evoluerend gebied dat voortdurende aandacht vereist van rechthebbenden, gebruikers en beleidsmakers. Met de snelle technologische ontwikkelingen en veranderende consumptiepatronen van creatieve werken, is het belangrijk om een evenwicht te vinden tussen de bescherming van de rechten van makers en de bevordering van innovatie en culturele uitwisseling. Voor rechthebbenden is het belangrijk om proactief te zijn in de bescherming van hun werken, terwijl gebruikers zich bewust moeten zijn van de grenzen van legitiem gebruik. Beleidsmakers staan voor de uitdaging om wetgeving te ontwikkelen die flexibel genoeg is om nieuwe technologieën te accommoderen, maar tegelijkertijd solide genoeg om effectieve bescherming te bieden. Uiteindelijk draait het bij de aanpak van auteursrechtinbreuk om het vinden van een delicate balans tussen verschillende belangen, waarbij het uiteindelijke doel moet zijn om creativiteit en innovatie te stimuleren ten behoeve van de hele samenleving.
Veelgestelde vragen over inbreuk op auteursrecht
Mag ik een foto van internet gebruiken als ik de bron vermeld?
Nee, niet zonder toestemming. Bronvermelding alleen maakt gebruik niet rechtmatig. Alleen als een wettelijke beperking geldt, zoals het citaatrecht, mag het zonder toestemming; daarvoor moet je aan alle voorwaarden van artikel 15a Auteurswet voldoen, waaronder een passend doel, een gerechtvaardigde omvang en vermelding van bron en maker.
Kan ik zowel schadevergoeding als winstafdracht vorderen?
Ja. Artikel 27a Auteurswet bepaalt dat je naast schadevergoeding afdracht van de door de inbreuk genoten winst kunt vorderen, met rekening en verantwoording. De rechter kan de schadevergoeding in passende gevallen ook forfaitair vaststellen (artikel 27 lid 2 Auteurswet).
Hoe lang is een werk auteursrechtelijk beschermd?
In het algemeen tot 70 jaar na het overlijden van de maker, te rekenen vanaf 1 januari van het jaar na het sterfjaar. Bij gezamenlijke makers telt het sterfjaar van de langstlevende (artikel 37 Auteurswet).
Wie betaalt de proceskosten in een auteursrechtzaak?
In zaken over intellectuele eigendom wordt de verliezende partij op vordering in beginsel veroordeeld in de redelijke en evenredige proceskosten van de winnaar, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019h Rv).
Is inbreuk op auteursrecht strafbaar?
Ja, opzettelijke inbreuk is een misdrijf met een maximumstraf van zes maanden of een geldboete van de vierde categorie (artikel 31 Auteurswet). Wie er zijn beroep of bedrijf van maakt, riskeert ten hoogste vier jaar (artikel 31b Auteurswet).
Primaire bronnen
- Auteurswet: artikel 1, 4, 10, 13, 15a, 25, 26d, 27, 27a, 28, 31, 31a, 31b en 37
- Wet op de naburige rechten
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 1019a, 1019b, 1019h en 1019i
- Wetboek van Strafrecht: artikel 23 (geldboetecategorieën, bedragen per 1 januari 2026)
- Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt
Wanneer schakel je een advocaat auteursrecht in?
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom inbreuken op een auteursrecht staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.
