Niet onbeperkt. Je verzekeraar moet de redelijke kosten voor het vaststellen van de schade vergoeden, ook van een eigen contra-expert (artikel 7:959 lid 1 BW). Volgens de Hoge Raad is een beding met kwaliteitseisen, zoals NIVRE-registratie, daarmee in strijd als het de vergoeding verder beperkt dan de dubbele redelijkheidstoets. Voor consumenten is die regel tot de verzekerde som dwingend (artikel 7:963 lid 6 BW).
Wanneer wordt er een (contra-)expert ingesteld?
Een schade-expert wordt ingesteld wanneer er schade is opgetreden en de verzekeraar de zaak niet kan afwikkelen op grond van documenten die zijn aangeleverd door de verzekerde. Op dat moment is het nodig dat een expert wordt ingeschakeld zodat kan worden gekeken wat de (hoogte van de) schade behelst. Ben je het niet eens met de schadevaststelling, dan kun je een eigen expert inschakelen: de contra-expert. Ook de kosten van die contra-expert komen voor vergoeding in aanmerking als zowel het inschakelen als de hoogte van de kosten redelijk is (artikel 7:959 lid 1 BW; HR 28 januari 2022, ECLI:NL:HR:2022:81, r.o. 3.2.3). Of de verzekeraar daaraan kwaliteitseisen mag verbinden, heeft de Hoge Raad in die zaak beantwoord.
Wie betaalt de kosten van een contra-expertise?
De verzekeraar draagt de redelijke kosten tot het vaststellen van de schade, ook als daardoor samen met de schadevergoeding de verzekerde som wordt overschreden (artikel 7:959 lid 1 BW). Daarvoor geldt een dubbele redelijkheidstoets: zowel het inschakelen van de expert als de hoogte van de kosten moet redelijk zijn (HR 28 januari 2022, r.o. 3.2.2). Vergoeding hangt er niet van af of de verzekeraar de schade te laag had vastgesteld (r.o. 3.2.3). Ben je consument, dan kan de polis hiervan niet in je nadeel afwijken, voor zover de kosten niet hoger zijn dan de verzekerde som (artikel 7:963 lid 6 BW). Bij een zakelijke verzekering mag de polis in beginsel afwijken; zo’n beding kan dan nog onredelijk bezwarend zijn (artikel 6:233 onder a BW), behalve voor de partijen die artikel 6:235 BW uitsluit.
Contra-expertise beding in de algemene verzekeringsvoorwaarden
In de zaak die tot dit arrest leidde, gebruikte Achmea in diverse schadeverzekeringen een beding dat, kort gezegd, de kosten van een contra-expert alleen vergoedde als die expert was ingeschreven:
(i) in het register van het Nederlands Instituut Van Register Experts (hierna: ‘NIVRE’) of
(ii) bij een vergelijkbare beroepsorganisatie, die
(a) zich aan de Gedragscode schade-expertiseorganisaties van het Verbond van Verzekeraars houdt, en
(b) in haar statuten en reglementen een duidelijke klacht- en tuchtprocedure en eisen voor permanente opleiding van experts heeft opgenomen.
Achmea voerde aan dat deze kwaliteitseisen in het belang van verzekerden zijn, en dat kosten van een contra-expert die er niet aan voldoet geen redelijke kosten zijn.
Collectieve actie van de Stichting Ombudsman Schadeverzekeringen Nederland (OSN)
De OSN acht de bedingen van Achmea strijdig met de wet en meent dat een verzekeraar enkel en alleen de kosten van een contra-expert niet hoeft te vergoeden wanneer deze niet redelijk zijn. De eisen die worden gesteld zijn te verregaand, aldus OSN.
OSN vorderde op grond van artikel 6:240 BW een verklaring voor recht dat de bedingen onredelijk bezwarend zijn tegenover consument-verzekerden, en een verbod om ze tegenover hen te gebruiken. In zo’n collectieve procedure geldt een beding dat in strijd is met een dwingende wetsbepaling als onredelijk bezwarend (artikel 6:240 lid 1 BW).
Het gerechtshof Den Haag wees deze vorderingen op 2 juni 2020 toe voor zover het ging om de eisen aan de contra-expert en aan de organisatie waarbij die moet zijn aangesloten (ECLI:NL:GHDHA:2020:940). Volgens het hof heeft een consument in beginsel de vrijheid een eigen deskundige te kiezen, mits die naar objectieve maatstaven redelijkerwijs in staat moet worden geacht een deskundig advies uit te brengen.
Wanneer is een beding in algemene voorwaarden onredelijk bezwarend?
Een beding in algemene voorwaarden, zoals polisvoorwaarden, is vernietigbaar als het onredelijk bezwarend is voor de wederpartij. Daarbij let de rechter op de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de manier waarop de voorwaarden tot stand zijn gekomen, de wederzijds kenbare belangen van partijen en de overige omstandigheden van het geval (artikel 6:233 onder a BW).
Voor consumenten noemt de wet bedingen die altijd onredelijk bezwarend zijn (artikel 6:236 BW) en bedingen die dat vermoedelijk zijn (artikel 6:237 BW). In een collectieve actie geldt bovendien een beding dat in strijd is met dwingend recht als onredelijk bezwarend (artikel 6:240 lid 1 BW). Dat was hier de kern: de vraag was of de kwaliteitseisen ten nadele van de consument afwijken van artikel 7:959 lid 1 BW.
Waarom ging Achmea in cassatie?
Achmea kwam op tegen de manier waarop het hof artikel 7:959 lid 1 BW had toegepast. Zij verdedigde onder meer dat de kosten van contra-expertise alleen voor vergoeding in aanmerking komen als blijkt dat de verzekeraar de schade te laag heeft vastgesteld, en dat de kwaliteitseisen minimumeisen zijn in het belang van de verzekerde.
Wat besliste de Hoge Raad over kwaliteitseisen aan de contra-expert?
Advocaat-generaal Hartlief concludeerde tot verwerping van het cassatieberoep (ECLI:NL:PHR:2021:643). De Hoge Raad verwierp het beroep van Achmea op 28 januari 2022. Volgens de Hoge Raad is een beperking van de mogelijkheid om voor rekening van de verzekeraar een eigen expert in te schakelen in strijd met artikel 7:959 lid 1 BW als die beperking verder gaat dan uit de dubbele redelijkheidstoets volgt. Dat geldt ook als de beperking de verzekerde wil beschermen door de kwaliteit van experts te waarborgen (ECLI:NL:HR:2022:81, r.o. 3.2.4).
Verzekeraars mogen wel richting geven. Zij kunnen in de voorwaarden opnemen dat zij vergoeding niet weigeren om redenen die met de expert te maken hebben als die aan bepaalde voorwaarden voldoet. Voor een expert die daar niet aan voldoet, hangt de vergoeding er dan van af of het inschakelen van die expert in het concrete geval redelijk is (r.o. 3.2.4).
Wat houdt de vernietiging van een beding in algemene voorwaarden in?
Een onredelijk bezwarend beding is vernietigbaar (artikel 6:233 onder a BW). Heeft de verzekeraar je geen redelijke mogelijkheid geboden om van de voorwaarden kennis te nemen, dan zijn de bedingen ook vernietigbaar (artikel 6:233 onder b BW). Een beding dat ten nadele van een consument afwijkt van artikel 7:959 lid 1 BW, is in beginsel vernietigbaar omdat die regel één partij beschermt (artikel 3:40 lid 2 BW). Je vernietigt een beding met een buitengerechtelijke verklaring aan de verzekeraar of via de rechter (artikel 3:49 BW).
De consequentie van de vernietigbaarheid van de bedingen in de algemene polisvoorwaarden houdt niet in dat de hele overeenkomst tussen de verzekeraar en de verzekerde ongeldig wordt.
De vernietiging werkt terug tot het moment waarop de overeenkomst is gesloten (artikel 3:53 lid 1 BW). Het vernietigde beding geldt dan als nooit van toepassing; de verzekering zelf blijft bestaan. De redelijke kosten van je contra-expert worden dan beoordeeld volgens artikel 7:959 lid 1 BW. Dit hangt nauw samen met Schadevergoeding vorderen.
Wanneer verjaart de bevoegdheid tot vernietiging?
De rechtsvordering tot vernietiging van een beding in algemene voorwaarden verjaart drie jaar nadat de gebruiker, hier de verzekeraar, zich op het beding heeft beroepen. De termijn begint op de dag na dat beroep (artikel 3:52 lid 1 onder d BW en artikel 6:235 lid 4 BW). Daarna kun je het beding op die grond ook niet meer buiten rechte vernietigen (artikel 3:52 lid 2 BW). Wel kun je je ook daarna op de vernietigingsgrond beroepen om een vordering of andere maatregel af te weren die op het beding steunt, tenzij je bevoegdheid door bevestiging of het verlopen van een gestelde keuzetermijn is vervallen (artikel 3:55 BW; artikel 3:51 lid 3 BW).
Wat betekent het arrest voor de praktijk?
Het antwoord op de vraag “Mag de verzekeraar kwaliteitseisen stellen aan de contra-expert?” is dus: niet als die eisen de vergoeding verder beperken dan de dubbele redelijkheidstoets. De Hoge Raad legt in het arrest artikel 7:959 lid 1 BW uit; dat is niet beperkt tot polissen van Achmea. Als consument kun je in beginsel een eigen contra-expert inschakelen op kosten van de verzekeraar, mits het inschakelen en de hoogte van de kosten redelijk zijn. Kies een expert die aantoonbaar deskundig is: dat maakt het makkelijker om aan te tonen dat het inschakelen redelijk was.
Veelgestelde vragen over de contra-expert
Betaalt de verzekeraar altijd de kosten van een contra-expert?
Niet altijd. De verzekeraar betaalt de redelijke kosten tot het vaststellen van de schade, ook als daardoor de verzekerde som wordt overschreden (artikel 7:959 lid 1 BW). Zowel het inschakelen van de contra-expert als de hoogte van de kosten moet redelijk zijn. Dat de verzekeraar de schade te laag had vastgesteld, is geen voorwaarde (HR 28 januari 2022, ECLI:NL:HR:2022:81, r.o. 3.2.2-3.2.3).
Heb ik toestemming van mijn verzekeraar nodig voor een contra-expert?
De wet stelt geen toestemming als voorwaarde; bepalend is de dubbele redelijkheidstoets (artikel 7:959 lid 1 BW). Een polisbeding dat vergoeding verder beperkt dan die toets, is in strijd met dat artikel (HR 2022, r.o. 3.2.4). Voor consumenten kan de polis daar tot de verzekerde som niet in hun nadeel van afwijken (artikel 7:963 lid 6 BW). Geef de verzekeraar wel binnen redelijke termijn de inlichtingen en stukken die hij nodig heeft (artikel 7:941 lid 2 BW).
Kan ik zelf kiezen welke contra-expert mij bijstaat?
In beginsel wel. Volgens het gerechtshof Den Haag mag een consument zijn eigen deskundige kiezen, mits die naar objectieve maatstaven redelijkerwijs in staat moet worden geacht een deskundig advies uit te brengen (ECLI:NL:GHDHA:2020:940). De Hoge Raad liet dat oordeel in stand. Eisen als NIVRE-registratie mogen de vergoeding niet verder beperken dan de dubbele redelijkheidstoets.
Kan ik een contra-expert inzetten als mijn claim is afgewezen?
Een contra-expert stelt de omvang van de schade vast. Volgens de Hoge Raad gaat artikel 7:959 lid 1 BW over het vaststellen van de omvang van de door de verzekering gedekte schade (r.o. 3.2.1). Wijst de verzekeraar de claim af omdat de schade niet gedekt zou zijn, dan is dat een geschil over de dekking. Laat dan eerst beoordelen of de afwijzing klopt.
Wat is het verschil tussen een contra-expert en de expert van de verzekeraar?
De expert van de verzekeraar stelt de schade vast in opdracht van de verzekeraar. Een contra-expert schakel je zelf in om jouw belang te behartigen. Het gerechtshof Den Haag wees op de belangentegenstelling tussen verzekeraar en verzekerde, en oordeelde dat een verzekerde daarom in het algemeen een redelijk belang heeft bij een eigen expert (weergegeven in HR r.o. 2.6).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 7: artikel 7:941, 7:959 en 7:963
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:233, 6:235, 6:236, 6:237 en 6:240
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:40, 3:49, 3:51, 3:52 en 3:53
- HR 28 januari 2022, ECLI:NL:HR:2022:81 (Achmea/OSN)
- Conclusie A-G Hartlief 25 juni 2021, ECLI:NL:PHR:2021:643
- Gerechtshof Den Haag 2 juni 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:940
Wanneer schakel je een advocaat verzekeringsrecht in?
Ben je het niet eens met een expertiserapport van je verzekeraar en wil je een second opinion van een andere expert? Je kunt contact opnemen met een advocaat contractenrecht en verzekeringsrecht van ons kantoor wanneer je meer wilt weten over de vraag of je in aanmerking kan komen voor een contra-expertise en zo ja, of je kosten worden vergoed.
