Een vernietigbaar contract is geldig totdat een partij het vernietigt. Dat kan met een buitengerechtelijke verklaring of via de rechter (artikel 3:49 BW). Vernietigingsgronden zijn onder meer dwaling (artikel 6:228 BW), bedreiging, bedrog en misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW) en onredelijk bezwarende algemene voorwaarden (artikel 6:233 BW). Vernietiging werkt terug tot het sluiten van het contract (artikel 3:53 BW).
Wat betekent vernietigbaar?
Vernietigbaarheid betekent dat een rechtshandeling ongedaan kan worden gemaakt. Belangrijke kenmerken zijn:
– De rechtshandeling is in beginsel geldig, maar kan worden aangetast.
– Na vernietiging wordt de handeling in beginsel geacht nooit te hebben bestaan (artikel 3:53 lid 1 BW). Zijn de gevolgen bezwaarlijk ongedaan te maken, dan kan de rechter op verzoek de vernietiging geheel of gedeeltelijk haar werking ontzeggen (artikel 3:53 lid 2 BW).
– Er is een aparte handeling nodig om de rechtshandeling te vernietigen, in tegenstelling tot nietigheid.
Wanneer is een contract vernietigbaar?
1. Algemene voorwaarden: Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar als het onredelijk bezwarend is voor de wederpartij (artikel 6:233 onder a BW), of als de gebruiker de wederpartij geen redelijke mogelijkheid heeft geboden om van de voorwaarden kennis te nemen (artikel 6:233 onder b BW). Die mogelijkheid is er in de regel als de voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand zijn gesteld of, bij een elektronisch gesloten overeenkomst, elektronisch beschikbaar zijn gesteld; daarnaast kent de wet nog andere manieren (artikel 6:234 BW). Op deze gronden kunnen zich niet beroepen: een rechtspersoon als bedoeld in artikel 2:360 BW die bij het sluiten van de overeenkomst laatstelijk zijn jaarrekening openbaar had gemaakt (of waarop toen laatstelijk artikel 2:403 lid 1 BW was toegepast), een andere partij bij wie op dat moment vijftig of meer personen werkzaam waren of bij wie dat bleek uit een opgave krachtens de Handelsregisterwet 2007, en een partij die zelf meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde algemene voorwaarden gebruikt (artikel 6:235 lid 1 en 3 BW). Tussen bedrijven die niet beide in Nederland gevestigd zijn (bepalend is de hoofdvestiging of, als de prestatie volgens de overeenkomst door een andere vestiging moet worden verricht, die vestiging: artikel 6:247 lid 3 BW), gelden deze regels niet (artikel 6:247 lid 2 BW).
2. Strijd met een beschermende wetsbepaling: Strijd met een dwingende wetsbepaling leidt in de regel tot nietigheid. Strekt de bepaling uitsluitend tot bescherming van één van de partijen, dan is de overeenkomst alleen vernietigbaar, tenzij uit de strekking van de bepaling iets anders volgt (artikel 3:40 lid 2 BW). Voor consumenten bevat de wet bovendien een lijst van bedingen in algemene voorwaarden die als onredelijk bezwarend gelden (artikel 6:236 BW) en een lijst van bedingen die vermoed worden onredelijk bezwarend te zijn (artikel 6:237 BW).
3. Dwaling: Een overeenkomst die onder invloed van dwaling tot stand is gekomen en bij een juiste voorstelling van zaken niet zou zijn gesloten, is vernietigbaar als (a) de dwaling te wijten is aan een inlichting van de wederpartij, tenzij die mocht aannemen dat de overeenkomst ook zonder die inlichting zou worden gesloten; (b) de wederpartij de dwalende had behoren in te lichten op grond van wat zij over de dwaling wist of behoorde te weten; of (c) beide partijen van dezelfde onjuiste veronderstelling uitgingen, tenzij de wederpartij ook bij een juiste voorstelling van zaken niet had behoeven te begrijpen dat de dwalende daardoor van het sluiten zou worden afgehouden (artikel 6:228 lid 1 BW). Dwaling over een uitsluitend toekomstige omstandigheid telt niet, en evenmin dwaling die naar de aard van de overeenkomst, de verkeersopvattingen of de omstandigheden voor rekening van de dwalende blijft (artikel 6:228 lid 2 BW). De wederpartij kan vernietiging voorkomen door tijdig een wijziging van de overeenkomst voor te stellen die het nadeel afdoende opheft (artikel 6:230 BW).
4. Bedreiging, bedrog en misbruik van omstandigheden: Een rechtshandeling is ook vernietigbaar als zij door bedreiging, bedrog of misbruik van omstandigheden tot stand is gekomen (artikel 3:44 lid 1 BW). Bedrog kan bestaan uit een opzettelijk onjuiste mededeling, het opzettelijk verzwijgen van een feit dat de verzwijger verplicht was mee te delen, of een andere kunstgreep; aanprijzingen in algemene bewoordingen zijn op zichzelf geen bedrog (artikel 3:44 lid 3 BW).
5. Onbekwaamheid: Een rechtshandeling van iemand die handelingsonbekwaam is, zoals een minderjarige, is in de regel vernietigbaar (artikel 3:32 lid 2 BW).
6. Arbeidsrecht: Heeft de werkgever de arbeidsovereenkomst opgezegd in strijd met een opzegverbod of zonder de vereiste instemming of toestemming, dan kan de kantonrechter op verzoek van de werknemer de opzegging vernietigen of hem een billijke vergoeding toekennen (artikel 7:681 lid 1 BW). Het verzoek moet in die gevallen binnen twee maanden na het einde van de arbeidsovereenkomst worden ingediend (artikel 7:686a lid 4 onder a BW). De vroegere regeling in het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1945 is per 1 juli 2015 vervallen.
7. Besluiten van een vereniging of VvE: Een besluit van een orgaan van een rechtspersoon is vernietigbaar wegens strijd met wettelijke of statutaire bepalingen over het tot stand komen van besluiten, wegens strijd met de redelijkheid en billijkheid of wegens strijd met een reglement (artikel 2:15 lid 1 BW). Zo’n besluit vernietig je niet met een brief: de rechter moet het vernietigen, en de bevoegdheid daartoe vervalt in de regel een jaar nadat het besluit bekend is gemaakt of de belanghebbende ervan kennis heeft genomen (artikel 2:15 lid 3 en 5 BW). Voor een besluit van een Vereniging van Eigenaars (VvE) doe je een verzoek aan de kantonrechter, binnen een maand na de dag waarop je van het besluit kennis hebt genomen of had kunnen nemen (artikel 5:130 BW).
Hoe vernietig je een overeenkomst en binnen welke termijn?
Om een rechtshandeling te vernietigen:
– Kan een buitengerechtelijke verklaring worden gebruikt, gericht aan alle partijen bij de overeenkomst (artikel 3:50 lid 1 BW). De wet schrijft geen vorm voor (artikel 3:37 lid 1 BW), maar een brief of e-mail is als bewijs verstandig; de verklaring werkt in beginsel pas als zij de wederpartij heeft bereikt. Bereikt zij de wederpartij niet of niet tijdig door haar eigen handeling, door personen voor wie zij aansprakelijk is of door andere omstandigheden die haar persoon betreffen en rechtvaardigen dat zij het nadeel draagt, dan werkt de verklaring toch (artikel 3:37 lid 3 BW). Gaat het om een registergoed, zoals een woning, dan werkt een buitengerechtelijke verklaring alleen als alle partijen in de vernietiging berusten (artikel 3:50 lid 2 BW)
– Of kan een rechterlijke uitspraak worden gevraagd
De vernietigbaarheid kan worden ingeroepen door een buitengerechtelijke verklaring of door een vordering of verweer in rechte (artikel 3:49 en 3:50 BW). De rechtsvordering tot vernietiging verjaart na drie jaar, maar het startpunt verschilt per grond (artikel 3:52 lid 1 BW):
- bij dwaling, bedrog of benadeling: drie jaar nadat de dwaling, het bedrog of de benadeling is ontdekt;
- bij bedreiging of misbruik van omstandigheden: drie jaar nadat de invloed daarvan heeft opgehouden;
- bij onbekwaamheid: drie jaar nadat de onbekwaamheid is geëindigd, of, als er een wettelijke vertegenwoordiger is, drie jaar nadat die van de handeling op de hoogte is geraakt;
- bij een andere grond: drie jaar nadat de bevoegdheid om de grond in te roepen aan de gerechtigde ten dienste is komen te staan. Voor algemene voorwaarden begint die termijn op de dag na die waarop de gebruiker een beroep op het beding heeft gedaan (artikel 6:235 lid 4 BW).
Na de verjaring kun je de overeenkomst op dezelfde grond ook niet meer met een buitengerechtelijke verklaring vernietigen (artikel 3:52 lid 2 BW). Wel kun je je als verweer tegen een vordering die op de overeenkomst steunt altijd op de vernietigingsgrond beroepen (artikel 3:51 lid 3 BW). De bevoegdheid om te vernietigen vervalt ook als je de overeenkomst hebt bevestigd nadat de verjaringstermijn is gaan lopen, of als je binnen een redelijke termijn die de wederpartij je stelde, niet hebt gekozen tussen bevestiging en vernietiging (artikel 3:55 BW).
Wat zijn de gevolgen van vernietiging van een overeenkomst?
Als een rechtshandeling wordt vernietigd:
– Heeft dit terugwerkende kracht
– Wordt de rechtshandeling geacht nooit te hebben bestaan
– Moeten reeds verrichte prestaties ongedaan worden gemaakt: wat zonder rechtsgrond is betaald of geleverd, kan worden teruggevorderd (artikel 6:203 BW). Sluit de aard van de prestatie uit dat zij ongedaan wordt gemaakt, zoals bij een verrichte dienst, dan treedt voor zover redelijk een vergoeding van de waarde op het moment van ontvangst in de plaats, als de ontvanger door de prestatie is verrijkt, als het aan hem is toe te rekenen dat de prestatie is verricht of als hij had toegestemd een tegenprestatie te verrichten (artikel 6:210 lid 2 BW).
Wat is het verschil tussen nietig en vernietigbaar?
Vernietigbaarheid verschilt van nietigheid op de volgende punten:
– Een nietige rechtshandeling is van het begin af ongeldig, terwijl een vernietigbare rechtshandeling geldig blijft tot zij wordt vernietigd. Nietig zijn bijvoorbeeld rechtshandelingen die niet in de voorgeschreven vorm zijn verricht (artikel 3:39 BW) en rechtshandelingen die door inhoud of strekking in strijd zijn met de goede zeden of de openbare orde (artikel 3:40 lid 1 BW)
– Voor nietigheid is geen aparte handeling nodig, voor vernietiging wel
– Op nietigheid kun je je zonder termijn beroepen; een vordering tot terugbetaling van wat je op grond van de nietige overeenkomst hebt betaald, verjaart wel (artikel 3:309 BW). De rechtsvordering tot vernietiging verjaart na drie jaar (artikel 3:52 BW), al kun je de vernietigingsgrond als verweer altijd inroepen (artikel 3:51 lid 3 BW).
Vernietigbaarheid biedt dus een mogelijkheid om onder bepaalde omstandigheden een op zich geldige rechtshandeling alsnog ongedaan te maken.
Veelgestelde vragen over vernietigbaarheid van een contract
Wat staat er in artikel 3:49 en 3:50 BW?
Artikel 3:49 BW bepaalt dat een vernietigbare rechtshandeling wordt vernietigd door een buitengerechtelijke verklaring of door een rechterlijke uitspraak. Artikel 3:50 BW regelt de buitengerechtelijke verklaring: degene in wiens belang de vernietigingsgrond bestaat, richt die tot alle partijen bij de rechtshandeling (lid 1). Bij een rechtshandeling over een registergoed die tot een inschrijving in de openbare registers of tot een akte voor de levering ervan heeft geleid, werkt zo’n verklaring alleen als alle partijen in de vernietiging berusten (lid 2).
Hoe vernietig je een overeenkomst buitengerechtelijk?
Je laat de wederpartij weten dat je de overeenkomst vernietigt en op welke grond, bijvoorbeeld dwaling. De wet schrijft geen vorm voor (artikel 3:37 lid 1 BW), maar een brief of e-mail maakt het bewijs eenvoudiger. De verklaring werkt in beginsel pas als zij de wederpartij heeft bereikt; komt zij niet of te laat aan door de wederpartij zelf, door personen voor wie zij aansprakelijk is of door andere omstandigheden die haar persoon betreffen, dan werkt zij toch (artikel 3:37 lid 3 BW). Betwist de wederpartij de vernietiging, dan beslist uiteindelijk de rechter of de grond bestond.
Wanneer verjaart een beroep op dwaling?
De rechtsvordering tot vernietiging wegens dwaling verjaart drie jaar nadat de dwaling is ontdekt (artikel 3:52 lid 1 onder c BW). Daarna kun je ook niet meer buitengerechtelijk vernietigen (artikel 3:52 lid 2 BW). Word je later toch aangesproken op grond van de overeenkomst, dan kun je de dwaling als verweer nog altijd inroepen (artikel 3:51 lid 3 BW).
Kun je een koopovereenkomst vernietigen na levering?
Ja. Ook na levering kan een koopovereenkomst vernietigbaar zijn, bijvoorbeeld wegens dwaling of bedrog. De vernietiging werkt terug tot het sluiten van de koop (artikel 3:53 lid 1 BW), en de koper en verkoper moeten wat zij hebben ontvangen teruggeven (artikel 6:203 BW). Zijn de gevolgen bezwaarlijk ongedaan te maken, dan kan de rechter de vernietiging geheel of gedeeltelijk haar werking ontzeggen (artikel 3:53 lid 2 BW). Bij dwaling kan de verkoper vernietiging voorkomen door tijdig een passende aanpassing voor te stellen (artikel 6:230 BW).
Wat is het verschil tussen nietig en vernietigbaar?
Een nietige rechtshandeling heeft nooit gegolden; daarvoor is geen handeling nodig. Een vernietigbare rechtshandeling geldt totdat de beschermde partij haar vernietigt met een verklaring of via de rechter (artikel 3:49 BW). Strijd met een dwingende wetsbepaling leidt in de regel tot nietigheid, maar tot vernietigbaarheid als de bepaling uitsluitend één partij beschermt (artikel 3:40 lid 2 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 2: artikel 2:15
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:32, 3:37, 3:39, 3:40, 3:44, 3:49, 3:50, 3:51, 3:52, 3:53, 3:55 en 3:309
- Burgerlijk Wetboek Boek 5: artikel 5:130
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:203, 6:210, 6:228, 6:230, 6:233, 6:234, 6:235, 6:236, 6:237 en 6:247
- Burgerlijk Wetboek Boek 7: artikel 7:681 en 7:686a
Advocatenkantoor in Amsterdam gespecialiseerd in vernietigbaarheid
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom vernietigbaarheid staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.
