Een vrijwaringsbeding is een afspraak in een contract waarmee de ene partij belooft de andere schadeloos te stellen als een bepaald risico zich voordoet, meestal een claim van een derde. Krijg je een vrijwaringsclausule voorgelegd, of wil je er een laten opstellen? Dan bepaalt de formulering wie uiteindelijk betaalt. Deze uitleg is bedoeld voor leveranciers, producenten en afnemers die zo’n beding moeten beoordelen.
Zoek je hoe je in een lopende procedure een derde in vrijwaring oproept? Lees dan de pagina over de oproeping in vrijwaring. Deze uitleg hoort bij ons overzicht van het contractenrecht.
Wat is een vrijwaringsbeding?
Met een vrijwaringsbeding, ook vrijwaringsclausule of indemnity clause, neemt de ene partij een risico van de andere over. Doet dat risico zich voor, dan draagt de vrijwarende partij de schade of de claim. Het beding werkt als afspraak tussen partijen (artikel 6:248 lid 1 BW).
De wet kent geen algemene regeling voor de contractuele vrijwaring. Wat partijen afspreken, bepaalt dus de reikwijdte. Gangbare voorbeelden zijn:
- claims wegens inbreuk op intellectuele eigendomsrechten van derden, bijvoorbeeld op software;
- claims van eindafnemers over een gebrekkig product, die via de keten terugkomen;
- schade die een onderaannemer of toeleverancier bij een derde veroorzaakt.
Een vrijwaring in een contract is iets anders dan een oproeping in vrijwaring. Dat laatste is de proceshandeling waarmee een gedaagde een derde in dezelfde procedure betrekt (artikel 210 Rv). Hoe die twee samenhangen, lees je verderop.
Wat is het verschil tussen vrijwaring, exoneratie en garantie?
Een vrijwaring verschuift een risico naar je wederpartij, een exoneratie beperkt of sluit je eigen aansprakelijkheid uit en een garantie is een toezegging over eigenschappen of resultaat. Alle drie gelden als afspraak tussen partijen (artikel 6:248 lid 1 BW).
| Beding | Welke vraag regelt het? | Voorbeeld | Wettelijk kader |
|---|---|---|---|
| Vrijwaring | Wie draagt de schade of de claim van een derde? | De leverancier vrijwaart de afnemer voor claims wegens inbreuk op rechten van derden | art. 6:248 lid 1 BW (afspraak) |
| Exoneratie | Hoe ver reikt mijn eigen aansprakelijkheid tegenover mijn wederpartij? | Uitsluiting van indirecte schade | art. 6:248 lid 2 en 6:233 BW |
| Garantie | Welke eigenschap of welk resultaat beloof ik? | Een machine haalt een afgesproken capaciteit | art. 7:17 BW (koop) |
Over de exoneratie zelf lees je meer op de pagina over het uitsluiten van aansprakelijkheid voor indirecte schade in algemene voorwaarden.
Dan de garantie. In een zakelijk contract is een garantie een toezegging dat de zaak bepaalde eigenschappen heeft. Heeft de zaak die eigenschappen niet, dan beantwoordt zij niet aan de overeenkomst (artikel 7:17 BW). Een fabrieksgarantie is in de regel een commerciële garantie van de producent. De wet regelt die alleen bij de consumentenkoop: de koper houdt dan naast de garantie al zijn wettelijke rechten (artikel 7:6a BW). Meer over garantiebepalingen lees je op de pagina over garanties in algemene voorwaarden.
Wat zet je in een goed vrijwaringsbeding?
Een goed vrijwaringsbeding koppelt de vrijwaring aan risico’s die de vrijwarende partij zelf beheerst. Het regelt daarnaast het plafond, een meldplicht, de regie over het verweer en het verbod om zonder overleg te erkennen of te schikken. Wat je zo afspreekt, geldt tussen partijen (artikel 6:248 lid 1 BW).
Het vaakst zie ik één zin: “Leverancier vrijwaart afnemer voor alle aanspraken van derden, in de ruimste zin.” Die formulering raad ik af. Je neemt dan risico’s over die niet de jouwe zijn, zonder plafond en zonder einde. Ik koppel de vrijwaring aan wat de vrijwarende partij zelf in de hand heeft, zoals een tekortkoming in haar levering of een inbreuk op rechten van derden door haar product.
Mijn checklist voor elk vrijwaringsbeding:
- Gaat de vrijwaring alleen over claims van derden, of ook over de eigen schade van de afnemer?
- Geldt de aansprakelijkheidsbeperking uit het contract ook voor de vrijwaring?
- Binnen welke termijn meldt de gevrijwaarde partij een claim?
- Wie voert het verweer tegen de derde?
- Is vastgelegd dat niemand een claim erkent of schikt zonder overleg met de vrijwarende partij?
In geschillen gaat het het vaakst mis bij de verhouding tot de aansprakelijkheidsbeperking. Het contract zegt dan niet of het plafond ook voor de vrijwaring geldt, en daar ontstaat het geschil. Eén zin in het contract lost dat op, bijvoorbeeld: “De beperking van artikel X geldt ook voor de vrijwaring van artikel Y.” Die zin kost niets bij het tekenen en kan later een procedure voorkomen.
Mijn voorkeur is dat de vrijwaring onder het algemene plafond valt, behalve voor één of twee benoemde risico’s, zoals inbreuk op intellectueel eigendom. Die begrens je apart en hoger. Met die oplossing kunnen beide partijen tekenen: de deal blijft haalbaar en het risico voor de leverancier blijft overzichtelijk.
Het verschil zit in de praktijk bijna altijd in de details rond de vrijwaring, niet in de vrijwaring zelf. Was er op tijd gemeld? Mocht de vrijwarende partij meepraten over het verweer? Was het plafond duidelijk? Daarom loop ik bij elk contract die drie punten na voordat er wordt getekend.
Wil je een vrijwaringsbeding laten opstellen of een voorgelegde vrijwaringsclausule laten beoordelen? Een advocaat contractenrecht kijkt dan ook naar het plafond en de rest van de risicoverdeling.
Hoe legt de rechter een vrijwaringsbeding uit?
De rechter leest een vrijwaringsbeding niet woord voor woord. Beslissend is welke zin partijen over en weer redelijkerwijs aan de bepaling mochten toekennen en wat zij van elkaar mochten verwachten. Dat is de Haviltex-maatstaf van de Hoge Raad (HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158).
Daarbij kan meewegen tot welke maatschappelijke kringen partijen behoren en welke rechtskennis van hen kan worden verwacht. Ook een ruim geformuleerde vrijwaring geeft dus geen zekerheid over wat er precies onder valt. Meer over deze maatstaf lees je op de pagina over de uitleg van overeenkomsten.
Ook een duidelijk beding kan buiten toepassing blijven. Een regel uit de overeenkomst geldt niet voor zover toepassing in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn (artikel 6:248 lid 2 BW).
Staat de vrijwaring in algemene voorwaarden, bijvoorbeeld in de inkoopvoorwaarden van je afnemer? Dan kan de wederpartij een onredelijk bezwarend beding vernietigen (artikel 6:233 BW). Een rechtspersoon die zijn jaarrekening openbaar heeft gemaakt, of een partij waar vijftig of meer personen werken, kan zich daar niet op beroepen (artikel 6:235 lid 1 BW). Dat geldt ook voor een partij die zelf meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde algemene voorwaarden gebruikt (lid 3). Tegenover een consument geldt een strengere regel: een beding dat de consument laat opdraaien voor schade die de gebruiker bij de uitvoering van de overeenkomst aan een derde toebrengt, staat op de zwarte lijst (artikel 6:236 sub h BW).
Wat doe je als je afnemer een brede vrijwaring eist?
Weiger een brede vrijwaring van een grote afnemer niet meteen, maar maak haar beheersbaar. Bepaal welke risico’s bij jou horen, controleer je verzekering en stel begrenzingen voor. Staat de vrijwaring in de inkoopvoorwaarden, dan gelden ook de regels voor algemene voorwaarden (artikel 6:233 BW).
Niet meteen weigeren: die klant wil je houden. Mijn stappen:
- Bepaal eerst welke risico’s écht bij jou liggen.
- Ga na of je aansprakelijkheidsverzekering contractueel aanvaarde aansprakelijkheid dekt. Dat is niet vanzelfsprekend.
- Stel drie wijzigingen voor: koppel de vrijwaring aan je eigen tekortkoming, zet er een plafond op dat past bij je verzekerde bedrag, en neem een meldplicht en regie over het verweer op.
Een grote afnemer accepteert dat vaker dan je denkt, omdat het zijn eigen risico ook beter beheersbaar maakt. Zo houd je de relatie en de order vast.
Wat doe je als een derde claimt en jij een vrijwaring hebt?
Meld de claim direct bij de partij die jou vrijwaart, binnen de termijn van de meldplicht in het contract. Word je gedagvaard, dan kun je die partij in dezelfde procedure betrekken, maar alleen vroeg: vóór alle weren (artikel 210 lid 1 Rv).
Het contract bepaalt wíe moet betalen; de oproeping in vrijwaring regelt dat je dat in dezelfde procedure laat vaststellen. Word je gedagvaard door een afnemer en heb je een vrijwaring van je eigen leverancier, dan stel je die leverancier direct op de hoogte, volgens de meldplicht uit het contract. Daarna beslissen we snel of we hem in de procedure betrekken. Dat moet vroeg.
Hoe die oproeping verloopt en welke termijnen gelden, lees je op de pagina over een derde in vrijwaring oproepen.
Praktijkvoorbeeld: een claim die door de keten terugkomt
Een claim die door de keten terugkomt, raakt vooral de partij die wel een vrijwaring geeft maar er zelf geen krijgt. Die partij valt terug op de gewone regels bij een gebrekkige levering (artikel 7:17 BW).
Stel: een Nederlandse importeur van elektrische apparaten verkoopt aan een distributeur, die doorverkoopt aan installateurs. Een installateur stelt de distributeur aansprakelijk voor schade door een defect. De distributeur heeft in zijn contract met de importeur een vrijwaring voor productclaims bedongen. De importeur kocht de apparaten bij een Nederlandse producent, maar dat contract bevat alleen een garantie op herstel of vervanging. Alle partijen zijn in Nederland gevestigd en de contracten zijn naar Nederlands recht.
Dit speelt het meest bij koop- en distributiecontracten in een keten. Bij IT-contracten draait het vaak om inbreuk op rechten van derden, bijvoorbeeld op software. In alle gevallen is mijn advies hetzelfde: zorg dat de vrijwaring die je geeft aansluit op de vrijwaring die je zelf krijgt, zodat je niet tussen twee contracten in komt te zitten.
De importeur in dit voorbeeld zit daar precies tussen. Hij moet de distributeur vrijwaren, maar heeft zelf geen vrijwaring van de producent. Hij houdt wel de gewone rechten van een koper: beantwoordt het apparaat niet aan de overeenkomst (artikel 7:17 BW), dan kan hij schadevergoeding vorderen als de tekortkoming de producent kan worden toegerekend (artikel 6:74 BW). Of hij zo de claim van de installateur volledig terugkrijgt, hangt af van de garantie- en beperkingsbedingen in zijn contract. Hij moet bovendien binnen bekwame tijd na ontdekking bij de producent klagen; de vordering verjaart twee jaar na die kennisgeving (artikel 7:23 BW).
Dit is een hypothetisch voorbeeld ter illustratie, geen beschrijving van een zaak van MAAK Advocaten.
Wanneer schakel je een advocaat in?
Schakel een advocaat in voordat je een ongelimiteerde vrijwaring tekent, en direct zodra een derde claimt of je wordt gedagvaard. De ruimte om een vrijwarende partij in de procedure te betrekken is kort: vóór alle weren (artikel 210 Rv).
Een advocaat contractenrecht helpt vooral op drie momenten:
- bij het opstellen of beoordelen van een vrijwaringsbeding;
- als een derde claimt en de vrijwarende partij moet worden ingelicht;
- als er een dagvaarding ligt en de keuze voor een oproeping in vrijwaring voorligt.
Hoe werkt MAAK Advocaten bij vrijwaringsbedingen?
MAAK Advocaten beoordeelt en onderhandelt vrijwaringsbedingen in koop-, distributie- en IT-contracten, en treedt op als er over een vrijwaring een geschil ontstaat. Bij een claim telt snelheid, omdat de vrijwarende partij alleen vóór alle weren in de procedure kan worden betrokken (artikel 210 lid 1 Rv).
Bij een nieuw contract bepalen we eerst samen welke risico’s bij jou liggen, en vraag ik je na te gaan of je verzekering contractueel aanvaarde aansprakelijkheid dekt. Komt er een claim of een dagvaarding, dan meld je die direct bij de vrijwarende partij en beslissen we snel of we haar in de procedure betrekken.
MAAK Advocaten procedeert in eerste aanleg en in hoger beroep, ook in een vrijwaringszaak naast de hoofdzaak. De kosten van bijstand hangen af van de omvang van het contract of de claim, de vraag of er geprocedeerd moet worden en het aantal partijen in de keten.
Veelgestelde vragen over het vrijwaringsbeding
Wat is het verschil tussen garantie en vrijwaring?
Een garantie is een toezegging dat een zaak bepaalde eigenschappen heeft; ontbreken die bij een koop, dan beantwoordt de zaak niet aan de overeenkomst (artikel 7:17 BW). Een vrijwaring legt een risico, meestal een claim van een derde, bij de wederpartij. Een garantie dekt zo’n claim niet vanzelf.
Geldt een aansprakelijkheidsbeperking ook voor een vrijwaring?
Dat hangt af van het contract en van wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (Haviltex-maatstaf, HR 13 maart 1981). Regel daarom met één zin of het plafond ook voor de vrijwaring geldt, en welke risico’s eventueel apart zijn begrensd.
Is een vrijwaringsbeding in algemene voorwaarden geldig?
Een vrijwaringsbeding kan in algemene voorwaarden staan, mits die van toepassing zijn. De wederpartij kan een onredelijk bezwarend beding vernietigen (artikel 6:233 BW), tenzij zij een rechtspersoon is die haar jaarrekening openbaar maakt of een partij waar vijftig of meer personen werken (artikel 6:235 BW).
Kun je een leverancier laten vrijwaren van aansprakelijkheid voor claims van derden?
Een leverancier kan je vrijwaren van aansprakelijkheid voor claims van derden als je dat afspreekt in een vrijwaringsbeding; zo’n afspraak geldt tussen partijen (artikel 6:248 lid 1 BW). Koppel de vrijwaring bij voorkeur aan risico’s die de leverancier zelf beheerst, zoals gebreken in zijn product of inbreuk op rechten van derden, en regel een meldplicht en het plafond.
Wat als de vrijwarende partij niet betaalt?
Betaalt de vrijwarende partij niet, dan schiet zij tekort in de nakoming van het contract. Je kunt dan schadevergoeding vorderen, tenzij de tekortkoming haar niet kan worden toegerekend (artikel 6:74 BW). Loopt er al een procedure tegen jou, dan kun je haar daarin in vrijwaring oproepen, mits je dat tijdig vraagt: uiterlijk vóór alle weren (artikel 210 lid 1 Rv).
Primaire bronnen
- Artikel 6:74 BW: schadevergoeding bij tekortkoming
- Artikel 6:233 en 6:235 BW: vernietigbaarheid van bedingen in algemene voorwaarden
- Artikel 6:236 sub h BW: zwarte lijst, schade aan derden (consumenten)
- Artikel 6:248 BW: aanvullende en beperkende werking van redelijkheid en billijkheid
- Artikel 7:6a BW: commerciële garantie bij consumentenkoop
- Artikel 7:17 BW: conformiteit
- Artikel 7:23 BW: klachtplicht en verjaring bij non-conformiteit
- Artikel 210 Rv: oproeping in vrijwaring
- HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158 (Haviltex): uitleg van overeenkomsten
Gepubliceerd op [datum publicatie] · Laatst inhoudelijk gecontroleerd op [datum review]
Krijg je een vrijwaring voorgelegd, of claimt een derde bij jou? Leg je contract aan mij voor: bel 020 210 31 38 of stuur je vraag via de pagina advocaat contractenrecht. — Remko Roosjen
