De schadestaatprocedure is de aparte procedure waarin de rechter de omvang van je schade vaststelt, nadat hij in het vonnis al heeft beslist dat de wederpartij schade moet vergoeden. Je leest wanneer de rechter naar de schadestaat verwijst, hoe je de staat opstelt, hoe je je verweert en wanneer je een advocaat inschakelt. Bij MAAK Advocaten N.V. in Amsterdam begeleiden wij ondernemingen aan beide kanten van die procedure.
Deze uitleg hoort bij geschillen en procedures en gaat over zakelijke geschillen over wanprestatie of onrechtmatige daad. Letselschade en consumentenzaken vallen erbuiten. Wil je eerst weten hoe je een schadeclaim begint, lees dan over een schadeclaim instellen.
Wat is een schadestaatprocedure?
Een schadestaatprocedure is het tweede deel van een procedure over schadevergoeding. In de hoofdzaak beslist de rechter dat de wederpartij aansprakelijk is. In de schadestaatprocedure stelt hij vast hoeveel zij moet betalen.
De hoofdregel staat in artikel 612 Rv: de rechter die een veroordeling tot schadevergoeding uitspreekt, begroot de schade in het vonnis, voor zover hem dat mogelijk is. Lukt dat niet, dan veroordeelt hij de wederpartij tot schadevergoeding “op te maken bij staat”. Die woorden in het dictum zijn het startpunt van de schadestaatprocedure.
De verdere regels staan in artikel 613 tot en met 615b Rv. Hoe de rechter de schade begroot en wanneer hij haar schat, staat in artikel 6:97 BW.
| Begroten in het vonnis | Verwijzen naar de schadestaat | |
|---|---|---|
| Wanneer | Schade is nu te onderbouwen | Schade loopt door of is nog niet te overzien |
| Gevolg | Direct een bedrag | Eerst aansprakelijkheid, bedrag later |
| Tijd en kosten | Eén procedure | Een tweede procedure |
| Wettelijke basis | Art. 612 Rv, eerste zin | Art. 612 Rv, tweede zin |
Wanneer verwijst de rechter naar de schadestaat?
De rechter verwijst naar de schadestaat als hij de schade nog niet kan begroten. De drempel is laag: de Hoge Raad stelt geen strenge eisen. Voldoende is dat je de mogelijkheid van schade aannemelijk maakt (HR 30 juni 2006, ECLI:NL:HR:2006:AX6246, r.o. 3.5.1).
De rechter hoeft de schade in de hoofdzaak ook niet zelf nader te onderzoeken als hij het beloop niet kan bepalen (r.o. 3.5.2). De Hoge Raad herhaalde de maatstaf in 2017: voor verwijzing is voldoende dat de mogelijkheid van schade als gevolg van de onrechtmatige handelingen aannemelijk is (HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2360, r.o. 5.2.3).
Als eiser kies je dus, meestal al in de dagvaarding: een bedrag vorderen, verwijzing naar de schadestaat vragen, of beide.
Mijn uitgangspunt is: begroot wat je nu al kunt onderbouwen, en verwijs alleen de rest. Een schadestaatprocedure is een tweede procedure, met nieuwe kosten en nieuwe tijd. Daar wil je niet meer naartoe dan nodig. Tegelijk is zij een vangnet voor schade die nog doorloopt of nog niet te overzien is. Daarom vraag ik in de dagvaarding meestal twee dingen: een concreet bedrag voor de posten die vaststaan, en verwijzing naar de schadestaat voor de rest. Zo heeft mijn cliënt sneller een vonnis waarmee hij een deel van het geld kan innen, en blijft de schadestaat beperkt.
Hoe begint de schadestaatprocedure?
De schadestaatprocedure begint doordat je de wederpartij bij deurwaardersexploot een staat laat betekenen. Daarin geef je het bedrag van de schade gespecificeerd op (artikel 613 lid 1 Rv).
Het exploot vermeldt de roldatum. Je begint dus niet met een gewone dagvaarding, maar de regels over de dagvaarding gelden wel overeenkomstig. Bevoegd is de rechter die in eerste instantie over de hoofdzaak heeft geoordeeld (artikel 613 lid 2 Rv). Kwam de aansprakelijkheid pas in hoger beroep vast te staan, dan begint de schadestaat dus toch bij de rechtbank of de kantonrechter. Bij de rechtbank procedeer je via een advocaat; alleen bij de kantonrechter mag je in persoon procederen (artikel 79 Rv).
Wat doe je als het vonnis naar de schadestaat verwijst?
Een vonnis met “op te maken bij staat” stelt de aansprakelijkheid vast, maar nog niet het bedrag. De volgende stap ligt bij jou: de procedure begint pas als je de wederpartij een gespecificeerde staat laat betekenen (artikel 613 lid 1 Rv).
Na een vonnis met “op te maken bij staat” heb je de aansprakelijkheid binnen, maar nog geen geld. Ik doe dan drie dingen:
- Ik lees precies waarvoor de rechter aansprakelijkheid heeft aangenomen, want de schadestaat moet daarbinnen blijven.
- Ik zet per schadepost op een rij welk stuk het bewijst, en waar een deskundige nodig is.
- Ik leg de wederpartij een onderbouwde opstelling voor.
Vaak is dat het moment waarop een regeling lukt, omdat de discussie over de schuldvraag voorbij is. Lukt het niet, dan betekenen we de staat en begint de procedure.
Welke schade mag je in de schadestaat opnemen?
In de schadestaat mag je alle schade opnemen die volgt uit de aansprakelijkheid die de rechter heeft vastgesteld. Je mag ook nieuwe posten opvoeren, ook als je in de hoofdzaak al posten had genoemd (artikel 615 Rv).
De wederpartij kan zich tegen een nieuwe post verzetten als die haar verdediging onredelijk bemoeilijkt. Dat verzet wordt in elk geval afgewezen voor schade die je ten tijde van de hoofdzaak niet kende (artikel 615 Rv). Je mag ook vergoeding in een andere vorm dan geld vragen (artikel 614 Rv). Welke soorten schade voor vergoeding in aanmerking komen, lees je bij vermogensschade.
Aan het einde veroordeelt de rechter de wederpartij de vastgestelde schade te voldoen. Op jouw verzoek kan hij posten afzonderlijk toewijzen zodra die vaststaan (artikel 615b Rv). Je hoeft dus niet te wachten tot de laatste post is uitgezocht.
Hoe stel je een schadestaat op die standhoudt?
Een schadestaat die standhoudt, geeft het beloop van de schade per post gespecificeerd op (artikel 613 lid 1 Rv) en onderbouwt elke post met stukken. Waar de omvang niet precies vast te stellen is, schat de rechter haar (artikel 6:97 BW).
Een schadestaat is een bewijsstuk: elke post moet je kunnen onderbouwen. Ik werk per post, in deze volgorde:
- Wat is de schade?
- Waarom is zij het gevolg van de tekortkoming of de onrechtmatige daad?
- Welk document laat het bedrag zien: facturen, contracten, boekhouding, offertes?
- Loopt de schade nog door, zoals opslag of huur? Dan zet ik haar met een begin- en een einddatum in de staat.
Waar de omvang niet precies te bewijzen is, vraag ik de rechter haar te schatten, en dan geef ik hem een redelijke basis voor die schatting. En ik kijk kritisch naar het verweer dat ik kan verwachten: heeft mijn cliënt alles gedaan om de schade te beperken? Dat verweer komt er altijd, dus ik verwerk het liever zelf.
Het verweer over schadebeperking loopt via eigen schuld: is de schade mede het gevolg van een omstandigheid die aan jou kan worden toegerekend, dan wordt de vergoedingsplicht verminderd naar de mate waarin ieders omstandigheden tot de schade hebben bijgedragen (artikel 6:101 BW).
Wil je dat iemand meekijkt voordat je de staat laat betekenen? Laat je stukken beoordelen door een advocaat voor geschillen en procedures.
Je bent veroordeeld tot schadevergoeding op te maken bij staat: wat doe je?
Als gedaagde staat je aansprakelijkheid vast, maar het bedrag nog niet. Je kunt elke post betwisten, je verzetten tegen nieuwe posten (artikel 615 Rv) en een beroep doen op eigen schuld (artikel 6:101 BW).
Ook voor de partij die moet betalen ligt er nog veel open: de aansprakelijkheid staat vast, het bedrag niet. Mijn stappen:
- Controleer of elke post binnen het vonnis valt.
- Vraag om de stukken achter elke post.
- Toets het causaal verband, en of de eiser de schade had moeten beperken.
- Verzet je tegen nieuwe posten als die je verdediging onredelijk bemoeilijken.
Tegelijk bekijk ik of een redelijk bod de procedure kan afsluiten. Een schadestaatprocedure die jaren loopt, kost beide partijen geld. Hoe je reageert op een schadeclaim die nog niet bij de rechter ligt, lees je bij de schadeclaim van je wederpartij.
Schikken of de schadestaat doorprocederen?
Na het oordeel over de aansprakelijkheid gaat het gesprek alleen nog over het bedrag, en dat maakt een regeling vaak makkelijker. De schadestaatprocedure begint pas als je de staat laat betekenen (artikel 613 lid 1 Rv), dus je bepaalt zelf of er eerst ruimte is voor overleg.
Ik maak met de cliënt een eerlijke rekensom: wat levert de schadestaat waarschijnlijk op, wat kost hij aan tijd en kosten, en wat is een redelijk bod nu waard? Mijn advies is meestal: stuur eerst een onderbouwd voorstel aan de wederpartij, met een korte termijn, en laat pas daarna de staat betekenen. Een onderbouwde opstelling is het werk dat je voor de staat toch moet doen, en zij geeft de wederpartij een reden om te betalen. Direct betekenen kies ik als de wederpartij eerder op tijd speelde of als de schade nog oploopt.
Meer over het afwegen van een procedure lees je bij procederen als onderneming: kansen, risico’s en kosten.
Praktijkvoorbeeld: deels begroot, deels naar de schadestaat
In het hoger beroep van DK Trade, de verkoper van een partij handdesinfectiemiddelen, tegen de koper DocMorris was ik in de laatste fase de advocaat van DK Trade (Hof ‘s-Hertogenbosch 30 september 2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:2680). Het hof oordeelde dat DocMorris toerekenbaar tekort was geschoten door de producten niet af te nemen en niet te betalen, en ontbond de koopovereenkomst.
Het hof begrootte de meeste schadeposten zelf, wees een paar posten af omdat ze onvoldoende waren onderbouwd, en verwees twee posten naar de schadestaat. De eerste was de opslaghuur na de periode die het hof al had toegewezen. De tweede was het meerdere aan vernietigingskosten: die waren volgens een recente offerte gestegen, maar de eis was daarop niet aangepast. Het hof wees het gevorderde bedrag toe en verwees de rest naar de schadestaat (r.o. 12.44–12.45 en dictum 13.5).
DocMorris deed een beroep op eigen schuld. Het hof wees dat op de meeste punten af, maar honoreerde het voor de opslaghuur vanaf 1 juni 2022. Toen de producten over de houdbaarheidsdatum waren, had DK Trade DocMorris daarover moeten informeren, zodat zij zelf een afweging kon maken. Vanaf die datum moeten partijen de opslaghuur ieder voor de helft dragen (r.o. 12.53 en 12.55).
Begroot wat je nu kunt onderbouwen en verwijs de rest. Zet doorlopende schade met een begindatum in de staat. En reken erop dat de wederpartij een beroep op schadebeperking doet, dus verwerk dat verweer liever zelf.
Wanneer schakel je een advocaat in?
Een advocaat is verplicht als de schadestaatprocedure bij de rechtbank loopt (artikel 79 lid 2 Rv). Het beste moment om er een in te schakelen ligt meestal eerder: bij het opstellen van de dagvaarding.
Daar beslis je wat je begroot en wat je verwijst. En zeker zodra een vonnis naar de schadestaat verwijst, wil ik erbij zijn, aan welke kant je ook staat.
De kosten van een schadestaatprocedure hangen af van het aantal posten en de omvang van de schade, de vraag of er een deskundige nodig is en hoe hard de wederpartij zich verweert.
Hoe werkt MAAK Advocaten bij een schadestaatprocedure?
Bij MAAK Advocaten stellen wij de staat op met de stukken en zo nodig een deskundige, voeren het gesprek over een regeling, en procederen de schadestaat in eerste aanleg en in hoger beroep. Jij levert de cijfers aan, wij maken er een vordering van die standhoudt.
Wij treden op voor eisers en voor gedaagden, van de dagvaarding tot de schadestaat zelf.
Veelgestelde vragen
Wat is een schadestaatprocedure?
Een schadestaatprocedure is de procedure waarin de rechter de omvang van de schade vaststelt nadat hij in een eerder vonnis heeft beslist dat de wederpartij schade moet vergoeden. De rechter verwijst naar de schadestaat als hij de schade in het vonnis niet kan begroten (artikel 612 Rv).
Hoe begint een schadestaatprocedure?
Een schadestaatprocedure begint met de betekening aan de wederpartij van een staat waarin het bedrag van de schade gespecificeerd is opgegeven (artikel 613 lid 1 Rv). Het exploot vermeldt de roldatum. Bevoegd is de rechter die in eerste instantie over de hoofdzaak heeft geoordeeld.
Is een advocaat verplicht in een schadestaatprocedure?
Dat hangt af van de rechter. De schadestaat komt bij de rechter die in eerste instantie over de hoofdzaak oordeelde (artikel 613 lid 2 Rv). Was dat de rechtbank, dan procedeer je via een advocaat. Bij de kantonrechter mag je in persoon procederen (artikel 79 Rv).
Mag je in de schadestaat nieuwe schadeposten opvoeren?
Ja. Je mag nieuwe posten in de schadestaat opnemen, ook als je in de hoofdzaak al posten had genoemd (artikel 615 Rv). De wederpartij kan zich verzetten als dat haar verdediging onredelijk bemoeilijkt. Dat verzet wordt in elk geval afgewezen voor schade die je ten tijde van de hoofdzaak niet kende.
Kan de rechter de schade schatten?
Ja. De rechter begroot de schade op de wijze die het meest past bij de aard ervan. Kan de omvang niet nauwkeurig worden vastgesteld, dan schat hij haar (artikel 6:97 BW). Geef de rechter daarom stukken waarop hij een redelijke schatting kan baseren, zoals facturen, offertes of boekhouding.
Primaire bronnen
- Artikel 79 Rv: procederen in persoon of bij advocaat
- Artikel 612 Rv: begroting in het vonnis of veroordeling op te maken bij staat
- Artikel 613 Rv: begin van de schadestaatprocedure en bevoegde rechter
- Artikel 614 Rv: vereffening in andere vorm dan geld
- Artikel 615 Rv: nieuwe schadeposten en verzet
- Artikel 615a Rv: hoofdzaak en schadestaat als afzonderlijke gedingen
- Artikel 615b Rv: veroordeling en afzonderlijke toewijzing van posten
- Artikel 6:97 BW: begroting en schatting van schade
- Artikel 6:101 BW: eigen schuld
- Hoge Raad 30 juni 2006, ECLI:NL:HR:2006:AX6246: geen strenge eisen aan verwijzing naar de schadestaat
- Hoge Raad 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2360: mogelijkheid van schade aannemelijk is voldoende
- Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch 30 september 2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:2680: deels begroot, rest naar de schadestaat; eigen schuld deels gehonoreerd
Verwijst een vonnis naar de schadestaat, of word je met een schadestaat geconfronteerd? Leg je situatie aan mij voor: bel 020 210 31 38 of stuur je vraag via de pagina advocaat geschillen en procedures. — Remko Roosjen
