Persoonlijke aansprakelijkheid betekent dat je met je privévermogen instaat voor schulden of schade, ook als je via een onderneming handelt. Een bestuurder van een bv of nv is alleen in bijzondere gevallen persoonlijk aansprakelijk, bijvoorbeeld bij onbehoorlijk bestuur (artikel 2:9 BW) of bij kennelijk onbehoorlijk bestuur dat een belangrijke oorzaak van het faillissement is (artikel 2:248 BW). De eigenaar van een eenmanszaak (artikel 3:276 BW) en de vennoten van een vof (artikel 18 WvK) zijn wel met hun privévermogen aansprakelijk.
- Bestuurdersaansprakelijkheid: in beginsel is alleen de vennootschap zelf aansprakelijk. Een bestuurder kan tegenover een schuldeiser persoonlijk aansprakelijk zijn als hij namens de vennootschap een verbintenis aanging terwijl hij wist of redelijkerwijs behoorde te begrijpen dat de vennootschap niet zou kunnen betalen en geen verhaal zou bieden (Beklamel-norm), tenzij hij omstandigheden aanvoert waaruit volgt dat hem geen persoonlijk ernstig verwijt treft (HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2627). Tegenover de vennootschap zelf is hij gehouden tot een behoorlijke vervulling van zijn taak (artikel 2:9 BW).
- Vereffenaar van een nalatenschap: een vereffenaar moet de nalatenschap als een goed vereffenaar beheren en vereffenen (artikel 4:211 lid 1 BW). Doet hij dat onzorgvuldig, dan kan hij persoonlijk aansprakelijk zijn voor de schade van schuldeisers of erfgenamen. Daarmee wordt hij gedwongen zorgvuldig te handelen in het belang van schuldeisers en erfgenamen.
- Curatoren in faillissementen: een curator kan persoonlijk aansprakelijk zijn als hij niet handelt zoals in redelijkheid mag worden verwacht van een curator met voldoende inzicht en ervaring die zijn taak met nauwgezetheid en inzet verricht. Daarnaast moet hem persoonlijk een verwijt te maken zijn: hij handelde terwijl hij het onjuiste daarvan inzag of redelijkerwijs behoorde in te zien (HR 16 december 2011, ECLI:NL:HR:2011:BU4204, Prakke/Gips).
Bij bestuurders en curatoren geldt een hoge drempel voor persoonlijke aansprakelijkheid. Voor bestuurders rechtvaardigt de Hoge Raad dat onder meer met het maatschappelijk belang dat bestuurders hun handelen niet in onwenselijke mate door defensieve overwegingen laten bepalen. Bij curatoren past volgens de Hoge Raad terughoudendheid bij de toetsing.
Waaruit ontstaat aansprakelijkheid?
Persoonlijke aansprakelijkheid kan voortvloeien uit drie hoofdbronnen:
- Op grond van contract of overeenkomst: Dit betreft situaties waarin een individu expliciet persoonlijke verantwoordelijkheid heeft aanvaard via een contractuele verplichting. Bijvoorbeeld, wanneer een bestuurder zich persoonlijk borg stelt voor een lening van het bedrijf (artikel 7:850 lid 1 BW).
- Op grond van de wet: de wet bepaalt in een aantal gevallen dat iemand persoonlijk aansprakelijk is. Denk aan de bestuurder die zijn taak niet behoorlijk vervult (artikel 2:9 BW), de bestuurder bij faillissement (artikel 2:248 BW) en de vennoot van een vof (artikel 18 WvK). Meer hierover lees je op onze pagina wanneer is een bestuurder persoonlijk aansprakelijk.
- Uit onrechtmatige daad: Als een individu door zijn handelen of nalaten schade veroorzaakt aan een ander, kan hij op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk worden gesteld. Ook een bestuurder kan zo aansprakelijk zijn, maar alleen als hem persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt.
Welke typen aansprakelijkheid zijn er?
Er zijn twee hoofdtypen van bestuurdersaansprakelijkheid:
- Interne aansprakelijkheid: Dit betreft de aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover de rechtspersoon zelf. Het gaat hier om situaties waarin de bestuurder zijn taken niet naar behoren heeft uitgevoerd, waardoor de rechtspersoon schade heeft geleden. De rechtspersoon kan dan de bestuurder aanspreken om deze schade te vergoeden.
- Externe aansprakelijkheid: dit is de aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover derden, zoals schuldeisers van de rechtspersoon. Die kan ontstaan als de bestuurder namens de vennootschap verplichtingen aanging die zij niet kon nakomen, of als hij bewerkstelligde of toeliet dat de vennootschap haar verplichtingen niet nakwam. Steeds moet hem een voldoende ernstig verwijt te maken zijn (HR 8 december 2006, ECLI:NL:HR:2006:AZ0758). Bij faillissement kan de curator de bestuurders bovendien aanspreken voor het tekort in de boedel (artikel 2:248 BW).
Wat is de wettelijke basis?
Bestuurdersaansprakelijkheid is voornamelijk geregeld in de volgende wetsartikelen:
- Artikel 2:9 BW: dit artikel regelt de interne aansprakelijkheid. Elke bestuurder is tegenover de rechtspersoon gehouden tot een behoorlijke vervulling van zijn taak. Hij is aansprakelijk voor onbehoorlijk bestuur, tenzij hem geen ernstig verwijt kan worden gemaakt en hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen af te wenden.
- Artikel 2:138 BW en 2:248 BW: deze artikelen gelden bij faillissement van een nv of bv. Iedere bestuurder is tegenover de boedel hoofdelijk aansprakelijk voor het tekort als het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is. Heeft het bestuur de boekhoudplicht of de publicatieplicht geschonden, dan staat de onbehoorlijke taakvervulling vast en wordt vermoed dat die een belangrijke oorzaak van het faillissement is; een onbelangrijk verzuim telt niet mee (artikel 2:248 lid 2 BW). Een bestuurder kan zich disculperen, de rechter kan het bedrag verminderen, en het gaat alleen om bestuur in de drie jaar vóór het faillissement (artikel 2:248 lid 1-4 en 6 BW).
- Artikel 6:162 BW: dit artikel over de onrechtmatige daad kan worden ingeroepen door derden die schade lijden door het handelen of nalaten van een bestuurder. Daarvoor moet de bestuurder persoonlijk een ernstig verwijt te maken zijn.
- Artikel 2:216 lid 3 BW: kan een bv na een uitkering aan aandeelhouders haar opeisbare schulden niet meer betalen, dan zijn de bestuurders die dat wisten of redelijkerwijs behoorden te voorzien tegenover de bv hoofdelijk aansprakelijk voor het tekort dat door de uitkering is ontstaan, tenzij zij zich disculperen.
Welke voorwaarden gelden voor aansprakelijkheid?
Voor aansprakelijkheid tegenover de rechtspersoon (artikel 2:9 BW) gelden de eerste twee punten. Tegenover derden geldt het derde punt:
- Er is sprake van onbehoorlijke taakvervulling: de bestuurder heeft niet het inzicht en de zorgvuldigheid getoond die mogen worden verwacht van een bestuurder die voor zijn taak berekend is en deze nauwgezet vervult.
- De bestuurder kan een ernstig verwijt worden gemaakt: niet elke fout leidt tot persoonlijke aansprakelijkheid. De rechter weegt alle omstandigheden, zoals de aard van de activiteiten, de risico’s, de taakverdeling binnen het bestuur en de informatie waarover de bestuurder beschikte (HR 10 januari 1997, ECLI:NL:HR:1997:ZC2243, Staleman).
- Tegenover derden: de bestuurder heeft onrechtmatig gehandeld (artikel 6:162 BW) en hem is daarvan persoonlijk een ernstig verwijt te maken. Gewone onzorgvuldigheid is dus niet genoeg; voor bestuurders geldt een hogere drempel dan in het algemeen.
Hoe beschermt rechtspersoonlijkheid je?
Uitgangspunt is dat alleen de vennootschap aansprakelijk is voor haar schulden en voor schade door haar tekortkomingen of onrechtmatige daden. Alleen onder bijzondere omstandigheden is de bestuurder daarnaast persoonlijk aansprakelijk:
- Bij onbehoorlijk bestuur: schaadt een bestuurder de rechtspersoon door onbehoorlijk bestuur waarvan hem een ernstig verwijt kan worden gemaakt, dan kan de rechtspersoon (of in faillissement de curator) hem aanspreken (artikel 2:9 BW).
- Bij handelen in strijd met wettelijke of statutaire bepalingen: dat kan bijdragen aan het oordeel dat de bestuurder een ernstig verwijt treft. De rechter weegt daarbij alle omstandigheden van het geval.
- Wanneer een bestuurder persoonlijk een onrechtmatige daad begaat: Als een bestuurder in zijn functie een onrechtmatige daad pleegt, kan hij daar persoonlijk voor worden aangesproken, ook al handelde hij namens de rechtspersoon. Daarvoor moet hem persoonlijk een ernstig verwijt te maken zijn.
Ben je persoonlijk aansprakelijk met een eenmanszaak of vof?
Ja. Een eenmanszaak is geen rechtspersoon: de ondernemer is zelf de schuldenaar. Een schuldeiser kan zijn vordering verhalen op alle goederen van de ondernemer, ook op zijn privévermogen, tenzij de wet of een overeenkomst anders bepaalt (artikel 3:276 BW).
Ook bij een vennootschap onder firma (vof) ben je als vennoot persoonlijk aansprakelijk. Iedere vennoot is hoofdelijk verbonden voor de verbintenissen van de vof (artikel 18 WvK). Een schuldeiser kan dus elke vennoot voor het hele bedrag aanspreken. Meer hierover lees je op onze pagina over aansprakelijkheid voor de schulden van een vof.
Wat zijn de gevolgen van aansprakelijkheid?
Als een bestuurder persoonlijk aansprakelijk wordt gesteld, kan dit leiden tot:
- Verplichting tot het vergoeden van schade uit privévermogen: De bestuurder kan worden veroordeeld om de geleden schade te vergoeden uit zijn eigen vermogen. Dit kan in sommige gevallen leiden tot aanzienlijke financiële consequenties.
- Mogelijk ontslag als bestuurder: Afhankelijk van de ernst van de situatie kan de bestuurder worden ontslagen uit zijn functie; bij een bv kan dat te allen tijde door het orgaan dat hem benoemt (artikel 2:244 lid 1 BW). Dit kan gepaard gaan met verlies van inkomen en andere voordelen verbonden aan de bestuursfunctie.
- Reputatieschade: Persoonlijke aansprakelijkheid kan leiden tot ernstige reputatieschade, wat de toekomstige carrièremogelijkheden van de bestuurder kan beïnvloeden. Het kan moeilijk worden om in de toekomst nog bestuursfuncties te verkrijgen. Na een faillissement kan de rechtbank, op vordering van de curator of op verzoek van het openbaar ministerie, bovendien een bestuursverbod opleggen, bijvoorbeeld als de bestuurder tijdens of in de drie jaren vóór het faillissement van de rechtspersoon bij onherroepelijke uitspraak aansprakelijk is geoordeeld op grond van artikel 2:138 of 2:248 BW (artikel 106a lid 1 onder a Fw).
Ben je zelf schuldeiser en wil je je vordering veiligstellen? Wij helpen je ook met Conservatoir beslag leggen: verlof, termijnen en beslagtypen.
Voor persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder geldt een hoge drempel. Rechters zijn terughoudend om te voorkomen dat bestuurders hun handelen in onwenselijke mate door defensieve overwegingen laten bepalen (HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2627).
Veelgestelde vragen over persoonlijke aansprakelijkheid
Ben je als bestuurder van een bv aansprakelijk voor de schulden van de bv?
In beginsel niet: de bv is zelf aansprakelijk. Alleen onder bijzondere omstandigheden ben je als bestuurder daarnaast persoonlijk aansprakelijk, bijvoorbeeld als je namens de bv een verplichting aanging terwijl je wist of redelijkerwijs behoorde te begrijpen dat de bv niet zou kunnen betalen en geen verhaal zou bieden. Dan moet je persoonlijk een ernstig verwijt te maken zijn (HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2627).
Wanneer ben je als bestuurder aansprakelijk bij faillissement?
Als het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is. De curator kan dan iedere bestuurder aanspreken voor het tekort. Het gaat om bestuur in de drie jaar vóór het faillissement, en een bestuurder kan zich disculperen (artikel 2:248 lid 1, 3 en 6 BW).
Ben je als vennoot van een vof aansprakelijk voor de schulden van de vof?
Ja. Iedere vennoot is hoofdelijk verbonden voor de verbintenissen van de vof (artikel 18 WvK). Een schuldeiser kan dus elke vennoot voor het hele bedrag aanspreken, ook met diens privévermogen.
Ben je met een eenmanszaak met je privévermogen aansprakelijk?
Ja. Een eenmanszaak heeft geen eigen rechtspersoonlijkheid. Een schuldeiser kan zijn vordering verhalen op al jouw goederen, tenzij de wet of een overeenkomst anders bepaalt (artikel 3:276 BW).
Kan een curator persoonlijk aansprakelijk zijn?
Ja, als hij niet handelt zoals mag worden verwacht van een curator met voldoende inzicht en ervaring die zijn taak met nauwgezetheid en inzet verricht, en hem persoonlijk een verwijt te maken is: hij zag in of behoorde in te zien dat zijn handelen onjuist was (HR 16 december 2011, ECLI:NL:HR:2011:BU4204).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek: artikel 2:9, 2:138, 2:216, 2:248, 3:276, 4:211 en 6:162
- Wetboek van Koophandel: artikel 18
- HR 6 oktober 1989, ECLI:NL:HR:1989:AB9521 (Beklamel)
- HR 10 januari 1997, ECLI:NL:HR:1997:ZC2243 (Staleman)
- HR 8 december 2006, ECLI:NL:HR:2006:AZ0758 (Ontvanger/Roelofsen)
- HR 16 december 2011, ECLI:NL:HR:2011:BU4204 (Prakke/Gips)
- HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2627
Wanneer schakel je een advocaat persoonlijke aansprakelijkheid in?
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom persoonlijke aansprakelijkheid staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.
