Lever je aan een buitenlandse afnemer of koop je in het buitenland in, dan leg je met een advocaat internationale handel vóór de eerste levering vast welk recht geldt, welke rechter beslist en hoe je een onbetaalde factuur int. Bij MAAK Advocaten in Amsterdam laten exporteurs en fabrikanten hun contracten opstellen of toetsen, en procederen wij als de afnemer niet betaalt.
Dit artikel hoort bij contractenrecht en geeft per vraag de kern, met een verwijzing naar de pagina waar het detail staat. Het Weens Koopverdrag, de Incoterms en de legal opinion in de internationale handel hebben elk een eigen pagina. Gaat het om douane, sancties of handelsbeperkingen, dan lees je meer bij internationaal handelsrecht.
Welke drie vragen regel je bij een internationale levering?
Bij elke grensoverschrijdende koop of levering spelen drie vragen: welk recht geldt, welke rechter beslist bij een geschil en hoe krijg je je geld als de afnemer niet betaalt. Alle drie kun je vooraf in je contract regelen.
| Vraag | Hoofdregel zonder afspraak | Bron |
|---|---|---|
| Welk recht geldt? | Bij koop van goederen het recht van het land van de verkoper | artikel 4 Rome I |
| Welke rechter beslist? | Binnen de EU de rechter van de gedaagde, of van de plaats van levering | artikel 4 en 7 Brussel I bis |
| Hoe int je? | Binnen de EU is een vonnis zonder extra procedure uitvoerbaar | artikel 39 Brussel I bis |
Met een afspraak kies je zelf: het recht via een rechtskeuze, de rechter via een forumkeuze. Wie draagt het transportrisico en wie regelt de douane, is een vierde punt; dat leg je vast met Incoterms.
Welk recht geldt voor je internationale levering?
Het recht dat jij en je wederpartij kiezen. Kies je niets, dan geldt bij een koop van goederen het recht van het land waar de verkoper zijn gewone verblijfplaats heeft. Daarnaast kan het Weens Koopverdrag van toepassing zijn.
De rechtskeuze staat in artikel 3 lid 1 van de Rome I-verordening: de keuze moet uitdrukkelijk zijn of duidelijk blijken uit het contract of de omstandigheden, en mag ook voor een deel van het contract gelden. Je kunt ook het recht van een land buiten de EU kiezen (artikel 2). Zonder keuze wijst artikel 4 lid 1 het recht aan: bij koop van goederen dat van de verkoper (onder a), bij diensten dat van de dienstverrichter (onder b) en bij distributie dat van de distributeur (onder f). Is het contract kennelijk nauwer verbonden met een ander land, dan geldt het recht van dat land (lid 3).
Het Weens Koopverdrag geldt voor koop van roerende zaken tussen partijen in verschillende verdragsstaten, of als het internationaal privaatrecht verwijst naar het recht van een verdragsstaat (artikel 1 lid 1 Weens Koopverdrag). Partijen kunnen het uitsluiten (artikel 6).
Een eerste grote order uit het buitenland is goed nieuws, en dat moet het blijven. Mijn advies: leg vóór de eerste levering vast welk recht geldt, en kies het recht dat je kent. Voor een Nederlandse verkoper is dat meestal Nederlands recht. Zonder keuze geldt bij een koop vaak toch het recht van de verkoper, maar ik wil niet dat jouw positie afhangt van een regel die je wederpartij kan betwisten. Beslis daarna bewust over het Weens Koopverdrag: laten gelden of uitsluiten. Het verdrag regelt klachten en ontbinding anders dan het Burgerlijk Wetboek. En zet de rechtskeuze in het contract dat je wederpartij tekent, niet alleen in je algemene voorwaarden op de website. Meer daarover bij rechtskeuze in een contract naar Nederlands recht.
Bij welke rechter kom je terecht als het misgaat?
Bij de rechter die je in je contract hebt aangewezen. Zonder forumkeuze dagvaard je binnen de EU de afnemer in zijn eigen land, of bij een koop in het land waar volgens het contract is geleverd of had moeten worden geleverd.
Dat volgt uit artikel 4 lid 1 en artikel 7 punt 1 onder b van Brussel I bis. Een forumkeuze voldoet aan de vormeisen als ze schriftelijk is gemaakt of schriftelijk is bevestigd, past bij een vaste werkwijze tussen partijen of bij een bekend handelsgebruik; ze is exclusief, tenzij partijen iets anders afspreken (artikel 25 lid 1). Een e-mail die de afspraak duurzaam vastlegt, telt als schriftelijk (lid 2).
Zit je afnemer buiten de EU, dan geldt een forumkeuze voor de Nederlandse rechter ook via artikel 25 Brussel I bis: dat artikel werkt ongeacht waar partijen wonen (artikel 6 lid 1 Brussel I bis). Zonder forumkeuze bepaalt het Nederlandse procesrecht of de Nederlandse rechter bevoegd is, bijvoorbeeld als de verbintenis in Nederland is of moet worden uitgevoerd (artikel 6 onder a Rv).
Wat ik het vaakst zie, is dat de afspraken over recht en rechter niet de hele samenwerking dekken. In een kort geding dat ik voerde voor een Duitse agent tegen zijn principalen in Azië, stond in de agentuurovereenkomst een keuze voor Nederlands recht en de rechtbank Amsterdam. Naast die agentuur kocht de agent ook zelf in en verkocht hij door, zonder schriftelijk contract. De kantonrechter oordeelde dat de forumkeuze niet ook voor die wederverkoop gold (artikel 8 Rv) en verklaarde zich voor dat deel onbevoegd. De vorderingen uit de agentuur wees hij af, en mijn cliënt werd in de proceskosten veroordeeld (Rechtbank Amsterdam 21 november 2023, ECLI:NL:RBAMS:2023:7400, r.o. 4.7 en 4.9). Mijn advies: leg recht en rechter vast voor de hele relatie, in een raamovereenkomst die ook de losse orders dekt.
Zit je afnemer buiten de EU, dan begin ik bij de vraag waar je straks geld moet halen. Is een Nederlands vonnis daar onzeker, dan bespreek ik arbitrage als alternatief.
Meer over rechtsmacht lees je bij de bevoegde Nederlandse rechter bij internationale geschillen.
Hoe krijg je een buitenlandse afnemer aan het betalen?
Binnen de EU is een Nederlands vonnis in elke andere lidstaat uitvoerbaar zonder aparte procedure. Voor een onbetwiste vordering is er bovendien het Europees betalingsbevel. Buiten de EU hangt de incasso af van verdragen en van het recht van het land waar je afnemer zit.
Een vonnis uit een lidstaat wordt in de andere lidstaten erkend zonder bijzondere procedure en is daar uitvoerbaar zonder verklaring van uitvoerbaarheid (artikel 36 lid 1 en 39 Brussel I bis).
Het Europees betalingsbevel is bedoeld voor een geldvordering voor een vast, opeisbaar bedrag in een grensoverschrijdende zaak (Verordening (EG) nr. 1896/2006, artikel 3 en 4). Je vraagt het aan met een standaardformulier (artikel 7). De afnemer kan binnen 30 dagen na betekening verzet doen, zonder redenen te geven (artikel 16 lid 2 en 3). Doet hij dat, dan gaat de zaak verder als gewone procedure (artikel 17 lid 1). Zonder verzet verklaart het gerecht het bevel uitvoerbaar (artikel 18), en dan kun je het in de andere lidstaten ten uitvoer leggen zonder aparte procedure (artikel 19). Denemarken doet niet mee (artikel 2 lid 3).
Is er risico dat de afnemer vermogen wegsluist, dan kun je in Nederland conservatoir beslag leggen met verlof van de voorzieningenrechter (artikel 700 Rv). Voorlopige en bewarende maatregelen kun je ook vragen in een andere lidstaat dan die van de bodemrechter (artikel 35 Brussel I bis).
Buiten de EU geldt het omgekeerde vertrekpunt. Een vonnis van een rechter buiten de EU is in Nederland niet zonder meer uitvoerbaar, tenzij een verdrag of de wet dat regelt; de zaak kan dan opnieuw bij de Nederlandse rechter worden behandeld (artikel 431 Rv). Of een Nederlands vonnis in een land buiten de EU wordt uitgevoerd, bepaalt het recht van dat land.
Een onbetaalde factuur bij een buitenlandse afnemer voelt verder weg dan hij is. Mijn eerste stap blijft een duidelijke sommatie met een termijn, in een taal die de afnemer begrijpt. Betaalt hij niet en betwist hij de factuur niet, dan kies ik meestal het Europees betalingsbevel. Betwist hij de factuur inhoudelijk, dan begin ik liever meteen een procedure in Nederland, als de rechter hier bevoegd is.
Staat er een factuur open bij een buitenlandse afnemer? Laat je incassoroute beoordelen door een advocaat contractenrecht. De stappen van de procedure zelf staan bij de internationale incassoprocedure.
Je afnemer betaalt niet of je krijgt een claim uit het buitenland: wat nu?
Reageer binnen de termijn en zet de stukken, de plek van het vermogen en de lopende termijnen op een rij. Daarna kies je tussen gesprek, betalingsbevel, beslag of procedure.
In de eerste week wil ik drie dingen weten.
- Wat staat er in de stukken die partijen echt hebben getekend of geaccepteerd, inclusief algemene voorwaarden en orderbevestigingen? Daar staan het recht en de rechter, of juist niet.
- Waar zit de afnemer, en waar heeft hij vermogen of klanten? Dat bepaalt of beslag zin heeft en waar je procedeert.
- Welke termijnen lopen er al? Een dagvaarding uit het buitenland gaat voor.
Verschijn je bij een rechter in een andere lidstaat zonder de bevoegdheid te betwisten, dan wordt die rechter in beginsel bevoegd (artikel 26 lid 1 Brussel I bis). Het bevoegdheidsverweer hoort dus in je eerste reactie.
Daarna kiezen we de route: een gesprek, een betalingsbevel, beslag of een procedure. Jij blijft je klant bedienen; het juridische werk nemen wij over.
Praktijkvoorbeeld: een machinebouwer en een Poolse afnemer
Stel: een Nederlandse machinebouwer verkoopt een productielijn aan een Poolse fabriek. De order loopt via e-mail; in de orderbevestiging staat dat de lijn in Nederland wordt geleverd. Na installatie blijft de laatste termijn onbetaald, en de afnemer meldt gebreken. Dit is een illustratie, geen echte zaak.
Er is geen getekende forumkeuze. Toch kan de machinebouwer in Nederland procederen, want bij een koop is de rechter bevoegd van de plaats waar volgens het contract is geleverd (artikel 7 punt 1 onder b Brussel I bis). Zonder rechtskeuze geldt het recht van de verkoper, dus Nederlands recht (artikel 4 lid 1 onder a Rome I). Omdat partijen het Weens Koopverdrag niet hebben uitgesloten, geldt het verdrag voor deze koop (artikel 1 lid 1 onder b en artikel 6 Weens Koopverdrag). Het betalingsbevel ligt niet voor de hand, omdat de afnemer de vordering betwist. Het Nederlandse vonnis kan de machinebouwer daarna in Polen ten uitvoer laten leggen zonder exequatur (artikel 39 Brussel I bis).
Wanneer schakel je een advocaat in?
Het liefst vóór de eerste levering, als contract en voorwaarden nog op tafel liggen. Verder zodra een buitenlandse afnemer niet betaalt, eigen voorwaarden met een buitenlandse forumkeuze stuurt of een claim indient.
Als advocaat contractenrecht bij MAAK Advocaten in Amsterdam stel ik internationale contracten en voorwaarden op en toets ik ze. Ik procedeer voor Nederlandse en buitenlandse ondernemingen bij de Nederlandse rechter, in eerste aanleg en in hoger beroep. Jij kent je klant en je markt; recht, rechter en incasso nemen wij van je over.
Hoe werkt MAAK Advocaten bij internationale handel?
We beginnen bij de stukken en het doel: levering, betaling of een werkbare relatie met je buitenlandse partner. Procederen is een middel, geen doel.
In Nederland procedeer je buiten de kantonzaken alleen met een advocaat (artikel 79 lid 2 Rv). Wij werken in vier stappen:
- contract, algemene voorwaarden en orderbevestigingen beoordelen, en recht en rechter voor de hele relatie vastleggen;
- bij niet-betaling: een sommatie, en de keuze tussen betalingsbevel, beslag en procedure;
- bij een claim of buitenlandse dagvaarding: de bevoegdheid toetsen en binnen de termijn reageren;
- de procedure bij de Nederlandse rechter, in eerste aanleg en in hoger beroep, en daarna de tenuitvoerlegging.
Veelgestelde vragen
Welk recht geldt als je in een internationaal contract niets hebt gekozen?
Binnen de EU wijst de Rome I-verordening het recht aan. Bij een koop van goederen is dat het recht van het land waar de verkoper zijn gewone verblijfplaats heeft, bij diensten dat van de dienstverrichter (artikel 4 lid 1 Rome I). Is het contract kennelijk nauwer verbonden met een ander land, dan geldt dat recht.
Wat doe je als je een dagvaarding uit een andere EU-lidstaat ontvangt?
Noteer meteen de termijn en laat de stukken beoordelen voordat je reageert. Vind je dat die buitenlandse rechter niet bevoegd is, voer dat verweer dan in je eerste reactie: wie verschijnt zonder de bevoegdheid te betwisten, maakt die rechter in beginsel bevoegd (artikel 26 lid 1 Brussel I bis).
Wat doe je als je afnemer eigen inkoopvoorwaarden met een buitenlandse forumkeuze stuurt?
Reageer voordat je levert. Een forumkeuze voor een rechter in een EU-lidstaat geldt alleen als ze schriftelijk is gemaakt of bevestigd, of past bij jullie vaste werkwijze of een bekend handelsgebruik (artikel 25 Brussel I bis). Zit je afnemer buiten de EU en wijst ze bij uitsluiting een rechter buiten de EU aan, dan kun je hem niet in Nederland dagvaarden (artikel 8 lid 2 Rv).
Heb je een exequatur nodig voor een Nederlands vonnis in een andere EU-lidstaat?
Nee. Een vonnis dat in Nederland uitvoerbaar is, is in de andere lidstaten uitvoerbaar zonder verklaring van uitvoerbaarheid (artikel 39 Brussel I bis). Je legt de executieautoriteit daar een afschrift van het vonnis en een certificaat voor (artikel 42).
Kun je een Nederlands vonnis buiten de EU laten uitvoeren?
Dat bepaalt het recht van het land waar je afnemer vermogen heeft; Brussel I bis geldt daar niet. Kijk daarom al bij het sluiten van het contract waar je straks moet executeren, en overweeg arbitrage als een Nederlands vonnis daar onzeker is.
Primaire bronnen
- Verordening (EG) nr. 593/2008 (Rome I): artikel 2, 3 en 4 (rechtskeuze en toepasselijk recht zonder keuze)
- Verordening (EU) nr. 1215/2012 (Brussel I bis): artikel 4, 6, 7, 25 en 26 (bevoegdheid), 35 (voorlopige maatregelen), 36, 39 en 42 (erkenning en tenuitvoerlegging)
- Verordening (EG) nr. 1896/2006 tot invoering van een Europese betalingsbevelprocedure, geconsolideerde tekst van 1 mei 2025: artikel 2, 3, 4, 7, 16, 17, 18 en 19
- Artikel 1 Weens Koopverdrag en artikel 6 Weens Koopverdrag: toepassingsgebied en uitsluiting
- Artikel 6 Rv en artikel 8 Rv: rechtsmacht van de Nederlandse rechter en forumkeuze voor een rechter buiten de EU
- Artikel 79 Rv: procesvertegenwoordiging door een advocaat
- Artikel 431 Rv: buitenlandse vonnissen buiten verdragen
- Artikel 700 Rv: verlof voor conservatoir beslag
- Rechtbank Amsterdam (kantonrechter, kort geding) 21 november 2023, ECLI:NL:RBAMS:2023:7400: forumkeuze geldt per rechtsbetrekking (r.o. 4.7)
Lever je aan een buitenlandse afnemer, of betaalt je buitenlandse klant niet? Leg je situatie aan mij voor: bel 020 210 31 38 of stuur je vraag via de pagina advocaat contractenrecht. — Remko Roosjen
