Een claim tot schadevergoeding verjaart in de regel vijf jaar na de dag nadat je zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en uiterlijk twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW). Voor een claim tegen de producent op grond van productaansprakelijkheid (artikel 6:185 BW) geldt drie jaar, en tien jaar na het in het verkeer brengen vervalt dat recht (artikel 6:191 BW).
Welke verjaringstermijnen gelden voor een claim?
Hoe lang je hebt om een claim in te stellen, hangt af van het soort vordering:
- Nakoming van een overeenkomst, bijvoorbeeld levering of het verrichten van werk: vijf jaar na de dag waarop de vordering opeisbaar werd (artikel 3:307 lid 1 BW).
- Schadevergoeding, ook bij contractbreuk of een onrechtmatige daad: vijf jaar na de dag nadat je zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW). Bij schade door verontreiniging van lucht, water of bodem, door gevaarlijke stoffen of door bepaalde bodembeweging geldt in plaats van twintig jaar een termijn van dertig jaar (artikel 3:310 lid 2 BW). Levert de gebeurtenis een strafbaar feit op, dan verjaart de vordering tegen de dader niet zolang het recht tot strafvordering niet is vervallen (artikel 3:310 lid 4 BW).
- Schade door letsel of overlijden, bijvoorbeeld na een medische fout: vijf jaar na de dag nadat je zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, zonder termijn van twintig jaar. Was je toen minderjarig, dan loopt de vijf jaar vanaf de dag nadat je meerderjarig bent geworden (artikel 3:310 lid 5 BW).
- Schade door een gebrekkig product, tegenover de producent: drie jaar na de dag nadat je met de schade, het gebrek en de identiteit van de producent bekend bent geworden of had moeten worden (artikel 6:191 lid 1 BW). Daarnaast vervalt het recht tien jaar nadat de producent het product in het verkeer bracht (artikel 6:191 lid 2 BW).
- Geldt er geen bijzondere termijn, dan verjaart een rechtsvordering na twintig jaar (artikel 3:306 BW).
Je kunt de verjaring stuiten met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin je je recht op nakoming ondubbelzinnig voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW). Dat kan ook bij een vordering tot schadevergoeding in geld (HR 28 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:766). Daarna begint een nieuwe termijn, gelijk aan de oorspronkelijke maar niet langer dan vijf jaar; de verjaring treedt nooit eerder in dan bij de oorspronkelijke termijn (artikel 3:319 BW). Ook een eis bij de rechter stuit de verjaring. Wordt die eis niet toegewezen, dan geldt de stuiting alleen als je binnen zes maanden na het einde van het geding een nieuwe eis instelt die alsnog wordt toegewezen (artikel 3:316 lid 1 en 2 BW).
Verjaring werkt niet automatisch: de rechter mag het middel van verjaring niet ambtshalve toepassen (artikel 3:322 lid 1 BW). De wederpartij moet zich er dus zelf op beroepen. Claim je schade wegens contractbreuk, let dan ook op de klachtplicht: protesteer binnen bekwame tijd nadat je het gebrek hebt ontdekt of redelijkerwijs had moeten ontdekken, anders kun je je niet meer op het gebrek beroepen (artikel 6:89 BW).
Wanneer vervalt een claim wegens een gebrekkig product?
Een chirurg heeft voor een heupprothese verschillende onderdelen gebruikt, die op verschillende tijdstippen in omloop zijn gebracht. De kwalificatie ‘in omloop gebracht’ is van belang bij de vraag of een recht op schadevergoeding van een benadeelde, hier een patiënt die een vordering tot vergoeding van schade door een gebrek in de heupprothese heeft ingesteld, nog kan bestaan gezien het tijdsverloop. Het recht op schadevergoeding tegen de producent vervalt door verloop van tien jaar na de aanvang van de dag volgende op die waarop de producent de zaak die de schade heeft veroorzaakt, in het verkeer heeft gebracht (artikel 6:191 lid 2 BW). In dit geval is de hamvraag voor de beoordeling van de vervaldatum van een rechtsvordering, of deze wordt beoordeeld op basis van de verschillende afzonderlijke onderdelen, of dat de beoordeling moet plaatsvinden op basis van de datum waarop het product uiteindelijk is voltooid (of geassembleerd). Onze advocaten aansprakelijkheidsrecht / productregulering (CE-markering) bespreken de belangrijkste inzichten uit deze zaak.
Wat betekent het in het verkeer brengen van een product voor het verstrijken van de productaansprakelijkheid periode?
Een product in het verkeer brengen betekent niets meer dan het product doorgeven aan de distributieketen. Het betekent dat het product het productieproces heeft doorlopen en de fabrikant heeft verlaten. Dit is niet altijd duidelijk, bijvoorbeeld bij bedrijven met moeder-dochterrelaties. In een zaak van het Europese Hof van Justitie (O’Byrne / Safoni) werd geoordeeld dat moet worden nagegaan of de entiteit in deze context daadwerkelijk deel uitmaakt van het productieproces van het betreffende product.
Wat is het verschil tussen verjaring en verval van een rechtsvordering tot schadevergoeding?
In de relevante paragraaf over productaansprakelijkheid en (hier) de verjaring en het verval van een rechtsvordering tot schadevergoeding (specifiek artikel 6:191 BW) worden zowel de verjaring van de rechtsvordering tot schadevergoeding als het verval van het recht op schadevergoeding geregeld. Het vermeldt het volgende:
“De rechtsvordering tot schadevergoeding van de benadeelde tegen de producent ingevolge artikel 185, eerste lid, verjaart door verloop van drie jaren na de aanvang van de dag, volgende op die waarop de benadeelde met de schade, het gebrek en de identiteit van de producent bekend is geworden of had moeten worden.
Het recht op schadevergoeding van de benadeelde jegens de producent ingevolge artikel 185, eerste lid, vervalt door verloop van tien jaren na de aanvang van de dag, volgende op die waarop de producent de zaak die de schade heeft veroorzaakt, in het verkeer heeft gebracht. Hetzelfde geldt voor het recht van een derde die mede voor de schade aansprakelijk is, terzake van regres jegens de producent.”
Is een verjaringstermijn verstreken, dan kan de schuldenaar zich op verjaring beroepen; de rechter doet dat niet uit zichzelf (artikel 3:322 lid 1 BW). Slaagt het beroep, dan kun je je vordering niet meer afdwingen. Er blijft een natuurlijke verbintenis over: de schuldenaar mag nog betalen, maar hoeft het niet (artikel 6:3 lid 2 onder a BW). Een verjaringstermijn kun je stuiten, bijvoorbeeld met een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin je je recht ondubbelzinnig voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW). Daarna begint een nieuwe termijn te lopen (artikel 3:319 BW), zodat je ook na drie jaar nog kunt procederen. Een vervaltermijn kun je niet stuiten: een aanmaning houdt de tien jaar van artikel 6:191 lid 2 BW niet tegen. Laat je daarom tijdig adviseren zodra je weet dat je schade hebt geleden.
Waarom vond de patiënt de heupprothese gebrekkig?
De patiënt kreeg op 24 september 2004 een metaal-op-metaal-heupprothese (MoM) die bestond uit vier onderdelen: een kom, een kop, een adapterhuis en een steel. Volgens de patiënt was de prothese gebrekkig, omdat door wrijving tussen de metalen kop en kom metaaldeeltjes vrijkwamen. In 2012 werden verhoogde kobalt- en chroomwaarden in zijn bloed vastgesteld en werden de kop en de kom verwijderd. De vier onderdelen waren op verschillende data door de producent in het verkeer gebracht: de kop op 11 februari 2004 en de kom op 7 augustus 2004 (HR 16 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1172, r.o. 2.2 en 3.2.3).
Wat vorderde de patiënt?
De patiënt vorderde onder meer een verklaring voor recht dat de fabrikant en de importeur hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de geleden en nog te lijden schade door de implantatie van de heupprothese (r.o. 2.3). Een verklaring voor recht vorder je vaak als de omvang van de schade nog niet vaststaat of ingewikkeld is.
Zijn de producent en importeur aansprakelijk?
De producent en de importeur verweerden zich tegen de verklaring voor recht met een beroep op de wettelijke vervaltermijn van artikel 6:191 lid 2 BW. Dat is het belang van deze zaak: slaagt dit verweer, dan is het recht van de patiënt op schadevergoeding uit productaansprakelijkheid vervallen.
De producent en de importeur voerden aan dat de kop van de heupprothese meer dan tien jaar vóór de dagvaarding van 19 mei 2014 in het verkeer was gebracht. Volgens hen was het recht op schadevergoeding daarom vervallen, of het product nu gebrekkig was of niet. De rechtbank en het hof gingen daar niet in mee. Het hof zag de heupprothese als een eindproduct dat uit meer onderdelen bestaat, en oordeelde dat de vervaltermijn in dit geval pas ging lopen toen de kom in het verkeer werd gebracht, omdat het gestelde gebrek door de combinatie van kop en kom werd veroorzaakt. De termijn was volgens het hof dus nog niet verstreken.
De fabrikant en importeur legden de zaak vervolgens voor aan de Hoge Raad.
Wanneer begint de vervaltermijn van artikel 6:191 lid 2 BW volgens de Hoge Raad?
De Hoge Raad stelt voorop dat de afdeling productaansprakelijkheid in het BW uitvoering geeft aan Richtlijn 85/374/EEG. In dat kader is ook van belang dat het Hof van Justitie van de EU het begrip ‘in het verkeer brengen’ al heeft uitgelegd (HR 16 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1172, r.o. 3.2.1).
Het begin van de vervaltermijn moet gebaseerd zijn op objectieve criteria. Het product is in het verkeer gebracht wanneer het “het productieproces van de producent heeft verlaten en een verkoopproces is ingegaan in een vorm waarin het aan het publiek wordt aangeboden voor gebruik of consumptie” (O’Byrne/Sanofi Pasteur).
Waarom is een producent op een bepaald moment niet langer aansprakelijk?
Dat een producent op een gegeven moment niet meer aansprakelijk is voor een geleverd product, heeft een reden. Producten slijten in de loop van de tijd, veiligheidsnormen worden strenger en de wetenschappelijke en technische kennis gaat vooruit. Het zou daarom onbillijk zijn de producent zonder tijdsbeperking aansprakelijk te houden voor gebreken van zijn product. Daarom geldt de vervaltermijn van tien jaar (artikel 6:191 lid 2 BW; HR 16 juli 2021, r.o. 3.2.1).
Begint er een nieuwe vervaltermijn als een product uit onderdelen wordt samengesteld?
Tegen die achtergrond oordeelt de Hoge Raad dat de heupprothese die de chirurg tijdens de operatie uit vier onderdelen samenstelde, geen door de producent in het verkeer gebracht (eind)product is. Anders zou het samenstellen van de prothese een nieuwe vervaltermijn voor de productaansprakelijkheid van de producent laten beginnen (r.o. 3.2.2). Elk van de vier onderdelen is een afzonderlijk product dat de producent afzonderlijk in het verkeer heeft gebracht. Voor de kop begon de vervaltermijn dus op 12 februari 2004 (r.o. 3.2.3).
Het hof had dus niet mogen oordelen dat de samengestelde prothese een (eind)product is en dat de vervaltermijn van dit product pas begint bij het in het verkeer brengen van de kom, omdat de gestelde gebrekkigheid door een combinatie van de kop en de kom wordt veroorzaakt en de kom als laatste in het verkeer is gebracht (r.o. 3.2.4).
Oordeelt de rechter na terugwijzing dat de kom gebrekkig is, bijvoorbeeld omdat die schade veroorzaakt als hij in contact komt met de kop, dan begon voor de kom de vervaltermijn op 8 augustus 2004. De aansprakelijkheid van de producent voor schade doordat de gebrekkige kom in contact komt met de kop, wordt dan niet verminderd doordat de producent voor de kop niet meer aansprakelijk is (r.o. 3.2.5). De Hoge Raad vernietigde het arrest van het hof en het tussenvonnis van de rechtbank op dit punt, en wees de zaak terug naar de rechtbank Midden-Nederland. Voor schade door de kom kan de producent dus nog aansprakelijk zijn, als de rechter na terugwijzing oordeelt dat de kom gebrekkig is.
Veelgestelde vragen over de verjaring van een claim
Wanneer verjaart een claim?
Dat hangt af van de claim. Een vordering tot nakoming van een overeenkomst verjaart vijf jaar na de dag waarop zij opeisbaar werd (artikel 3:307 lid 1 BW). Een claim tot schadevergoeding verjaart vijf jaar nadat je zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW). Daarop bestaan uitzonderingen: bij schade door letsel of overlijden geldt geen termijn van twintig jaar, bij onder meer milieuschade geldt dertig jaar en bij een strafbaar feit kan de vordering tegen de dader later verjaren (artikel 3:310 lid 2, 4 en 5 BW). Zonder bijzondere termijn geldt twintig jaar (artikel 3:306 BW).
Wanneer verjaart een letselschadeclaim of een claim wegens medische aansprakelijkheid?
Een vordering tot vergoeding van schade door letsel of overlijden verjaart vijf jaar na de dag nadat de benadeelde zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend is geworden. De termijn van twintig jaar geldt hier niet. Was de benadeelde toen minderjarig, dan loopt de termijn vanaf de dag na het bereiken van de meerderjarigheid (artikel 3:310 lid 5 BW). Gaat het om een gebrekkig product, dan gelden tegenover de producent ook de termijnen van artikel 6:191 BW.
Hoe lang heb je om een claim wegens contractbreuk in te dienen?
Wil je nakoming, dan heb je vijf jaar na de dag waarop de vordering opeisbaar werd (artikel 3:307 lid 1 BW). Wil je schadevergoeding, dan geldt de termijn van artikel 3:310 lid 1 BW. Protesteer bovendien binnen bekwame tijd nadat je een gebrek in de prestatie hebt ontdekt of redelijkerwijs had moeten ontdekken; anders kun je je niet meer op het gebrek beroepen (artikel 6:89 BW).
Hoe stuit je de verjaring van een claim?
Met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin je je recht op nakoming ondubbelzinnig voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW), ook bij een vordering tot schadevergoeding in geld (HR 28 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:766), of door een eis bij de rechter (artikel 3:316 BW). Na stuiting begint een nieuwe termijn, gelijk aan de oorspronkelijke maar niet langer dan vijf jaar (artikel 3:319 BW). Dat geldt niet als je eis wordt toegewezen: dan kun je de uitspraak tot twintig jaar na de dag van de uitspraak ten uitvoer leggen (artikel 3:324 lid 1 BW).
Wat is het verschil tussen verjaring en verval bij productaansprakelijkheid?
Tegenover de producent verjaart je vordering drie jaar nadat je met de schade, het gebrek en de identiteit van de producent bekend bent geworden of had moeten worden; die termijn kun je stuiten. Daarnaast vervalt je recht tien jaar nadat de producent het product in het verkeer bracht (artikel 6:191 BW); die termijn kun je niet stuiten. Wordt een product pas bij gebruik samengesteld uit onderdelen die de producent afzonderlijk in het verkeer bracht, zoals een heupprothese tijdens een operatie, dan begint de vervaltermijn per onderdeel te lopen (HR 16 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1172, r.o. 3.2.2-3.2.3).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:306, 3:307, 3:310, 3:316, 3:317, 3:319 en 3:322
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:3, 6:89, 6:185 en 6:191
- Richtlijn 85/374/EEG (productaansprakelijkheid)
- HR 16 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1172 (heupprothese)
- HR 28 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:766
Contact opnemen met een productaansprakelijkheid advocaat in Amsterdam?
Wil je als fabrikant, importeur of distributeur meer weten over de reikwijdte van dit arrest en de betekenis ervan voor je organisatie? Neem dan contact op met onze productaansprakelijkheid advocaat in Amsterdam Remko Roosjen.
Ons Amsterdamse advocatenkantoor op het gebied van product- en veiligheidsregelgeving helpt je graag met je juridische uitdagingen en implementatie in je bedrijfsprocessen. Het vervallen van een juridische schadeclaim is niet altijd duidelijk en wij helpen je graag.