Een CMR-vrachtbrief is het vervoerdocument bij internationaal goederenvervoer over de weg. Hij legt de vervoerovereenkomst vast (artikel 4 CMR) en levert, behoudens tegenbewijs, bewijs van de voorwaarden van de overeenkomst en van de ontvangst van de goederen door de vervoerder (artikel 9 lid 1 CMR). Ontbreekt de vrachtbrief, dan blijft de overeenkomst geldig en blijft het CMR van toepassing.
De CMR vrachtbrief speelt een belangrijke rol in het internationale vervoer. In deze blog wordt daarom het belang van de CMR vrachtbrief toegelicht. Wil je eerst weten wat het CMR is, wanneer het van toepassing is op een vervoersovereenkomst en de verjaring van een rechtsvordering onder het CMR? Lees dan onze blogs “Advocaat transportrecht over het CMR” en “Verjaring rechtsvordering onder het CMR“. Ons team adviseert ook over schadevergoeding vorderen.
Wanneer wordt een CMR vrachtbrief gebruikt?
Het CMR geldt voor iedere overeenkomst onder bezwarende titel voor het vervoer van goederen over de weg met voertuigen, als de plaats van inontvangstneming en de plaats van aflevering in twee verschillende landen liggen en ten minste één daarvan partij is bij het verdrag (artikel 1 lid 1 CMR). Postvervoer, het vervoer van lijken en verhuizingen vallen erbuiten (artikel 1 lid 4). Het verdrag gaat uit van een vrachtbrief, maar als die ontbreekt of verloren gaat, blijft de overeenkomst gewoon geldig (artikel 4 CMR). Voor binnenlands wegvervoer geldt boek 8 BW. Daar mogen afzender en vervoerder een vrachtbrief opmaken en van elkaar verlangen dat die wordt getekend (artikel 8:1119 lid 1 BW). In de praktijk wordt daarvoor ook vaak het CMR-formulier gebruikt.
De vrachtbrief mag ook digitaal worden opgesteld (e-CMR). Een digitale vrachtbrief die voldoet aan het Aanvullend Protocol bij het CMR inzake de digitale vrachtbrief, heeft dezelfde bewijskracht en dezelfde gevolgen als de papieren vrachtbrief (artikel 2 lid 2 van het protocol). Het protocol geldt niet in alle CMR-landen. Voor Nederland (het Europese deel) is het op 5 juni 2011 in werking getreden (Trb. 2011, 92). Controleer daarom per land of je een e-CMR kunt gebruiken.
Niet alle partijen die de E-CMR faciliteren voldoen echter aan het e-protocol. De Stichting Vervoeradres informeert partijen over de conformiteit van specifieke E-CMR’s en heeft in samenwerking met andere partijen een elektronisch model voor de vrachtbrief ontwikkeld, dat voldoet aan Nederlandse en internationale wetgeving (zie de informatie van SVA over de e-CMR). Het protocol eist onder meer dat de partijen de digitale vrachtbrief waarmerken, in beginsel met een betrouwbare digitale ondertekening (artikel 3 lid 1 van het protocol).
Wat staat in de vrachtbrief?
Conform het CMR Verdrag is de vervoersovereenkomst vastgelegd in de CMR vrachtbrief. In de CMR vrachtbrief worden dan ook (beknopt) de afspraken tussen de betrokken partijen vastgelegd. De algemene voorwaarden die mogelijk van toepassing worden verklaard op de vervoersovereenkomst maken daar ook deel van uit. Omdat het CMR dwingend recht betreft, kunnen die voorwaarden echter alleen de rechten en verplichtingen zoals opgenomen in het CMR aanvullen, maar niet vervangen. Een beding dat direct of indirect afwijkt van het verdrag is nietig; de rest van de overeenkomst blijft wel geldig (artikel 41 lid 1 CMR).
Welke gegevens op de vrachtbrief moeten staan, regelt artikel 6 CMR. Verplicht zijn onder meer plaats en datum van opmaak, naam en adres van afzender, vervoerder en geadresseerde, plaats en datum van inontvangstneming en de plaats van aflevering, de aard van de goederen en de verpakking, het aantal colli met merken en nummers, het brutogewicht, de vervoerskosten, de instructies voor douaneformaliteiten en de vermelding dat het vervoer onder het CMR valt (artikel 6 lid 1). Waar dat speelt, komen er gegevens bij zoals een verbod op overlading, een rembours, een opgegeven waarde of bijzonder belang bij aflevering en een overeengekomen vervoerstermijn (artikel 6 lid 2). Voorbehouden van de vervoerder over het aantal colli of de uiterlijke staat van de goederen tekent hij met redenen op de vrachtbrief aan (artikel 8 lid 2 CMR). Zie ook een invulinstructie voor de CMR-vrachtbrief. Onjuiste of onvolledige gegevens hebben gevolgen: de afzender is aansprakelijk voor kosten en schade die de vervoerder lijdt doordat de meeste verplichte gegevens (zoals afzender, geadresseerde, laad- en losplaats, de goederen en de douane-instructies), de gegevens van artikel 6 lid 2 of de door de afzender verstrekte gegevens en instructies onnauwkeurig of onvolledig zijn, en ontbreekt de vermelding dat het CMR van toepassing is, dan is de vervoerder aansprakelijk voor de schade die de rechthebbende daardoor lijdt (artikel 7 lid 1 en 3 CMR).
Cmr vrachtbrief bepaalt rechtspositie
Aan de hand van bijvoorbeeld de instructies van de verzender kan worden bepaald of de goederen correct zijn vervoerd, of dat de vervoerder mogelijk aansprakelijk is voor schade aan de goederen. Een gemotiveerd voorbehoud van de vervoerder op de vrachtbrief voorkomt dat wordt vermoed dat de goederen en hun verpakking bij inontvangstneming in uiterlijk goede staat waren en dat het aantal colli klopte (artikel 9 lid 2 CMR). Zo’n voorbehoud bindt de afzender alleen als hij het uitdrukkelijk op de vrachtbrief heeft aanvaard (artikel 8 lid 2). Of de vervoerder van aansprakelijkheid is ontheven, hangt af van de gronden in artikel 17 lid 2 en 4 CMR, zoals een eigen gebrek van de goederen of gebrekkige verpakking.
Volgens het CMR levert de vrachtbrief volledig bewijs, behoudens tegenbewijs, van de voorwaarden van de overeenkomst en van de ontvangst van de goederen door de vervoerder (artikel 9 lid 1 CMR). Gebruik je een e-CMR, dan moet die voldoen aan het protocol. De partijen waarmerken de digitale vrachtbrief met een betrouwbare digitale ondertekening, of met een andere digitale methode die het recht van het land waar de vrachtbrief wordt opgesteld toestaat (artikel 3 lid 1 en 2 van het protocol).
De CMR-vrachtbrief speelt dus niet alleen ten aanzien van praktische zaken een belangrijke rol in het internationale vervoer, maar bepaalt ook je juridische positie als verzender, vervoerder, ondervervoerder, ontvanger of verzekeraar.
Hoe ver gaat de aansprakelijkheid van de vervoerder onder het CMR?
De vervoerder is aansprakelijk voor verlies en beschadiging van de goederen tussen inontvangstneming en aflevering, en voor vertraging in de aflevering (artikel 17 lid 1 CMR). Hij is ontheven als de schade is veroorzaakt door schuld van de rechthebbende, door een opdracht van de rechthebbende die niet het gevolg is van schuld van de vervoerder, door een eigen gebrek van de goederen of door omstandigheden die hij niet kon vermijden en waarvan hij de gevolgen niet kon verhinderen (artikel 17 lid 2). Op gebreken van zijn voertuig, of op fouten van degene van wie hij het voertuig huurde of van diens ondergeschikten, kan hij zich niet beroepen (artikel 17 lid 3).
De vergoeding bij verlies is beperkt tot 8,33 rekeneenheden (bijzondere trekkingsrechten van het IMF) per ontbrekend kilogram brutogewicht (artikel 23 lid 3 en 7 CMR). Daarnaast worden vracht, douanerechten en andere vervoerskosten terugbetaald (artikel 23 lid 4). Bij vertraging is de vergoeding ten hoogste de vrachtprijs (artikel 23 lid 5). Een hogere vergoeding is alleen mogelijk als de afzender tegen een overeengekomen toeslag een hogere waarde (artikel 24 CMR) of een bijzonder belang bij de aflevering (artikel 26 CMR) in de vrachtbrief heeft laten vermelden. Is de schade het gevolg van opzet of van schuld die volgens de wet van de rechter met opzet gelijkstaat, dan kan de vervoerder zich niet op de beperkingen beroepen (artikel 29 lid 1 CMR).
Welke termijnen gelden voor voorbehoud en verjaring onder het CMR?
Zichtbare schade meld je als geadresseerde uiterlijk bij de aflevering aan de vervoerder. Onzichtbare schade meld je schriftelijk binnen zeven dagen na de aflevering, zon- en feestdagen niet meegerekend. Het voorbehoud geeft de algemene aard van het verlies of de beschadiging aan. Maak je geen tijdig voorbehoud en heb je de staat van de goederen ook niet samen met de vervoerder vastgesteld, dan wordt behoudens tegenbewijs vermoed dat je de goederen hebt ontvangen in de staat die in de vrachtbrief staat (artikel 30 lid 1 CMR). Bij vertraging is alleen schadevergoeding verschuldigd als je binnen 21 dagen nadat de goederen ter beschikking zijn gesteld schriftelijk voorbehoud maakt (artikel 30 lid 3).
Vorderingen uit CMR-vervoer verjaren na één jaar, en na drie jaar bij opzet of daarmee gelijkgestelde schuld (artikel 32 lid 1 CMR). Bij gedeeltelijk verlies, beschadiging of vertraging loopt de termijn vanaf de dag van aflevering. Een schriftelijke vordering bij de vervoerder schorst de verjaring tot de dag waarop hij de vordering schriftelijk afwijst en de stukken terugstuurt (artikel 32 lid 2).
Wat geldt voor de vrachtbrief bij binnenlands wegvervoer?
Vervoer dat binnen Nederland begint en eindigt, valt niet onder het CMR maar onder titel 13 van boek 8 BW (artikel 8:1090 BW). Een vrachtbrief is daar niet verplicht: afzender en vervoerder kunnen er een opmaken en verlangen dat de wederpartij hem tekent (artikel 8:1119 BW). De vervoerder hoeft de gegevens op de vrachtbrief niet te onderzoeken, maar mag dat wel en mag zijn bevindingen aantekenen (artikel 8:1120 BW). Hij moet de zaken afleveren in de staat waarin hij ze ontving (artikel 8:1095 BW) en is niet aansprakelijk voor schade door een omstandigheid die een zorgvuldig vervoerder niet kon vermijden (artikel 8:1098 lid 1 BW). Zijn aansprakelijkheid is beperkt tot bedragen die bij algemene maatregel van bestuur zijn vastgesteld (artikel 8:1105 BW), behalve als de schade is ontstaan uit zijn eigen handelen of nalaten, met het opzet die schade te veroorzaken of roekeloos en met de wetenschap dat die schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien (artikel 8:1108 BW). Een vordering uit de vervoerovereenkomst verjaart in beginsel na één jaar (artikel 8:1711 BW).
Veelgestelde vragen over de CMR-vrachtbrief
Is een CMR-vrachtbrief verplicht?
Het CMR gaat uit van een vrachtbrief, maar als die ontbreekt, onregelmatig is of verloren gaat, blijft de vervoerovereenkomst geldig en blijft het verdrag van toepassing (artikel 4 CMR). Zonder vrachtbrief mis je wel het bewijs dat de vrachtbrief oplevert (artikel 9 CMR).
Wat moet er op een CMR-vrachtbrief staan?
Onder meer plaats en datum van opmaak, afzender, vervoerder en geadresseerde, laad- en losplaats, de aard van de goederen, het aantal colli, het brutogewicht, de vervoerskosten en de vermelding dat het vervoer onder het CMR valt (artikel 6 lid 1 CMR). Waar nodig komen daar gegevens bij zoals een opgegeven waarde of een overeengekomen vervoerstermijn (artikel 6 lid 2).
Hoeveel exemplaren heeft een CMR-vrachtbrief?
Drie originele exemplaren, ondertekend door afzender en vervoerder. Het eerste is voor de afzender, het tweede reist met de goederen mee en het derde houdt de vervoerder (artikel 5 lid 1 CMR).
Is een digitale CMR-vrachtbrief (e-CMR) geldig?
Ja, als hij voldoet aan het Aanvullend Protocol inzake de digitale vrachtbrief en het protocol in de betrokken landen geldt. Zo’n vrachtbrief heeft dezelfde bewijskracht als een papieren vrachtbrief (artikel 2 lid 2 protocol) en moet zijn gewaarmerkt met een betrouwbare digitale ondertekening of met een andere digitale methode die het recht van het land van opstelling toestaat (artikel 3 lid 1 en 2). Voor Nederland geldt het protocol sinds 5 juni 2011.
Hoe lang heb je om de vervoerder aansprakelijk te stellen onder het CMR?
Meld onzichtbare schade schriftelijk binnen zeven dagen na aflevering, zon- en feestdagen niet meegerekend, en zichtbare schade uiterlijk bij aflevering (artikel 30 lid 1 CMR). De vordering verjaart na één jaar, of drie jaar bij opzet of daarmee gelijkgestelde schuld (artikel 32 lid 1). Een schriftelijke vordering schorst de verjaring (artikel 32 lid 2).
Primaire bronnen
- Verdrag betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen over de weg (CMR): artikel 1, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 17, 23, 24, 26, 29, 30, 32 en 41
- Aanvullend Protocol bij het CMR inzake de digitale vrachtbrief: artikel 2 en 3
- Tractatenblad 2011, 92 (partijgegevens en inwerkingtreding van het protocol voor Nederland)
- Burgerlijk Wetboek Boek 8: artikel 8:1090, 8:1095, 8:1098, 8:1105, 8:1108, 8:1119, 8:1120 en 8:1711
Advocaat gespecialiseerd in CMR (vrachtbrief)
MAAK Advocaten is gespecialiseerd in het transportrecht en het contracten- en aansprakelijkheidsrecht. Wil je advies inwinnen over het CMR dan helpt onze advocaat gespecialiseerd in het CMR, Puck Hoendervanger, je daar graag mee verder. Wij brengen graag je juridische positie in beeld, om je vervolgens van een praktisch advies te voorzien en/of je onderneming bij te staan in een gerechtelijke procedure. Neem gerust contact op met Puck, of met een van onze andere advocaten in Amsterdam.
Wat kan ons advocatenkantoor betekenen bij een CMR-vrachtbrief?
Speelt er een discussie over een zending, een vrachtbrief of een aansprakelijkstelling? Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam. Wij staan vervoerders, expediteurs, verladers en verzekeraars bij in geschillen over internationaal wegvervoer, waarin de vrachtbrief vrijwel altijd het eerste document is waar naar wordt gekeken.
De vrachtbrief doet meer dan de zending begeleiden. Hij levert bewijs van de vervoerovereenkomst en van de staat waarin de lading is aangenomen. Ontbreken gemotiveerde voorbehouden over de uiterlijke staat of het aantal colli, dan wordt vermoed dat de vervoerder de lading in goede staat en in het opgegeven aantal heeft ontvangen (artikel 9 lid 2 CMR). Dat vermoeden kan met tegenbewijs worden weerlegd, maar dat is in de praktijk lastig.
Ook de gegevens op de vrachtbrief bepalen de omvang van de aansprakelijkheid. Een opgegeven waarde of een bijzonder belang bij de aflevering, tegen een overeengekomen toeslag in de vrachtbrief vermeld, kan de standaardbeperking verhogen (artikel 23 lid 6, 24 en 26 CMR). Een bijzonder belang kan ook gelden voor overschrijding van de overeengekomen termijn. Wij beoordelen welke vermeldingen in je dossier aanwezig zijn en welke ontbreken.
Loopt het geschil naar de rechter, dan procederen onze advocaten voor je, met aandacht voor de korte termijnen die het verdrag stelt. Daarnaast beoordelen wij je vervoerscontracten, expeditievoorwaarden en werkinstructies, zodat je positie bij een volgende schade beter is vastgelegd.
Wil je weten hoe sterk je dossier is? Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam voor een gesprek met een specialist vervoersrecht.
