Een beroep op verjaring in het transportrecht slaagt niet automatisch, ook niet als de termijn van één jaar uit Boek 8 BW is verstreken. Volgens de Hoge Raad moet de rechter zelf nagaan of voor een verhaalsvordering een nieuwe termijn van drie maanden is gaan lopen, als de feiten daarvoor in de procedure zijn aangevoerd (artikel 8:1720 lid 1 BW en artikel 25 Rv). Wordt je claim afgewezen wegens verjaring? Laat die afwijzing dan toetsen.
Dat oordeel staat in het arrest van de Hoge Raad van 4 februari 2022 (ECLI:NL:HR:2022:122) over een rompbevrachtingsovereenkomst in de binnenvaart. Deze bespreking is bedoeld voor vervoerders, bevrachters en scheepseigenaren die een claim willen instellen of afwijzen. Ons team adviseert ook over schadevergoeding vorderen.
Wat was er gebeurd in de zaak Iris Shipping tegen Somtrans?
Iris Shipping had een motortankschip vanaf 11 juni 2009 voor vijf jaar in rompbevrachting gegeven aan het Belgische Somtrans. Na de teruggave vond de douane afwijkende gasolie in de bunkertanks. De latere naheffing van accijns wilde Iris Shipping op Somtrans verhalen (r.o. 2.1).
Op 11 juni 2014 nam Iris Shipping het schip weer in gebruik. Na monsterneming op 24 juni 2014 stelde haar advocaat Somtrans twee dagen later aansprakelijk. Op 4 augustus 2014 meldde de Belastingdienst dat Iris Shipping werd aangemerkt als verdachte van overtreding van het Uitvoeringsbesluit accijns. Ons team adviseert ook over Transportrecht en vervoer.
Op 25 januari 2018 kondigde de Belastingdienst een naheffingsaanslag van € 14.639 aan. Op 6 maart 2018 kondigde de advocaat van Iris Shipping rechtsmaatregelen aan, en op 7 maart 2018 volgde een naheffingsaanslag van € 16.496. Bij dagvaarding van 16 mei 2018 vorderde Iris Shipping dat bedrag van Somtrans. De kantonrechter wees de vordering af en het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bekrachtigde dat vonnis (r.o. 2.2-2.3).
Is de rechtsvordering verjaard?
Somtrans beriep zich op verjaring, en het hof volgde haar. De vordering was volgens het hof gegrond op de rompbevrachtingsovereenkomst, en voor zo’n vordering geldt een verjaringstermijn van één jaar (artikel 8:1730 lid 1 BW), aanzienlijk korter dan de termijn van vaak vijf jaar buiten het vervoerrecht. Dat Iris Shipping haar vordering ook baseerde op onrechtmatige daad en ongerechtvaardigde verrijking, hielp niet: zo kon de korte termijn niet worden omzeild. De Hoge Raad liet dat oordeel in stand (r.o. 2.3 en 3.1). Dat de termijn zo kort is, weten niet alle vervoerders en bevrachters; als advocaten voor transportrecht komen we dat in de praktijk tegen.
Volgens het hof begon de termijn op 12 juni 2014, de dag na het einde van de uitvoering van de overeenkomst (artikel 8:1717 BW, van overeenkomstige toepassing via artikel 8:1730 lid 2 BW). Iris Shipping had de verjaring gestuit met brieven van 26 juni en 17 juli 2014, maar van latere stuitingshandelingen tot de dagvaarding van 16 mei 2018 bleek niets. De vordering was dus al verjaard toen de dagvaarding werd betekend. Een verjaarde vordering kun je niet meer via de rechter afdwingen als de wederpartij zich op verjaring beroept. De rechter past verjaring namelijk niet uit zichzelf toe (artikel 3:322 lid 1 BW).
Wat besliste de Hoge Raad over de nieuwe verjaringstermijn?
De Hoge Raad vernietigde het arrest van het hof. Het hof had naast de termijn van één jaar ook zelf moeten nagaan of een nieuwe verjaringstermijn van drie maanden was begonnen (artikel 8:1720 lid 1 BW en artikel 25 Rv; r.o. 3.3.5).
Iris Shipping had in de feitelijke instanties aangevoerd dat de termijn pas begon op de dag na de dagtekening van de naheffingsaanslag, 8 maart 2018, zodat de dagvaarding van 16 mei 2018 op tijd was (r.o. 3.3.4). Volgens het cassatiemiddel had het hof artikel 8:1720 BW daarom ambtshalve moeten toepassen (r.o. 3.2). De Hoge Raad stelde vast dat de vordering was gegrond op een rompbevrachtingsovereenkomst, een overeenkomst uit afdeling 4 van titel 10 van Boek 8 BW (artikel 8:990 BW). Iris Shipping zocht als rompvervrachter verhaal voor wat zij aan een derde, de Belastingdienst, verschuldigd was. Op zo’n vordering is artikel 8:1720 lid 1 BW van toepassing (r.o. 3.3.3).
De Hoge Raad besliste niet zelf dat de vordering niet was verjaard. Hij verwees de zaak naar het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch ter verdere behandeling en beslissing, en veroordeelde Somtrans in de kosten van het cassatieberoep.
Wanneer begint een nieuwe verjaringstermijn van drie maanden?
Artikel 8:1720 lid 1 BW geeft een vervoerder of afzender die verhaal zoekt op een partij bij een exploitatieovereenkomst (artikel 8:361 BW), voor wat hij zelf aan een derde verschuldigd is, een nieuwe termijn van drie maanden. Via artikel 8:1730 lid 2 BW geldt dat ook bij rompbevrachting (r.o. 3.3.1). De termijn begint met de aanvang van de dag na de eerste van deze dagen:
- de dag waarop je de vordering van de derde hebt voldaan;
- de dag waarop je daarvoor in rechte bent aangesproken;
- de dag waarop de verjaring waarop jij je tegenover die derde had kunnen beroepen, is gestuit;
- de dag waarop de termijn van verjaring of verval van de vordering van de derde is verlopen, zonder rekening te houden met een door partijen afgesproken verlenging.
De nieuwe termijn kan er niet toe leiden dat de gewone termijn voor vorderingen uit de exploitatieovereenkomst eerder afloopt (artikel 8:1720 lid 2 BW). De regel geldt behoudens artikel 8:1712 BW, dat voor vervoer onder cognossement een eigen termijn en verhaalsregel kent.
Wat moet de rechter zelf aanvullen, en wat niet?
De rechter beslist op de grondslag die partijen aan hun vordering of verweer hebben gelegd (artikel 24 lid 1 Rv), maar vult de juridische gronden zelf aan (artikel 25 Rv). Je hoeft dus niet het juiste wetsartikel te noemen, zolang je de feiten aanvoert waarop de regel steunt.
Verjaring zelf mag de rechter niet ambtshalve toepassen (artikel 3:322 lid 1 BW). Wil je een claim afwijzen omdat die is verjaard, dan moet je je daar dus uitdrukkelijk op beroepen.
Welke verjaringstermijnen gelden in het transportrecht?
Een vordering uit een vervoerovereenkomst verjaart in de regel door verloop van één jaar (artikel 8:1711 BW). Hetzelfde geldt voor vorderingen uit onder meer een rompbevrachting in de binnenvaart (artikel 8:1730 lid 1 BW).
Wanneer de termijn begint, hangt af van de vordering. Bij tijdbevrachting is dat de dag na het einde van de uitvoering van de overeenkomst, bij reisbevrachting de dag na het einde van de reis (artikel 8:1717 BW). Voor vorderingen over onder meer het laden, vervoeren, lossen en afleveren van zaken begint de termijn de dag na de aflevering (artikel 8:1714 BW). Gelden voor een vordering verschillende termijnen of aanvangsmomenten, dan geldt de bepaling die de termijn het laatst laat eindigen (artikel 8:1721 lid 1 BW).
Partijen kunnen een termijn verlengen bij een overeenkomst die zij sluiten nadat het feit waaruit de vordering voortkomt, heeft plaatsgehad (artikel 8:1701 BW). Dat de schuldenaar het bestaan van de schuld opzettelijk verborgen houdt, heeft geen invloed op de termijn (artikel 8:1702 BW). Buiten het vervoerrecht verjaart een vordering tot nakoming van een overeenkomst in de regel na vijf jaar (artikel 3:307 lid 1 BW). Voor internationaal wegvervoer gelden eigen regels; zie de verjaring van een rechtsvordering onder de CMR.
Hoe voorkom je dat je vordering in het transportrecht verjaart?
Bereken direct na een schadegeval wanneer de termijn begint en stuit de verjaring op tijd en schriftelijk. Het hof overwoog in deze zaak dat Iris Shipping een procedure had kunnen starten of jaarlijks de verjaring had kunnen stuiten (r.o. 2.3).
- Stuit met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin je je recht op nakoming ondubbelzinnig voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW), of door een eis in te stellen (artikel 3:316 lid 1 BW).
- Na een stuiting, anders dan door een eis die wordt toegewezen, begint een nieuwe termijn, gelijk aan de oorspronkelijke maar niet langer dan vijf jaar (artikel 3:319 BW). Bij een termijn van één jaar moet je dus elk jaar opnieuw stuiten zolang er geen procedure loopt. Een eis die niet wordt toegewezen, stuit alleen onder de voorwaarden van artikel 3:316 lid 2 BW.
- Word je zelf door een derde aangesproken, noteer dan de data van betaling, dagvaarding of stuiting: daarmee kan je verhaalstermijn van drie maanden beginnen (artikel 8:1720 lid 1 BW).
Meer over stuiten lees je bij het stuiten van een verjaringstermijn. Twijfel je of je vordering al is verjaard? Laat de termijnen dan narekenen voordat je reageert.
Veelgestelde vragen over verjaring in het transportrecht
Wanneer kun je een beroep op verjaring doen?
Als de verjaringstermijn is verstreken zonder dat de schuldeiser de verjaring op tijd heeft gestuit. Je moet je zelf op verjaring beroepen; de rechter past haar niet ambtshalve toe (artikel 3:322 lid 1 BW). Controleer daarom of een brief, aanmaning of erkenning de verjaring heeft gestuit (artikel 3:316-3:318 BW).
Hoe lang is de verjaringstermijn in het transportrecht?
Een vordering uit een vervoerovereenkomst verjaart in de regel na één jaar (artikel 8:1711 BW). Dat geldt ook voor onder meer een rompbevrachting in de binnenvaart (artikel 8:1730 lid 1 BW). Het begin verschilt per soort vordering, bijvoorbeeld de dag na de aflevering (artikel 8:1714 BW).
Kan een beroep op verjaring worden afgewezen terwijl de termijn is verstreken?
Ja, bijvoorbeeld als de verjaring is gestuit of als voor een verhaalsvordering een nieuwe termijn is gaan lopen. De Hoge Raad oordeelde op 4 februari 2022 dat de rechter zelf moet onderzoeken of de nieuwe termijn van drie maanden van artikel 8:1720 lid 1 BW is begonnen, als de feiten daarvoor in de procedure zijn aangevoerd (ECLI:NL:HR:2022:122, r.o. 3.3.5).
Geldt een andere termijn als je je beroept op onrechtmatige daad of ongerechtvaardigde verrijking?
In de zaak van Iris Shipping niet. Het hof oordeelde dat de korte termijn van artikel 8:1730 BW niet kan worden omzeild door de vordering ook op onrechtmatige daad of ongerechtvaardigde verrijking te baseren; de Hoge Raad liet dat oordeel in stand (r.o. 2.3 en 3.1). Buiten het vervoerrecht verjaart een schadevordering in de regel vijf jaar nadat je zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW, met uitzonderingen in de leden 2, 4 en 5).
Hoe wijs je aansprakelijkheid af als een vordering is verjaard?
Beroep je schriftelijk en uitdrukkelijk op verjaring en geef aan welke termijn geldt en wanneer die begon. Doe geen toezeggingen die als erkenning kunnen gelden: erkenning van het recht stuit de verjaring (artikel 3:318 BW). Afstand van verjaring doe je met een verklaring, en dat kan pas nadat de verjaring is voltooid (artikel 3:322 lid 2 en 3 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 8 (geldend vanaf 1 juli 2026): artikel 8:361, 8:990, 8:1701, 8:1702, 8:1711, 8:1712, 8:1714, 8:1717, 8:1720, 8:1721 en 8:1730
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:307, 3:310, 3:316, 3:317, 3:318, 3:319 en 3:322
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (geldend vanaf 14 juli 2026): artikel 24 en 25
- Hoge Raad 4 februari 2022, ECLI:NL:HR:2022:122 (Iris Shipping/Somtrans; nieuwe verjaringstermijn bij verhaal en ambtshalve aanvulling van rechtsgronden, r.o. 3.3.1-3.3.5; vernietiging en verwijzing)
Advocaat voor verjaring en transportrecht
Wil je een vordering instellen die mogelijk binnenkort verjaart, of heb je een claim ontvangen die volgens jou al is verjaard? Wij brengen je positie in beeld en staan je zo nodig bij in een procedure. Neem contact op met onze advocaat transportrecht of met een van onze andere advocaten in Amsterdam.
