Lijd je schade doordat je contractpartij tekortschiet, dan kun je schadevergoeding vorderen op grond van artikel 6:74 BW. Dat kan als de tekortkoming hem kan worden toegerekend en je schade daardoor is ontstaan. Is nakoming nog mogelijk, dan moet hij eerst in verzuim zijn. Daarvoor is meestal een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn nodig (artikel 6:82 BW).
Denk aan een leverancier die niet levert, een partij die afspraken negeert of werk dat gebrekkig wordt uitgevoerd. Hieronder lees je wanneer je recht hebt op schadevergoeding, hoe je de schade vaststelt en welke stappen je zet.
Wat is wanprestatie precies?
Wanprestatie betekent dat een schuldenaar zijn contractuele verplichtingen niet nakomt. Het is “iedere tekortkoming in de nakoming van een verbintenis” die de schuldenaar kan worden toegerekend. Dit juridische begrip vormt de basis voor schadevergoeding bij contractbreuk.
Vormen van wanprestatie in de praktijk
Tekortkoming manifesteert zich op verschillende manieren:
- Te late levering van goederen of diensten
- Gebrekkige uitvoering die niet aan contractuele standaarden voldoet
- Gehele niet-nakoming waarbij de prestatie volledig uitblijft
- Onvolledige prestatie die slechts gedeeltelijk wordt geleverd
Stel dat je leverancier structureel drie tot vier weken te laat levert. Daardoor loop je klanten mis en lijd je vertragingsschade. Daarnaast speelt het onderscheid tussen resultaatsverbintenis en inspanningsverplichting een belangrijke rol.
Bij een resultaatsverbintenis moet de schuldenaar een specifiek eindresultaat bereiken. Lukt dit niet, dan is er een tekortkoming. Of je schadevergoeding krijgt, hangt daarna nog af van de toerekening en, zolang nakoming mogelijk is, van verzuim. Een webbouwer die binnen 8 weken een website moet opleveren, heeft een resultaatsverbintenis. Bij een inspanningsverplichting moet de schuldenaar zich maximaal inspannen, maar garandeert hij geen resultaat. Een advocaat verplicht zich tot zorgvuldige rechtsbijstand, maar garandeert geen proces-winst.
Wanneer heb je recht op schadevergoeding?
Voor schadevergoeding bij wanprestatie moet aan meerdere voorwaarden zijn voldaan. Er is een tekortkoming die de schuldenaar kan worden toegerekend (artikel 6:74 lid 1 BW). Is nakoming nog mogelijk, dan moet de schuldenaar in verzuim zijn (artikel 6:74 lid 2 BW). Je lijdt schade. En die schade hangt zo samen met de tekortkoming dat zij de schuldenaar als gevolg daarvan kan worden toegerekend (artikel 6:98 BW).
Toerekenbaarheid en overmacht
De schuldenaar kan zich beroepen op overmacht (artikel 6:75 BW). Van overmacht is sprake als de tekortkoming niet aan de schuldenaar te wijten is én ook niet krachtens de wet, het contract of de verkeersopvattingen voor zijn rekening komt. Denk aan natuurrampen, oorlog of plotselinge ziekte.
Rechters zijn echter terughoudend met overmachtberoepen.
Of een omstandigheid bij het sluiten van het contract voorzienbaar was, weegt mee bij de vraag of zij voor rekening van de schuldenaar komt. Bovendien moet de schuldenaar aantonen dat de gevolgen redelijkerwijs niet te voorkomen waren.
Verzuim als voorwaarde
Voor schadevergoeding moet de schuldenaar meestal in verzuim zijn. Verzuim betekent dat de prestatie uitblijft nadat die opeisbaar is geworden, voor zover de vertraging de schuldenaar kan worden toegerekend (artikel 6:81 BW). Verzuim ontstaat doorgaans na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn, als nakoming binnen die termijn uitblijft (artikel 6:82 lid 1 BW).
Een ingebrekestelling is niet nodig in de gevallen van artikel 6:83 BW, en ook niet als nakoming blijvend onmogelijk is (artikel 6:74 lid 2 BW). Bijvoorbeeld:
- Fatale termijn in het contract: “levering uiterlijk op 1 maart”, tenzij blijkt dat die termijn een andere strekking heeft
- Blijvend onmogelijke nakoming: Het te leveren kunstwerk is vernietigd in brand
- Weigering schuldenaar: Expliciete mededeling dat niet nagekomen zal worden
- Termijn uit aard der zaak: Trouwfotograaf die niet verschijnt op trouwdatum
Na verzuim kan de schuldeiser kiezen voor nakoming plus schadevergoeding (vertragingsschade) of vervangende schadevergoeding in plaats van nakoming. Voor dat laatste deel je de schuldenaar schriftelijk mee dat je schadevergoeding vordert in plaats van nakoming (artikel 6:87 lid 1 BW). Dat kan niet als de tekortkoming van ondergeschikte betekenis is (artikel 6:87 lid 2 BW). Wordt nakoming tijdens het verzuim onmogelijk, dan komt dat voor rekening van de schuldenaar, tenzij je de schade ook bij tijdige nakoming had geleden (artikel 6:84 BW).
Hoe stel je schade vast bij wanprestatie?
Vermogensschade omvat zowel geleden verlies als gederfde winst (artikel 6:96 lid 1 BW). Ook redelijke kosten om schade te voorkomen of te beperken, om schade en aansprakelijkheid vast te stellen en om buiten rechte betaling te krijgen, komen voor vergoeding in aanmerking (artikel 6:96 lid 2 BW). De schuldeiser moet aantonen welke schade hij lijdt door de contractbreuk. Rechters maken een vermogensvergelijking: wat zou je financiële positie zijn bij correcte nakoming versus de huidige situatie?
Soorten schade
Vertragingsschade ontstaat tijdens vertraging in nakoming. Een webshop die door serveruitval 5 dagen offline staat, lijdt omzetverlies. Deze schade loopt op totdat nakoming plaatsvindt of de overeenkomst wordt ontbonden.
Gevolgschade betreft indirecte schade door de tekortkoming. Bijvoorbeeld: gebrekkige levering leidt tot productiestop, waardoor je contracten met afnemers niet nakomt en schadeclaims ontvangt. Of: verkeerd geleverde materialen veroorzaken schade aan machines tijdens verwerking.
Bij vervangende schadevergoeding kies je voor compensatie in plaats van nakoming. Je ziet af van de prestatie en vordert het verschil tussen contractprijs en marktwaarde. Een voorbeeld: je bestelde machines voor € 40.000, maar door niet-levering moet je ze elders kopen voor € 52.000. Per saldo bedraagt je schade dan € 12.000 plus eventuele gevolgschade, als je de koopprijs van € 40.000 nog niet had betaald. Voor die omzetting moet de verkoper in verzuim zijn en deel je hem schriftelijk mee dat je schadevergoeding in plaats van nakoming vordert (artikel 6:87 lid 1 BW). Bij een tekortkoming van ondergeschikte betekenis vindt geen omzetting plaats (lid 2).
Onderbouwing van schade
Wetenschappelijk exacte berekening is vaak onmogelijk, maar je moet schade wel aannemelijk maken met concrete gegevens. Rechters stellen eisen aan die onderbouwing. Denk aan:
- Financiële stukken: facturen, offertes, boekhouding, jaarrekeningen
- Cijfermatige vergelijkingen: omzet voor/na incident, historische data
- Deskundigenrapporten: accountants, taxateurs, branche-experts
- Correspondentie: e-mails over gemiste kansen, klachten van afnemers
Kan de omvang van de schade niet nauwkeurig worden vastgesteld, dan schat de rechter haar (artikel 6:97 BW). Een goede onderbouwing, eventueel met een deskundigenrapport, helpt de rechter daarbij.
Is de schade mede het gevolg van een omstandigheid die aan jou kan worden toegerekend, dan wordt de vergoeding verminderd naar verhouding van ieders bijdrage aan de schade. Eist de billijkheid dat, dan kan de rechter de verdeling aanpassen of de vergoedingsplicht laten vervallen of in stand laten (artikel 6:101 lid 1 BW). Zijn meerdere partijen aansprakelijk voor dezelfde schade, dan zijn zij hoofdelijk verbonden (artikel 6:102 lid 1 BW). Je kunt dan ieder van hen voor het geheel aanspreken (artikel 6:7 lid 1 BW).
Welke concrete stappen moet je nemen?
Effectief optreden bij wanprestatie vereist een systematische aanpak. Documenteer alles nauwkeurig en handel volgens juridisch verantwoorde procedures.
Stap 1: Documenteer de tekortkoming
Leg direct vast wanneer, hoe en in welke mate niet is nagekomen. Verzamel bewijsstukken zoals contracten, bestelbevestigingen, leveringsbonnen en correspondentie. Maak foto’s bij gebrekkige prestaties. Noteer data, tijdstippen en betrokken personen. Deze documentatie vormt straks je bewijs.
Stap 2: Verstuur een ingebrekestelling
Stuur een aangetekende ingebrekestelling waarin je de tekortkoming beschrijft en een redelijke termijn stelt voor alsnog nakoming. Vermeld dat bij uitblijven van nakoming je (1) schadevergoeding claimt (al dan niet naast nakoming) of (2) de overeenkomst (geheel of gedeeltelijk) ontbindt (en daarnaast schadevergoeding claimt).
De termijn moet redelijk zijn (artikel 6:82 lid 1 BW): bij eenvoudige leveringen volstaat vaak 7 tot 14 dagen, complexe prestaties vergen langere termijnen.
Een effectieve ingebrekestelling bevat:
- Nauwkeurige omschrijving tekortkoming met verwijzing naar contractuele bepalingen
- Concrete uiterste datum voor nakoming (geen vage “spoedig”)
- Gevolgen bij uitblijven: schadeclaim, ontbinding, inschakeling deurwaarder
- Professionele, zakelijke toon zonder emotionele beschuldigingen
Stap 3: Bereken en claim je schade
Maak een gespecificeerde schadeopstelling met onderbouwende stukken. Onderscheid directe schade (bijv. extra inkoopkosten) en indirecte schade (bijv. omzetverlies, reputatieschade). Voeg toe:
- Facturen van vervangingsaankopen
- Berekening gederfde winst met historische cijfers
- Kosten voor herstel of oplossing van problemen
- Redelijke kosten om buiten rechte betaling te krijgen (artikel 6:96 lid 2 BW). Voor een geldvordering uit een overeenkomst geldt de staffel van het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten: 15% over de eerste € 2.500, daarna aflopend, met een minimum van € 40 en een maximum van € 6.775 (artikel 2 BIK). Op een schadevordering is die staffel alleen van toepassing als de schadevergoeding is vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst of als het om vervangende schadevergoeding gaat (artikel 1 BIK).
Stap 4: Onderhandel of dagvaard
Probeer eerst minnelijke schikking. Onderhandelingen slagen in veel commerciële geschillen, wat tijd en kosten bespaart. Blijft regeling uit, dan volgt juridische procedure.
Bij vorderingen tot en met € 25.000 behandelt de kantonrechter de zaak, daarboven de rechtbank. Ongeacht het bedrag behandelt de kantonrechter onder meer zaken over arbeid, cao, agentuur, huur, consumentenkoop en consumentenkrediet (artikel 93 Rv).
Het griffierecht voor een rechtspersoon varieert in 2026 van € 139 bij de kantonrechter tot € 10.487 bij de rechtbank, afhankelijk van de hoogte van de vordering (Wet griffierechten burgerlijke zaken, bijlage). Voor natuurlijke personen, zoals een eenmanszaak, gelden lagere tarieven.
Bij de kantonrechter mag je zelf procederen. Bij de rechtbank kan dat in de regel niet: daar moet je je laten vertegenwoordigen door een advocaat (artikel 79 Rv). Wie de zaak verliest, wordt in de proceskosten veroordeeld; de rechter stelt het bedrag vast in het vonnis (artikel 237 lid 1 en 3 Rv).
Wat zijn veelvoorkomende valkuilen?
Te late actie
Een vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar nadat je met de schade en de aansprakelijke partij bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW). Een vordering tot nakoming van een overeenkomst verjaart vijf jaar nadat zij opeisbaar werd (artikel 3:307 lid 1 BW). Bij koop moet je binnen bekwame tijd klagen nadat je een gebrek hebt ontdekt of redelijkerwijs had moeten ontdekken (bij een consumentenkoop: binnen bekwame tijd na ontdekking; twee maanden is altijd op tijd), en verjaart je vordering twee jaar na die klacht (artikel 7:23 BW). Daarom is snel handelen belangrijk. Je stuit de verjaring met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin je je recht ondubbelzinnig voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW), en ook als de schuldenaar je recht erkent (artikel 3:318 BW). Daarna begint een nieuwe termijn van dezelfde duur, maar ten hoogste vijf jaar (artikel 3:319 BW).
Onduidelijke contracten
Bij de uitleg van een contract gaat het om de zin die partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs aan de bepalingen mochten toekennen en wat zij van elkaar mochten verwachten (de Haviltex-maatstaf). Bij een uitgebreid en gedetailleerd contract tussen professionele partijen kan de meest voor de hand liggende taalkundige betekenis als uitgangspunt beslissend gewicht krijgen. Wie een andere uitleg stelt, moet die dan onderbouwen en zo nodig bewijzen (HR 19 januari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ3178).
Schade niet onderbouwd
Wie schadevergoeding vordert, moet de schade stellen en bij betwisting bewijzen (artikel 150 Rv). Zonder deugdelijke onderbouwing wijzen rechters claims af of schatten zij schade aanzienlijk lager in dan gevorderd.
Algemene voorwaarden negeren
Contracten bevatten vaak exoneratieclausules die aansprakelijkheid beperken. Een leverancier kan bijvoorbeeld aansprakelijkheid uitsluiten voor gevolgschade of deze beperken tot de factuurwaarde. Een beding in algemene voorwaarden dat onredelijk bezwarend is, is echter vernietigbaar (artikel 6:233 onder a BW).
Wil je zekerheid over je juridische positie bij wanprestatie? Gespecialiseerde advocaten analyseren je situatie en adviseren over de optimale strategie. Van ingebrekestelling tot gerechtelijke procedure, juridische expertise maximaliseert je kans op volledige schadevergoeding.
Wat als de schuldenaar niet betaalt?
Na toewijzing door de rechter volgt executie bij niet-betaling. Een deurwaarder legt beslag op bankrekeningen, voorraden of andere vermogensbestanddelen van de schuldenaar. Beslaglegging kost gemiddeld € 800-€ 1.500 en levert in veel gevallen betaling op binnen 3 maanden.
Bij vermogenloze debiteuren stagneert verhaal. Je kunt faillissement aanvragen als de schuldenaar in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen (artikel 1 lid 1 Faillissementswet). Naast jouw vordering moet er ten minste één vordering van een andere schuldeiser zijn, een steunvordering; die hoeft niet opeisbaar te zijn en de omvang ervan hoeft niet vast te staan. Meer schulden alleen zijn niet genoeg: de rechter onderzoekt steeds of de schuldenaar echt heeft opgehouden te betalen (HR 25 mei 2018, ECLI:NL:HR:2018:774, r.o. 3.4.2-3.4.4). Faillissementsaanvraag kost minimaal € 2.000 aan advocaat- en griffiekosten.
Preventief kun je je beschermen met zekerheden zoals bankgaranties, borgtochten of eigendomsvoorbehoud. Een eigendomsvoorbehoud betekent dat geleverde goederen je eigendom blijven tot volledige betaling (artikel 3:92 BW). Bij wanbetalende afnemers haal je je goederen dan terug.
Hoe voorkom je wanprestatie-risico’s?
Preventie bespaart meer dan juridische procedures kosten. Enkele effectieve maatregelen:
- Due diligence bij nieuwe contractpartners: controleer kredietwaardigheid, referenties en track record
- Heldere, gedetailleerde contracten met concrete prestatie-eisen, termijnen en sancties
- Tussentijdse monitoring van nakoming bij langlopende contracten
- Escalatieprocedures voor vroege signalering van problemen
- Juridische review van contracten vóór ondertekening
Neem contact op met gespecialiseerde advocaten voor preventief contractadvies. Investeren in juridische zekerheid vooraf voorkomt kostbare geschillen achteraf. Bij contractwaarden boven € 25.000 is professioneel advies al snel terugverdiend.
Veelgestelde vragen over schade door wanprestatie
Moet ik een ingebrekestelling sturen voordat ik schadevergoeding kan eisen?
Meestal wel. Zolang nakoming nog mogelijk is, heb je pas recht op schadevergoeding als de schuldenaar in verzuim is (artikel 6:74 lid 2 BW). Dat is meestal na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW). Een ingebrekestelling is niet nodig als een fatale termijn verstrijkt of als je uit een mededeling van de schuldenaar moet afleiden dat hij niet zal nakomen (artikel 6:83 BW).
Welke schade krijg je vergoed bij wanprestatie?
Vermogensschade: zowel geleden verlies als gederfde winst (artikel 6:96 lid 1 BW). Daarnaast redelijke kosten om schade te voorkomen of te beperken, om schade en aansprakelijkheid vast te stellen en om buiten rechte betaling te krijgen (artikel 6:96 lid 2 BW). De schade moet wel zo met de tekortkoming samenhangen dat zij de schuldenaar kan worden toegerekend (artikel 6:98 BW).
Wat is vervangende schadevergoeding?
Bij vervangende schadevergoeding vorder je geld in plaats van de prestatie zelf. De schuldenaar moet daarvoor in verzuim zijn en je moet hem schriftelijk meedelen dat je schadevergoeding vordert in plaats van nakoming. Bij een tekortkoming van ondergeschikte betekenis kan dat niet (artikel 6:87 BW).
Krijg je minder schadevergoeding als je zelf ook fouten hebt gemaakt?
Ja, dat kan. Is de schade mede het gevolg van een omstandigheid die aan jou kan worden toegerekend, dan wordt de schade verdeeld naar verhouding van ieders bijdrage. De billijkheid kan een andere verdeling vragen (artikel 6:101 lid 1 BW).
Hoe lang heb je om schadevergoeding te vorderen?
Een vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar nadat je met de schade en de aansprakelijke partij bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis (artikel 3:310 lid 1 BW). Met een schriftelijke aanmaning of een ondubbelzinnig voorbehoud van je recht stuit je de verjaring (artikel 3:317 lid 1 BW). Daarna begint een nieuwe termijn van ten hoogste vijf jaar (artikel 3:319 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:92, 3:307, 3:310, 3:317, 3:318 en 3:319
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:7, 6:74, 6:75, 6:81, 6:82, 6:83, 6:84, 6:87, 6:96, 6:97, 6:98, 6:101, 6:102 en 6:233
- Burgerlijk Wetboek Boek 7: artikel 7:23
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 79, 93, 150 en 237
- Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten, artikel 1 en 2
- Wet griffierechten burgerlijke zaken, bijlage (tarieven 2026)
- HR 19 januari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ3178 (Meyer Europe/PontMeyer)
Genoemde bedragen zijn indicaties uit onze praktijk. Wat een concrete zaak kost, hangt af van de omvang, de complexiteit en het verloop van de procedure. Wij maken vooraf een prijsafspraak. Hierbij speelt ook Schadevergoeding vorderen een rol. Zie in dit verband ook Immateriële schade.
