Wanprestatie ontstaat wanneer een contractpartij tekortschiet in de nakoming van contractuele verplichtingen. Je hebt recht op schadevergoeding volgens artikel 6:74 BW als de tekortkoming de schuldenaar toerekenbaar is en je aantoonbare schade lijdt. Verzuim treedt meestal pas in na een schriftelijke ingebrekestelling met redelijke termijn.
Contractbreuk leidt jaarlijks tot duizenden rechtszaken in Nederland. Ondernemers kampen regelmaag met leveranciers die niet leveren, partijen die afspraken negeren of werk dat gebrekkig wordt uitgevoerd. De gemiddelde schade door wanprestatie bij Nederlandse bedrijven bedraagt tussen € 15.000 en € 50.000 per incident, blijkt uit gegevens van incassobureaus. Desondanks laat veel ondernemers schadeclaims liggen door onduidelijkheid over juridische stappen.
Wat is wanprestatie precies?
Wanprestatie betekent dat een schuldenaar zijn contractuele verplichtingen niet nakomt. Het is “iedere tekortkoming in de nakoming van een verbintenis” die de schuldenaar kan worden toegerekend. Dit juridische begrip vormt de basis voor schadevergoeding bij contractbreuk.
Vormen van wanprestatie in de praktijk
Tekortkoming manifesteert zich op verschillende manieren:
- Te late levering van goederen of diensten
- Gebrekkige uitvoering die niet aan contractuele standaarden voldoet
- Gehele niet-nakoming waarbij de prestatie volledig uitblijft
- Onvolledige prestatie die slechts gedeeltelijk wordt geleverd
Een Amsterdamse groothandel kreeg bijvoorbeeld te maken met een leverancier die structureel 3-4 weken te laat leverde. Door de vertragingen liep het bedrijf klanten mis en ontstond € 28.000 vertragingsschade. Daarnaast speelt de onderscheid tussen resultaatsverbintenis en inspanningsverplichting een belangrijke rol.
Bij een resultaatsverbintenis moet de schuldenaar een specifiek eindresultaat bereiken. Lukt dit niet, dan bestaat automatisch wanprestatie. Een aannemer die binnen 8 weken een website moet opleveren, heeft een resultaatsverbintenis. Bij een inspanningsverplichting moet de schuldenaar zich maximaal inspannen, maar garandeert hij geen resultaat. Een advocaat verplicht zich tot zorgvuldige rechtsbijstand, maar garandeert geen proces-winst.
Wanneer heb je recht op schadevergoeding?
Schadevergoeding bij wanprestatie vereist aan meerdere voorwaarden te voldoen. De tekortkoming moet toerekenbaar zijn aan de schuldenaar, er moet sprake zijn van daadwerkelijke schade en het causaal verband tussen tekortkoming en schade moet aantoonbaar zijn.
Toerekenbaarheid en overmacht
De schuldenaar kan zich beroepen op overmacht volgens artikel 6:75 BW. Overmacht betekent dat de tekortkoming niet aan de schuldenaar te wijten is en voor zijn rekening komt volgens wet, contract of verkeersopvattingen. Denk aan natuurrampen, oorlog of plotselinge ziekte.
Rechters zijn echter terughoudend met overmachtberoepen. Tijdens COVID-19 accepteerden rechtbanken bijvoorbeeld lang niet alle overmachtberoepen. Leveranciers die alternatieve bronnen hadden kunnen regelen, kregen vaak ongelijk.
De omstandigheden moeten onvoorzienbaar zijn geweest bij contractsluiting. Bovendien moet de schuldenaar aantonen dat de gevolgen redelijkerwijs niet te voorkomen waren. Een beroep op personeelstekort slaagt zelden, omdat dit binnen de invloedssfeer van de ondernemer ligt.
Verzuim als voorwaarde
Voor schadevergoeding moet de schuldenaar meestal in verzuim verkeren. Dit betekent een toerekenbare vertraging in nakoming van een opeisbare verbintenis. Verzuim ontstaat doorgaans na een schriftelijke ingebrekestelling met redelijke termijn, conform artikel 6:82 BW.
Uitzonderingen bestaan echter:
- Fatale termijn in contract: “Levering uiterlijk 1 maart 2024, na deze datum vervalt aanspraak”
- Blijvend onmogelijke nakoming: Het te leveren kunstwerk is vernietigd in brand
- Weigering schuldenaar: Expliciete mededeling dat niet nagekomen zal worden
- Termijn uit aard der zaak: Trouwfotograaf die niet verschijnt op trouwdatum
Na verzuim kan de schuldeiser kiezen voor nakoming plus schadevergoeding (vertragingsschade) of vervangende schadevergoeding in plaats van nakoming. Tevens komen risico’s van nieuwe gebeurtenissen voor rekening van de schuldenaar na verzuim.
Hoe stel je schade vast bij wanprestatie?
Schade omvat zowel geleden verlies als gederfde winst volgens artikel 6:96 BW. De schuldeiser moet aantonen welke schade hij lijdt door de contractbreuk. Rechters maken een vermogensvergelijking: wat zou je financiële positie zijn bij correcte nakoming versus de huidige situatie?
Soorten schade
Vertragingsschade ontstaat tijdens vertraging in nakoming. Een webshop die door serveruitval 5 dagen offline staat, lijdt omzetverlies. Deze schade loopt op totdat nakoming plaatsvindt of de overeenkomst wordt ontbonden.
Gevolgschade betreft indirecte schade door de tekortkoming. Bijvoorbeeld: gebrekkige levering leidt tot productiestop, waardoor je contracten met afnemers niet nakomt en schadeclaims ontvangt. Of: verkeerd geleverde materialen veroorzaken schade aan machines tijdens verwerking.
Bij vervangende schadevergoeding kies je voor compensatie in plaats van nakoming. Je ziet af van de prestatie en vordert het verschil tussen contractprijs en marktwaarde. Een voorbeeld: je bestelde machines voor € 40.000, maar door niet-levering moet je ze elders kopen voor € 52.000. De vervangende schadevergoeding bedraagt € 12.000 plus eventuele gevolgschade.
Onderbouwing van schade
Wetenschappelijk exacte berekening is vaak onmogelijk, maar je moet schade wel aannemelijk maken met concrete gegevens. De Rechtbank Amsterdam hanteert strenge eisen aan onderbouwing:
- Financiële stukken: facturen, offertes, boekhouding, jaarrekeningen
- Cijfermatige vergelijkingen: omzet voor/na incident, historische data
- Deskundigenrapporten: accountants, taxateurs, branche-experts
- Correspondentie: e-mails over gemiste kansen, klachten van afnemers
Rechters kunnen schade schatten volgens artikel 6:97 BW als precieze berekening niet mogelijk is. In veel zaken waar partijen deskundigen inschakelen, leidt dit tot hogere toewijzingen dan zonder deskundige. Investeren in goede onderbouwing loont dus.
Welke concrete stappen moet je nemen?
Effectief optreden bij wanprestatie vereist een systematische aanpak. Documenteer alles nauwgeurig en handel volgens juridisch verantwoorde procedures.
Stap 1: Documenteer de tekortkoming
Leg direct vast wanneer, hoe en in welke mate niet is nagekomen. Verzamel bewijsstukken zoals contracten, bestelbevestigingen, leveringsbonnen en correspondentie. Maak foto’s bij gebrekkige prestaties. Noteer data, tijdstippen en betrokken personen. Deze documentatie vormt straks je bewijs.
Stap 2: Verstuur een ingebrekestelling
Stuur een aangetekende ingebrekestelling waarin je de tekortkoming beschrijft en een redelijke termijn stelt voor alsnog nakoming. Vermeld dat bij uitblijven van nakoming je (1) schadevergoeding claimt (al dan niet naast nakoming) of (2) de overeenkomst (geheel of gedeeltelijk) ontbindt (en daarnaast schadevergoeding claimt).
De termijn moet reëel zijn: bij eenvoudige leveringen volstaat 7-14 dagen, complexe prestaties vergen langere termijnen. in veel gevallen leidt een deugdelijke ingebrekestelling tot actie van de schuldenaar, blijkt uit incassostatistieken.
Een effectieve ingebrekestelling bevat:
- Nauwkeurige omschrijving tekortkoming met verwijzing naar contractuele bepalingen
- Concrete uiterste datum voor nakoming (geen vage “spoedig”)
- Gevolgen bij uitblijven: schadeclaim, ontbinding, inschakeling deurwaarder
- Professionele, zakelijke toon zonder emotionele beschuldigingen
Stap 3: Bereken en claim je schade
Maak een gespecificeerde schadeopstelling met onderbouwende stukken. Onderscheid directe schade (bijv. extra inkoopkosten) en indirecte schade (bijv. omzetverlies, reputatieschade). Voeg toe:
- Facturen van vervangingsaankopen
- Berekening gederfde winst met historische cijfers
- Kosten voor herstel of oplossing van problemen
- Buitengerechtelijke incassokosten (15% van hoofdsom)
Stap 4: Onderhandel of dagvaard
Probeer eerst minnelijke schikking. Onderhandelingen slagen in veel commerciële geschillen, wat tijd en kosten bespaart. Blijft regeling uit, dan volgt juridische procedure.
Bij vorderingen tot € 25.000 is de kantonrechter bevoegd, daarboven de sector civiel van de rechtbank. Tot de bevoegdheid van de kantonrechter behoren ook zaken die, ongeacht hun waarde, betrekking hebben op huur, arbeid, cao, consumentenkoop, consumentenkrediet, agentuur, bewind, curatele en mentorschap en het aanvaarden of verwerpen van een erfenis.
Griffierechten variëren voor een onderneming in 2026 van € 139 bij de kantonrechter tot € 10.487 bij de rechtbank, afhankelijk van de vordering. Gemiddeld duurt een civiele procedure bij de Rechtbank Amsterdam 12-18 maanden tot vonnis.
Schakel een gespecialiseerde advocaat in voor procedures. Advocaatkosten zijn onder voorwaarden verhaalbaar op de wederpartij. Bij vorderingen boven € 50.000 is professionele rechtsbijstand vrijwel noodzakelijk voor succeskans.
Wat zijn veelvoorkomende valkuilen?
Te late actie
Verjaring treedt in na 5 jaar volgens artikel 3:306 BW. Voor sommige schade geldt een korte verjaringstermijn van 2 jaar na ontdekking. Daarom is snel handelen belangrijk. Elke schriftelijke erkenning door de schuldenaar stuit de verjaring voor 6 maanden.
Onduidelijke contracten
Geschillen ontstaan vaak door vage afspraken over prestaties, kwaliteit of termijnen. De Hoge Raad oordeelde in 2004 dat de taalkundige betekenis van contractbepalingen zwaar weegt. Wel kan onder bijzondere omstandigheden afgeweken worden van de letterlijke tekst, maar dit vereist sterke onderbouwing.
Schade niet onderbouwd
Een groot deel van schadeclaims faalt door onvoldoende bewijs, blijkt uit rechtbankstatistieken. Zonder deugdelijke onderbouwing wijzen rechters claims af of schatten zij schade aanzienlijk lager in dan gevorderd.
Algemene voorwaarden negeren
Contracten bevatten vaak exoneratieclausules die aansprakelijkheid beperken. Een leverancier kan bijvoorbeeld aansprakelijkheid uitsluiten voor gevolgschade of deze beperken tot de factuurwaarde. Sommige clausules zijn echter onredelijk bezwarend en dus vernietigbaar.
Wil je zekerheid over je juridische positie bij wanprestatie? Gespecialiseerde advocaten analyseren je situatie en adviseren over de optimale strategie. Van ingebrekestelling tot gerechtelijke procedure, juridische expertise maximaliseert je kans op volledige schadevergoeding.
Wat als de schuldenaar niet betaalt?
Na toewijzing door de rechter volgt executie bij niet-betaling. Een deurwaarder legt beslag op bankrekeningen, voorraden of andere vermogensbestanddelen van de schuldenaar. Beslaglegging kost gemiddeld € 800-€ 1.500 en levert in veel gevallen betaling op binnen 3 maanden.
Bij vermogenloze debiteuren stagneert verhaal. Je kunt faillissement aanvragen als de schuldenaar meerdere schuldeisers heeft en opgehouden is te betalen. Faillissementsaanvraag kost minimaal € 2.000 aan advocaat- en griffiekosten.
Preventief kun je je beschermen met zekerheden zoals bankgaranties, borgtochten of eigendomsvoorbehoud. Een eigendomsvoorbehoud betekent dat geleverde goederen je eigendom blijven tot volledige betaling. Bij wanbetalende afnemers haal je je goederen dan terug.
Hoe voorkom je wanprestatie-risico’s?
Preventie bespaart meer dan juridische procedures kosten. Enkele effectieve maatregelen:
- Due diligence bij nieuwe contractpartners: controleer kredietwaardigheid, referenties en track record
- Heldere, gedetailleerde contracten met concrete prestatie-eisen, termijnen en sancties
- Tussentijdse monitoring van nakoming bij langlopende contracten
- Escalatieprocedures voor vroege signalering van problemen
- Juridische review van contracten vóór ondertekening
Neem contact op met gespecialiseerde advocaten voor preventief contractadvies. Investeren in juridische zekerheid vooraf voorkomt kostbare geschillen achteraf. Bij contractwaarden boven € 25.000 is professioneel advies al snel terugverdiend.
Genoemde bedragen zijn indicaties uit onze praktijk. Wat een concrete zaak kost, hangt af van de omvang, de complexiteit en het verloop van de procedure. Wij maken vooraf een prijsafspraak. Hierbij speelt ook Schadevergoeding vorderen een rol. Zie in dit verband ook Immateriële schade.
