ATEX-richtlijn: wat fabrikanten en exploitanten regelen

Gepubliceerd

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

De ATEX-richtlijn is in de praktijk de naam voor twee regimes: Richtlijn 2014/34/EU voor het product en Richtlijn 1999/92/EG voor de werkplek. Als fabrikant van apparatuur voor explosiegevaarlijke plaatsen wijs jij groep en categorie toe en brengt CE en Ex-markering aan; de exploitant deelt de zones in. Bij MAAK Advocaten N.V. in Amsterdam kijken wij mee bij het laten toetsen van je dossier en je afspraken.

In het kort

  • Het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016 en het Arbeidsomstandighedenbesluit leggen de plichten op, niet de richtlijnen zelf.
  • Jij wijst groep en categorie toe en volgt daarmee je route; de werkgever deelt de zones in en gebruikt per zone de passende categorie.
  • Een aangemelde instantie is niet altijd nodig, maar ook niet nooit: het hangt af van de categorie.
  • Instructies zijn in Nederland Nederlandstalig; de EU-conformiteitsverklaring is Nederlands of Engels (artikel 3 lid 2 en 3 Warenwetbesluit).

Valt jouw apparaat onder de ATEX-richtlijn?

De productrichtlijn geldt voor apparaten en beveiligingssystemen voor plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen, voor veiligheids-, controle- en regelinrichtingen die daarvoor nodig zijn, en voor componenten (artikel 1 lid 1 Richtlijn 2014/34/EU).

Een apparaat is onder meer materieel dat door zijn inherente potentiële bronnen van ontvlamming een explosie kan veroorzaken (artikel 2 punt 1). Uitgesloten zijn onder meer (artikel 1 lid 2):

  • medische hulpmiddelen voor een medische omgeving;
  • situaties waarin het explosiegevaar uitsluitend voortkomt uit explosieve of chemisch instabiele stoffen;
  • huishoudelijk, niet-commercieel gebruik waar een explosieve atmosfeer alleen zelden en door een toevallig gaslek ontstaat;
  • zeeschepen en mobiele offshore-eenheden;
  • vervoermiddelen, behalve voertuigen voor een potentieel explosieve atmosfeer.

Het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016 is op die producten niet van toepassing (artikel 1 lid 2). Of jouw product een apparaat is, toets je technisch met een keuringsinstantie of Ex-adviseur. Zie ook machines en elektrische producten en productrecht in samenhang.

Wie moet wat: fabrikant, importeur of exploitant?

Het productregime richt zich op marktdeelnemers: fabrikant, gemachtigde, importeur en distributeur. Het werkplekregime richt zich op de werkgever. De richtlijnen leggen die plichten niet zelf op: dat doen het Warenwetbesluit en het Arbeidsomstandighedenbesluit.

RolKernplichtGrondslag
Fabrikantbouwt volgens bijlage II, beoordeelt, verklaart, brengt CE en Ex-markering aanart. 6, 13, 14, 16; Warenwetbesluit art. 3
Gemachtigdetaken uit schriftelijk mandaat; niet de technische documentatieart. 7; Warenwetbesluit art. 4
Importeur, distributeurcontroleren vooraf documentatie, CE, verklaring en instructiesart. 8, 9; Warenwetbesluit art. 5, 6
Werkgever (exploitant)zone-indeling, explosieveiligheidsdocument, categorie per zoneRichtlijn 1999/92/EG art. 7, 8; Arbobesluit art. 3.5c-3.5e

Een importeur of distributeur wordt fabrikant bij eigen naam of merk of bij een wijziging waardoor de conformiteit in het gedrang kan komen (artikel 10). Fabrikant is ook wie een product voor eigen doeleinden vervaardigt (artikel 2 punt 12).

Welke categorie heeft je apparaat en heb je een aangemelde instantie nodig?

Jij wijst groep en categorie toe en daarmee volgt je route. Bij categorie 3 volstaat interne productiecontrole; bij categorie 1 en bij categorie 2 voor elektrische apparaten en verbrandingsmotoren is EU-typeonderzoek door een aangemelde instantie nodig (artikel 13 lid 1).

CategorieRoute (artikel 13 lid 1)Aangemelde instantie
1 (en M 1)EU-typeonderzoek met bijlage IV of Vja
2 (en M 2), elektrisch of verbrandingsmotorEU-typeonderzoek met bijlage VI of VIIja
2 (en M 2), overiginterne productiecontrole (bijlage VIII)alleen mededeling van de documentatie, die zij bewaart
3interne productiecontrole (bijlage VIII)nee

Bij de overige categorie 2-apparaten bevestigt de aangemelde instantie alleen de ontvangst; zij geeft geen certificaat. Eenheidskeuring (bijlage IX) is een alternatief. Voor beveiligingssystemen geldt EU-typeonderzoek of eenheidskeuring (artikel 13 lid 2); een component krijgt een schriftelijke verklaring van overeenstemming in plaats van CE en verklaring (lid 3). Zie ook conformiteitsbeoordeling.

Wat moet je markeren, bewaren en in welke taal aanleveren?

Je brengt CE aan, daarna het Ex-teken met groep en categorie, en bewaart documentatie en verklaring tien jaar. Instructies zijn in Nederland Nederlandstalig; de EU-conformiteitsverklaring mag Nederlands of Engels zijn.

  1. Markering (artikel 16; bijlage II punt 1.0.5): CE zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar vóór het in de handel brengen; daarna, als een aangemelde instantie bij de productiecontrole betrokken is, haar nummer; daarna het Ex-teken met groep en categorie en voor groep II de letter G (gas) en/of D (stof). Verder naam of merk, adres, type- of serienummer en bouwjaar.
  2. EU-conformiteitsverklaring (artikel 14): met de verklaring neem je de verantwoordelijkheid voor de conformiteit op je (lid 4).
  3. Bewaren: technische documentatie en verklaring tien jaar na het in de handel brengen (artikel 6 lid 3).
  4. Taal: instructies en veiligheidsinformatie in het Nederlands (artikel 3 lid 2 Warenwetbesluit), de verklaring in het Nederlands of Engels (lid 3).

CE brengt de fabrikant aan; importeur en distributeur controleren (artikel 8 lid 2, artikel 9 lid 2).

Wie deelt de zone in en wie wijst de categorie toe?

De werkgever deelt de plaatsen in zones in; jij wijst groep en categorie toe aan je apparaat. Dezelfde cijfers, andere verantwoordelijke: de koppeling staat in het Arbeidsomstandighedenbesluit, niet in de productrichtlijn.

De werkgever deelt de zones in volgens Richtlijn 1999/92/EG (artikel 7) en stelt een explosieveiligheidsdocument op (artikel 8). In Nederland staat dat in het Arbeidsomstandighedenbesluit (artikel 3.5c en 3.5d lid 5), op grond van de Arbeidsomstandighedenwet. Per zone gebruikt hij de passende categorie (artikel 3.5e onder e), voor zover het document geen aanvullende eisen stelt:

Zone (gas of stof)Categorie
0 of 201
1 of 211 of 2
2 of 221, 2 of 3

Zone-indeling, risicoanalyse en de keuze van een beschermingswijze zijn werk voor een adviseur of keuringsinstantie.

Let op: Een afnemer noemt in zijn bestelling een zone en vraagt “ATEX”. De zone is zijn indeling, de categorie jouw toewijzing. Leg vast welke zone en stoffen hij opgeeft. Laat een advocaat product law je bevestiging lezen voordat je een categorie of zone toezegt.

Wat doe je als een afnemer ATEX-bewijs eist of zegt dat je apparaat niet bij zijn zone past?

Verzamel eerst je stukken en antwoord daarna. Het Warenwetbesluit verbiedt ook het gebruiken van producten die niet voldoen (artikel 2 lid 1).

Stel dat je een elektrisch apparaat als categorie 3 hebt toegewezen en je afnemer meldt dat zijn explosieveiligheidsdocument het voor zone 1 bestemt. Volgens de hoofdregel (zone 1: categorie 1 of 2) past dat niet. Wordt het een categorie 2-apparaat, dan geldt voor een elektrisch apparaat EU-typeonderzoek (artikel 13 lid 1).

Mijn eerste stap is niet het technische verweer, maar een rij stukken: welke groep en categorie heb jij in je EU-conformiteitsverklaring en op het product gezet, welk bedoeld gebruik staat in je instructies, en wat heeft de afnemer jou schriftelijk laten weten over zijn zone? Daarna kijk ik wat je hebt toegezegd in offerte, bevestiging en voorwaarden. Pas dan antwoord ik, kort en feitelijk. Een Ex-specialist kijkt of de categorie technisch past; ik zorg dat jouw antwoord niets toezegt wat je niet kunt waarmaken. Een snel technisch antwoord wordt later de maatstaf voor wat je hebt toegezegd.

Eist een afnemer ATEX-bewijs? Leg je situatie voor via de pagina advocaat voor elektrische en elektronische apparatuur.

Welke afspraak met je afnemer of partner maakt het meeste verschil?

Leg vast voor welk gebruik en welke zone je levert en wie welke stukken aanlevert. Je verklaring maakt jou verantwoordelijk voor de conformiteit van het product (artikel 14 lid 4); de zone-indeling blijft van de werkgever.

Zet in het contract dat de afnemer jou de zone-indeling en de relevante stoffen doorgeeft vóór de bestelling, dat jij op die basis de categorie bevestigt, en dat hij meldt wanneer hij het apparaat wijzigt of onder eigen merk verkoopt (dan wordt hij zelf fabrikant). Voeg toe welke stukken (verklaring, instructies in het Nederlands) je bij elke levering meegeeft en wie optreedt als de toezichthouder om stukken vraagt.

Wat doet de toezichthouder en wat doe je bij een brief of incident?

Voor explosieveilig materieel ligt de bevoegdheid bij de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; het toezicht voeren door hem aangewezen ambtenaren uit. Bij een brief verzamel je de gevraagde stukken, bij een incident zet je vast wat er ligt.

Dat volgt uit de Warenwet (artikel 1 lid 1 onder d en artikel 25). Zie welke toezichthouder bij welk product.

Op een met redenen omkleed verzoek geef je alle informatie en documentatie en werk je mee (artikel 6 lid 10 richtlijn). De toezichthouder mag onder meer documenten eisen en onaangekondigde inspecties doen (Verordening (EU) 2019/1020 artikel 14 lid 4). Bij een formele niet-conformiteit, zoals een onjuiste markering, een ontbrekende verklaring of onvolledige documentatie (artikel 38 lid 1 van de richtlijn), vraagt hij je daar een einde aan te maken; duurt het voort, dan kan het product worden beperkt, verboden, teruggeroepen of uit de handel genomen (lid 2). Ook last onder bestuursdwang (Warenwet artikel 32) en bestuurlijke boete (artikel 32a) zijn mogelijk.

Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet kan een daartoe aangewezen toezichthouder bij de exploitant een arbeidsongeval onderzoeken (artikel 24 lid 4) en bij ernstig gevaar werk laten stilleggen (artikel 28); vragen over jouw apparaat kunnen dan via de afnemer komen.

Eerst kijk ik wat er precies speelt. Mijn aanpak is het dossier herstellen voordat het een maatregel wordt, de toezichthouder laten zien wat je hebt rechtgezet en alleen toezeggen wat je kunt waarmaken. Bij een incident bij de exploitant komen de vragen vaak via de afnemer; dan zet ik vast welke stukken er liggen en wat je wanneer hebt meegedeeld. Komt er toch een last of een boete, dan bereiden we vanaf het eerste bericht onze reactie voor.

Let op: De toezichthouder vraagt om documentatie die je nog niet compleet hebt, of een afnemer meldt een incident waarbij jouw apparaat in beeld komt. Een advocaat product law leest de brief en je stukken mee voordat je iets toezegt.

Wat kun je zelf regelen, en wanneer schakel je een advocaat in?

Veel kun je zelf: categorie toewijzen, dossier en verklaring opstellen, markeren. Een advocaat heb je nodig zodra er een tegenpartij of risico in de keten is.

Het technische werk doet een keuringsinstantie of Ex-specialist beter dan ik: de risicoanalyse, de keuze van de beschermingswijze, de toetsing en de technische documentatie. Een advocaat heb je nodig op het moment dat er een tegenpartij of een risico in de keten is: een afnemer die een andere categorie wil of ATEX-bewijs eist, een toezichthouder met een verzoek of een maatregel, een partner die onder eigen merk gaat verkopen, of een incident bij de exploitant waarbij jouw apparaat in beeld komt. Laat de afspraken over categorie, bedoeld gebruik en verantwoordelijkheid controleren vóór de eerste levering aan een nieuwe exploitant. Wat je bij de verkoop over categorie en gebruik zegt, bepaalt later wie een verkeerde combinatie met een zone draagt; achteraf is zo’n afspraak moeilijk te maken.

SituatieWat op het spel staatWaarom een advocaatWat wij doen
Afnemer eist ATEX-bewijs of andere categoriejij wijst categorie toe (art. 2 punt 9), werkgever deelt zones inverdeling van risico, garantie en vrijwaring is contractenrechtvoorwaarden lezen, antwoord opstellen
Incident of inspectie bij de exploitantonderzoek en stillegging (Arbowet art. 24, 28); vragen aan jouwie wat wist en wat er op papier lagstukken en correspondentie veiligstellen
Let op: Een partner wil je apparaat onder eigen merk verkopen, of een nieuwe exploitant neemt het voor het eerst af. Daarmee verschuift wie fabrikant is (artikel 10). Laat rolverdeling en contract nakijken vóór de eerste levering.

Hoe werkt MAAK Advocaten bij de ATEX-richtlijn?

Wij staan fabrikanten, importeurs en distributeurs van ATEX-apparatuur bij, en exploitanten bij de contractuele verdeling met de fabrikant, van de eerste toets tot het gesprek met de toezichthouder.

  1. Vaststellen of het product onder de richtlijn valt en welke categorie je toewijst.
  2. Je rol bepalen, ook bij eigen merk, en route, dossier, verklaring en markering toetsen.
  3. Het contract: wie levert welke stukken en wie draagt het risico van een verkeerde categorie bij een zone.
  4. Contact met de toezichthouder; bij een maatregel bezwaar en beroep, ook in hoger beroep.

Zone-indeling en technische keuring doen wij niet.

Veelgestelde vragen over de ATEX-richtlijn voor fabrikanten

Valt mijn product eronder en heb ik een aangemelde instantie nodig?

Als het een apparaat, beveiligingssysteem of component is voor plaatsen met ontploffingsgevaar (artikel 1 lid 1). EU-typeonderzoek door een aangemelde instantie is nodig bij categorie 1 en bij categorie 2 voor elektrische apparaten en verbrandingsmotoren; bij categorie 3 niet (artikel 13 lid 1).

Wie deelt de zone in en wie wijst de categorie toe?

De werkgever deelt de zones in en gebruikt per zone apparatuur van de passende categorie (Arbobesluit artikel 3.5d, 3.5e); jij wijst groep en categorie aan het apparaat toe (artikel 2 punt 9).

In welke taal lever ik instructies en verklaring aan?

Instructies in het Nederlands, de EU-conformiteitsverklaring in het Nederlands of Engels (Warenwetbesluit artikel 3 lid 2 en 3).

Wie houdt in Nederland toezicht op ATEX-apparatuur?

De bevoegdheid ligt bij de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; door hem aangewezen ambtenaren voeren het toezicht uit (Warenwet artikel 1 lid 1 onder d en artikel 25).

Wanneer schakel ik een advocaat in?

Zodra er een tegenpartij of risico in de keten is: een eisende afnemer, de toezichthouder, een partner onder eigen merk of een incident.

Wettelijk kader en bronnen

Over de auteur. Martin Krüger is advocaat product compliance en managing partner bij MAAK Advocaten in Amsterdam. Zijn expertise omvat onder meer CE-markering en productregelgeving. · Profiel

Staat er een afnemer, een brief of een contract open? Leg je situatie voor via de pagina advocaat voor elektrische en elektronische apparatuur en neem contact op met Martin Krüger.

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?