Een last onder dwangsom van de NVWA verplicht je onderneming een overtreding binnen een termijn te herstellen; doe je dat niet, dan moet je een geldsom betalen. Bij MAAK Advocaten in Amsterdam treden wij voor fabrikanten en importeurs op in bezwaar, bij de rechtbank en in hoger beroep. Hier lees je wat je per stap doet.
De boete van de NVWA heeft een eigen route; die staat bij een boete van de NVWA betwisten. Het bredere kader vind je bij productrecht.
Wat is een last onder dwangsom van de NVWA?
Een last onder dwangsom is een herstelsanctie: een opdracht om een overtreding te beëindigen of te herstellen, gekoppeld aan een geldsom die je verbeurt als je de opdracht niet of niet op tijd uitvoert. Het doel is naleving, geen straf.
De definitie staat in artikel 5:31d van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Een herstelsanctie strekt tot het ongedaan maken of beëindigen van een overtreding, het voorkomen van herhaling of het beperken van de gevolgen (artikel 5:2). Een bestraffende sanctie, zoals een boete, wil de overtreder juist leed toevoegen.
Voor producten die onder de Warenwet vallen, komt de bevoegdheid uit artikel 32 van de Warenwet: de minister mag een last onder bestuursdwang opleggen. Wie dat mag, mag volgens artikel 5:32 Awb in plaats daarvan een last onder dwangsom opleggen. De NVWA neemt dat besluit namens de minister; in een zaak uit 2025 was dat de staatssecretaris van VWS (CBb 22 juli 2025, ECLI:NL:CBB:2025:388).
Let op het verschil met de dwangsom die een civiele rechter oplegt in een geschil tussen bedrijven. Dat is een andere procedure; zie de dwangsom van de civiele rechter.
Wat betekent een schriftelijke waarschuwing van de NVWA?
Met een schriftelijke waarschuwing stelt de NVWA dat je een regel hebt overtreden. Het CBb oordeelde dat een waarschuwing op grond van haar interventiebeleid geen besluit is; bezwaar heeft in de regel geen zin. Wel kan er later een last of boete op volgen.
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb 22 januari 2019, ECLI:NL:CBB:2019:30, r.o. 5.3) oordeelde in een zaak over diertransport dat een waarschuwing die de NVWA op grond van haar interventiebeleid gaf, niet op rechtsgevolg is gericht. Die waarschuwing had geen wettelijke basis, maar volgde uit beleidsregels van de NVWA, en zij “legt appellant geen rechtens bindende verplichting op”. Het bezwaar was daarom niet-ontvankelijk (artikel 1:3 Awb).
Volgens dezelfde uitspraak kun je de waarschuwing alsnog aan de orde stellen in een procedure tegen een later handhavingsbesluit dat erop is gebaseerd (r.o. 5.4). Daarom telt je reactie nu al.
Mijn advies: neem de waarschuwing serieus, ook al kun je er in de regel geen bezwaar tegen maken. Lees de bevindingen regel voor regel en kijk wat feitelijk klopt. Klopt het, herstel het dan meteen en leg vast wat je hebt gedaan. Klopt iets niet, schrijf dat kort en zakelijk terug, met stukken. Zo ligt er bij een volgende inspectie een dossier dat voor jou spreekt.
Hoe je je bij de inspectie zelf opstelt, lees je bij wat je doet bij een NVWA-inspectie.
Hoe verloopt de route van inspectie tot last onder dwangsom?
De route kan vijf stappen tellen: inspectie, soms een waarschuwing, een voornemen met gelegenheid voor een zienswijze, de last en een besluit over de invordering. Dat laatste volgt als de NVWA vindt dat je niet hebt voldaan.
| Stap | Wat je ontvangt | Wat je doet | Grondslag |
|---|---|---|---|
| 1 | Inspectie en bevindingen | Bevindingen lezen, herstel starten | — |
| 2 | Schriftelijke waarschuwing | Feitelijk reageren, herstel vastleggen | Volgens CBb 2019:30 (interventiebeleid): geen besluit |
| 3 | Voornemen tot een last | Zienswijze indienen | art. 4:8 Awb |
| 4 | Last onder dwangsom | Herstellen binnen de termijn; bezwaar binnen zes weken | art. 5:32a, 6:7 Awb |
| 5 | Invorderingsbesluit | Naleving aantonen; bezwaar | art. 5:37, 5:39 Awb |
Niet elke zaak doorloopt alle stappen. Onder meer bij spoed mag de NVWA de zienswijze overslaan (artikel 4:11 Awb).
Wat zet je in je zienswijze op het voornemen?
In je zienswijze schrijf je wat al is hersteld, wat nog loopt, wat feitelijk niet klopt en welke hersteltermijn realistisch is. De zienswijze is je eerste kans om de last te voorkomen of te beperken, vóórdat de NVWA beslist.
Een bestuursorgaan moet je vooraf de gelegenheid geven je zienswijze te geven (artikel 4:8 Awb). Dat geldt bij een beschikking die je niet hebt aangevraagd en waartegen je naar verwachting bedenkingen hebt, als die steunt op gegevens over jou die je niet zelf hebt verstrekt. Dat geldt niet als je een wettelijke plicht om gegevens te verstrekken niet bent nagekomen (artikel 4:8 lid 2 Awb).
Ben je niet gehoord terwijl artikel 4:8 Awb dat vereiste, dan vernietigt de rechter de last niet vanzelf. In een zaak over mogelijk met salmonella besmet vlees oordeelde het CBb dat de onderneming door het niet-horen niet was benadeeld. Zij had haar standpunten in bezwaar, beroep en hoger beroep schriftelijk en mondeling kunnen toelichten; het gebrek werd gepasseerd (CBb 22 juli 2025, ECLI:NL:CBB:2025:388, r.o. 5.3; artikel 6:22 Awb).
Neemt de NVWA een maatregel op grond van EU-harmonisatiewetgeving, zoals bij CE-producten, dan geldt bovendien een Europees hoorrecht. Je moet vooraf binnen een passende termijn van ten minste tien werkdagen kunnen worden gehoord. Alleen als dat niet kan door de urgentie van de maatregel, vanwege gezondheid, veiligheid of een ander algemeen belang dat die EU-wetgeving beschermt, mag dat later; dan word je zo spoedig mogelijk gehoord en wordt de maatregel onverwijld heroverwogen (artikel 18 lid 3 Verordening (EU) 2019/1020).
Bij een voornemen vraag ik eerst het rapport van bevindingen op, als dat er nog niet bij zit. Daarna schrijven we wat al is hersteld, wat nog loopt en wat niet klopt, en welke termijn voor herstel realistisch is. Ik vraag daarbij ook een gesprek met de inspecteur aan: daarin laat je zien dat het herstel al loopt, en dat werkt vaak beter dan papier alleen.
Heb je een voornemen of een last onder dwangsom van de NVWA ontvangen? Laat je zienswijze of bezwaar toetsen voordat de termijn verloopt. Bekijk hoe we werken als advocaat bij een NVWA-zaak of bel 020 210 31 38.
Wat staat er in de last onder dwangsom en hoeveel tijd heb je?
De last omschrijft welke herstelmaatregelen je moet nemen. Strekt hij tot het ongedaan maken van een overtreding of het voorkomen van verdere overtreding, dan krijg je een begunstigingstermijn: zolang die loopt, verbeur je niets. De wet schrijft geen minimale duur voor.
Volgens artikel 5:32a Awb omschrijft de last de te nemen herstelmaatregelen. De dwangsom is een bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding, met een maximum (artikel 5:32b). De bedragen moeten in redelijke verhouding staan tot de zwaarte van het geschonden belang en tot de beoogde werking van de dwangsom.
Hoe kort de termijn kan zijn, laat een uitspraak van het CBb uit 2025 zien. Bij levensmiddelen die mogelijk met salmonella besmet waren, gaf de NVWA, na eerdere verzoeken, vier uur om ze uit de handel te nemen. Het CBb oordeelde dat die termijn de rechten van verdediging van de onderneming niet schond. Van haar kon worden verwacht dat zij binnen de termijn aan de last voldeed en de rechtmatigheid van de last en de verbeuring daarna door de rechter kon laten toetsen (ECLI:NL:CBB:2025:388, r.o. 5.4).
Herstellen of bezwaar maken: wat doe je eerst?
Herstel binnen de begunstigingstermijn en maak tegelijk bezwaar als je het oneens bent. Bezwaar schort de last niet op: verstrijkt de begunstigingstermijn zonder herstel, dan verbeur je dwangsommen, ook terwijl het bezwaar loopt.
Bezwaar en beroep hebben geen schorsende werking (artikel 6:16 Awb). De bezwaartermijn is zes weken (artikel 6:7) en begint op de dag na bekendmaking van het besluit (artikel 6:8). Wil je dat de last niet geldt tot er op je bezwaar is beslist, vraag dan de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening. Dat kan als je bezwaar hebt gemaakt en onverwijlde spoed dat vereist (artikel 8:81 Awb).
Mijn advies is daarom: allebei, maar in deze volgorde. Herstel binnen de begunstigingstermijn, want dan verbeur je niets. Ben je het oneens met de last, dan maken we tegelijk bezwaar en vragen we zo nodig een voorlopige voorziening. Zo blijft je bedrijf draaien en blijft de discussie open.
Wat ik het vaakst zie misgaan: een bedrijf herstelt wel, maar legt het niet vast. Als de NVWA daarna vindt dat er toch dwangsommen zijn verbeurd, moet je kunnen laten zien wat je wanneer hebt gedaan. Maak op de dag van herstel foto’s, bewaar de correspondentie met afnemers en leveranciers en stuur de NVWA een korte bevestiging.
Wat doe je als de NVWA dwangsommen invordert?
Vindt de NVWA dat je dwangsommen hebt verbeurd, dan neemt zij eerst een besluit over de invordering. Tegen dat besluit kun je opkomen. Een lopend bezwaar of beroep tegen de last omvat ook de invordering, als je die betwist.
Een verbeurde dwangsom moet je betalen binnen zes weken nadat zij van rechtswege is verbeurd, dus niet pas na het invorderingsbesluit (artikel 5:33 Awb). Vóór een aanmaning beslist de NVWA bij beschikking over de invordering; je kunt daar ook zelf om vragen, waarna zij binnen vier weken beslist (artikel 5:37). Bezwaar of beroep tegen de last heeft mede betrekking op die invorderingsbeschikking, voor zover je die betwist (artikel 5:39).
De vordering verjaart een jaar na de dag waarop de dwangsom is verbeurd. Staat op die dag nog bezwaar, beroep of hoger beroep tegen de last open, of loopt zo’n procedure, dan wordt de termijn verlengd tot daarop onherroepelijk is beslist (artikel 5:35).
Kun je de last tijdelijk of blijvend niet uitvoeren, zeg dat dan direct, met onderbouwing. Je kunt de NVWA vragen de last op te heffen, op te schorten of de dwangsom te verminderen. Wacht daar niet mee tot de termijn voorbij is.
De wet geeft daarvoor de grondslag: bij blijvende of tijdelijke, gehele of gedeeltelijke onmogelijkheid kan het bestuursorgaan op verzoek de last opheffen, de looptijd opschorten of de dwangsom verminderen. Is de last een jaar van kracht geweest zonder dat een dwangsom is verbeurd, dan kan hij op verzoek worden opgeheven (artikel 5:34 Awb).
Bij welke rechter kom je terecht?
Na bezwaar ga je bij een last op grond van de Warenwet in beroep bij de rechtbank Rotterdam. Hoger beroep gaat naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Dat volgt uit de bijlage bij de Awb over de bevoegde bestuursrechter.
De Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak noemt de Warenwet bij beroep bij de rechtbank Rotterdam (artikel 7) en bij hoger beroep bij het CBb (artikel 11). Een last onder dwangsom ter handhaving van zo’n wet geldt daarvoor als een besluit op grond van die wet (artikel 5:32 lid 3 Awb). Tijdens bezwaar en beroep vraag je een voorlopige voorziening aan bij de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam (artikel 8:81 lid 1 Awb).
Praktijkvoorbeeld: een importeur van elektrische apparaten
Stel: een importeur van elektrische keukenapparaten krijgt een voornemen tot een last onder dwangsom, omdat de technische documentatie onvolledig zou zijn. Hij dient een zienswijze in (artikel 4:8 Awb), stuurt documentatie na en betwist één bevinding met stukken.
De NVWA legt daarna alleen nog een last op voor het resterende punt. De importeur voert die last binnen de begunstigingstermijn volledig uit, ook het deel dat volgens hem verder gaat dan de overtreding, en legt dat vast met data en stukken. Tegen die ruime omschrijving maakt hij binnen zes weken bezwaar (artikel 6:7 Awb).
Wanneer schakel je een advocaat in?
Schakel een advocaat in zodra je een voornemen tot een last ontvangt, en uiterlijk als de last is opgelegd. Dan liggen de termijnen vast: de zienswijze, de begunstigingstermijn en de bezwaartermijn van zes weken (artikel 6:7 Awb).
Liefst word ik betrokken bij het voornemen, uiterlijk als de last er is. Dan zetten we de termijnen vast, schrijven we de zienswijze of het bezwaar en vragen we zo nodig een voorlopige voorziening. Bij een invorderingsbesluit kijken we of de dwangsommen echt zijn verbeurd.
Hoe werkt MAAK Advocaten bij een last onder dwangsom?
Wij staan fabrikanten en importeurs bij tegenover de NVWA: bij de zienswijze, in bezwaar, bij de voorzieningenrechter (artikel 8:81 Awb) en, bij een last op grond van de Warenwet, bij de rechtbank Rotterdam en in hoger beroep bij het CBb.
In de eerste dagen lezen we het rapport van bevindingen en de last en zetten we alle termijnen in een overzicht. We spreken met je af wie het herstel uitvoert en hoe het wordt vastgelegd. Daarna volgt de zienswijze of het bezwaar, en zo nodig het verzoek om een voorlopige voorziening. Waar de kosten van afhangen: het aantal stappen, de spoed en of er een zitting komt.
Veelgestelde vragen over de last onder dwangsom van de NVWA
Kun je bezwaar maken tegen een schriftelijke waarschuwing van de NVWA?
In de regel niet. Het CBb oordeelde dat een waarschuwing op grond van het interventiebeleid van de NVWA geen besluit is, omdat zij geen rechtsgevolg heeft (CBb 22 januari 2019, ECLI:NL:CBB:2019:30). Wel kun je de waarschuwing aan de orde stellen als de NVWA er later een handhavingsbesluit op baseert.
Schort bezwaar de last onder dwangsom op?
Nee. Bezwaar en beroep schorten de werking van het besluit niet op (artikel 6:16 Awb). Herstel je niet binnen de begunstigingstermijn, dan verbeur je dwangsommen. Wil je schorsing, maak dan bezwaar en vraag de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening; die kan worden getroffen als onverwijlde spoed dat vereist (artikel 8:81 Awb).
Hoe lang is de begunstigingstermijn?
De wet noemt geen minimum; de termijn staat in de last zelf (artikel 5:32a lid 2 Awb). In een zaak over mogelijk met salmonella besmette levensmiddelen oordeelde het CBb dat een termijn van vier uur de rechten van verdediging niet schond (CBb 22 juli 2025, ECLI:NL:CBB:2025:388). Lees de termijn daarom meteen na ontvangst.
Bij welke rechter ga je in beroep tegen een last onder dwangsom op grond van de Warenwet?
Na bezwaar bij de rechtbank Rotterdam; hoger beroep gaat naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Dat staat in de Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak, bijlage 2 bij de Algemene wet bestuursrecht (artikelen 7 en 11).
Wanneer schakel je een advocaat in bij een last onder dwangsom?
Bij voorkeur zodra het voornemen binnenkomt, en uiterlijk als de last is opgelegd. Dan kunnen de zienswijze, het herstel en het bezwaar op elkaar aansluiten. Bij MAAK Advocaten in Amsterdam begeleiden wij dat traject tot en met het hoger beroep.
Primaire bronnen
- Algemene wet bestuursrecht: artikelen 1:3, 4:8, 4:11, 5:2, 5:31d, 5:32, 5:32a, 5:32b, 5:33, 5:34, 5:35, 5:37, 5:39, 6:7, 6:8, 6:16, 6:22 en 8:81
- Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak (bijlage 2 Awb): artikelen 7 en 11
- Warenwet: artikel 32
- Verordening (EU) 2019/1020 (markttoezicht): artikel 18
- CBb 22 januari 2019, ECLI:NL:CBB:2019:30, r.o. 5.3–5.4
- CBb 22 juli 2025, ECLI:NL:CBB:2025:388, r.o. 1.7, 5.3 en 5.4
Laatst gecontroleerd op 6 november 2026
Ligt er een waarschuwing, een voornemen of een last onder dwangsom van de NVWA op je bureau? Leg je situatie aan mij voor: bel 020 210 31 38 of stuur je vraag via de pagina advocaat NVWA. — Martin Krüger
