Wat is intellectueel eigendomsrecht?
Intellectueel eigendomsrecht is de verzamelnaam voor rechten op creatieve en technische prestaties. De wet kent een maker, ontwerper of ondernemer hierbij een exclusief recht toe, bijvoorbeeld op een tekst, logo, productontwerp of uitvinding. Anders dan bij een fysieke zaak gaat het om een immaterieel goed. Niet de drager, zoals het boek of de machine, telt namelijk, maar de creatieve of technische inhoud daarvan.
Sommige IE-rechten ontstaan automatisch. Denk bijvoorbeeld aan het auteursrecht: zodra een werk aan de wettelijke voorwaarden voldoet, geniet het bescherming. Andere rechten vereisen echter een formele registratie voordat bescherming intreedt. Dit geldt met name voor het merkenrecht en het modellenrecht. Wie dit onderscheid niet kent, loopt het risico dat een aanzienlijke investering in een merk of productontwerp uiteindelijk onbeschermd blijft. In het juridisch woordenboek van ons kantoor lichten wij de belangrijkste IE-rechtelijke begrippen verder toe.
Welke vormen van intellectueel eigendomsrecht onderscheidt het Nederlandse recht?
Tot de belangrijkste vormen van intellectuele-eigendomsbescherming waarmee ondernemingen in Nederland te maken hebben, behoren auteursrecht, merkenrecht, modellenrecht, handelsnaamrecht, octrooirecht en de bescherming van bedrijfsgeheimen. Dit is geen wettelijk gesloten opsomming: daarnaast bestaan onder meer het kwekersrecht, het databankenrecht en de naburige rechten. Elk recht heeft een eigen wettelijke grondslag, registratie-eis en beschermingsduur.
Het auteursrecht vormt de meest toegankelijke vorm van intellectuele eigendom binnen het Nederlandse recht, omdat dit recht automatisch ontstaat zodra een werk een eigen, oorspronkelijk karakter draagt. Een auteursrecht is een wettelijke bescherming die teksten, software, foto’s, logo’s en ander creatief werk afschermt tegen ongeoorloofd gebruik door derden, zonder dat daarvoor enige registratie nodig is.
Het merkenrecht beschermt daarentegen namen, logo’s en tekens waarmee een onderneming haar producten of diensten onderscheidt van die van concurrenten. Anders dan bij auteursrecht is hiervoor wel degelijk een actieve stap vereist: registratie via depot bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP), op basis van het Benelux-verdrag intellectuele eigendom (BVIE).
Het modellenrecht richt zich specifiek op het uiterlijk van een product, zoals de vorm, kleur en textuur, en is geregeld in zowel het BVIE als Verordening (EG) nr. 6/2002 betreffende Uniemodellen. Registratie is nodig voor langdurige bescherming, maar is niet in alle gevallen een voorwaarde: een niet-ingeschreven Uniemodel kan onder voorwaarden drie jaar bescherming genieten, te rekenen vanaf het moment waarop het model voor het eerst binnen de Unie voor het publiek beschikbaar is gesteld.
Het handelsnaamrecht beschermt de naam waaronder je onderneming naar buiten treedt en is vastgelegd in de Handelsnaamwet. Dit recht ontstaat, net als het auteursrecht, automatisch door feitelijk gebruik van de naam in het handelsverkeer, zonder registratieverplichting.
Het octrooirecht, ook wel patentrecht genoemd, beschermt technische uitvindingen die voldoen aan de vereisten van nieuwheid en inventiviteit, conform de Rijksoctrooiwet 1995.
Bedrijfsgeheimen vormen de laatste, maar zeker niet minst belangrijke categorie binnen het IE-recht. Een bedrijfsgeheim is vertrouwelijke knowhow of bedrijfsinformatie die wordt beschermd op grond van de Wet bescherming bedrijfsgeheimen, mits redelijke geheimhoudingsmaatregelen zijn getroffen. Registratie is hier niet aan de orde; de bescherming geldt zolang de informatie geheim én commercieel waardevol blijft.
Gezien de onderlinge verschillen in wettelijke basis, registratieplicht en beschermingsduur, adviseren onze gespecialiseerde advocaten in Amsterdam ondernemingen om hun IE-portfolio periodiek te laten doorlichten. Heb je twijfels over welke rechten op je bedrijfsmiddelen van toepassing zijn, neem dan contact op met onze specialisten in intellectueel eigendomsrecht voor advies over je situatie.
Het kwekersrecht beschermt nieuwe plantenrassen en is met name relevant voor de agrarische en tuinbouwsector. Onze advocaten adviseren ondernemingen die te maken hebben met kwekersrechten. Wat naburige rechten zijn, die uitvoerend kunstenaars en producenten beschermen, lees je in ons aparte artikel.
Wat is auteursrecht en wanneer ontstaat deze bescherming?
Auteursrecht is het exclusieve recht van een maker om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Dit recht ontstaat automatisch zodra het werk een oorspronkelijk karakter heeft. Conform artikel 1 en artikel 10 van de Auteurswet is daarvoor wel vereist dat het werk het persoonlijk stempel van de maker draagt. Een registratie is dus niet nodig.
Het auteursrecht vervalt op grond van artikel 37 lid 1 van de Auteurswet door verloop van 70 jaren, te rekenen vanaf 1 januari van het jaar volgend op het sterfjaar van de maker. Dat maakt het auteursrecht tot een van de langstlopende IE-rechten. Wat precies onder oorspronkelijk karakter valt en hoe de duur van auteursrechtelijke bescherming precies loopt, lees je in onze verdiepende artikelen.
Auteursrecht speelt in de praktijk een rol bij uiteenlopende werken. Denk bijvoorbeeld aan software en code, foto’s, en logo’s en huisstijl. Werk je als opdrachtgever met freelance ontwerpers of tekstschrijvers? Leg dan vooraf afspraken over auteursrechten met ontwerpers en makers vast, want het auteursrecht rust namelijk niet automatisch bij de opdrachtgever. Onder welke voorwaarden dit anders ligt bij een dienstverband, lees je in ons artikel over werkgeversauteursrecht.
Kopieert iemand je werk zonder toestemming? Dan kun je als rechthebbende optreden tegen de inbreukmaker. Wij leggen uit hoe je optreedt tegen een auteursrechtinbreuk, welke straffen bij inbreuk op auteursrecht gelden, en wanneer je winstafdracht na auteursrechtinbreuk kunt vorderen. Tevens staan onze advocaten je bij wanneer sprake is van inbreuk op auteursrecht als onrechtmatige daad.
Juridische bronnen: Auteurswet, artikel 1, 10 en 37
Hoe bescherm je je merk via het merkenrecht?
Je beschermt je merk door het te deponeren bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP). Voor ruimere bescherming kun je ook deponeren bij het EUIPO of de WIPO. Na registratie heb je tien jaar een exclusief recht op je merknaam, logo of beeldmerk. Conform artikel 2.2 BVIE ontstaat dit recht namelijk pas door inschrijving, anders dan bij auteursrecht, dat al door gebruik ontstaat.
Tegen een gepubliceerde Benelux-merkaanvraag kan de houder van een ouder merk op grond van artikel 2.14 BVIE binnen twee maanden na publicatie van het depot oppositie instellen bij het BOIP. Een succesvol depot levert een merkregistratie op die je onbeperkt kunt verlengen, telkens voor periodes van tien jaar. Wij begeleiden ondernemers bij het volledige traject om een merk te beschermen, waaronder de Benelux merkregistratie.
Gebruikt een derde zonder toestemming een teken dat verwarringsgevaar oplevert met je merk? Dan is sprake van merkinbreuk. Wat verwarringsgevaar bij merken precies inhoudt, leggen wij uitgebreid uit. Bij een vastgestelde inbreuk kun je diverse acties tegen merkinbreuk instellen. Denk bijvoorbeeld aan een sommatie, een kort geding, of het laten vernietigen van producten bij merkinbreuk. Onze advocaat merkinbreuk adviseert je tevens over de te volgen strategie wanneer je een concurrent wilt aanspreken op inbreuk, of wanneer je partij bent in een geschil over een merk. Een merkinbreuk kan men daarnaast aanmerken als inbreuk op het merkenrecht in de zin van het verbintenissenrecht.
Juridische bronnen: BVIE, artikel 2.2 en 2.14 · BOIP over het instellen van oppositie
Wat is modellenrecht en wanneer komt een productontwerp in aanmerking voor bescherming?
Modellenrecht beschermt het uiterlijk van een product of een deel daarvan. Vereist is dat het ontwerp nieuw is en een eigen karakter heeft ten opzichte van wat al voor het publiek beschikbaar was. Voor de Benelux registreer je een model bij het BOIP op grond van het BVIE; voor de gehele Unie vraag je een ingeschreven Uniemodel aan bij het EUIPO.
Een ingeschreven Uniemodel is vijf jaar geldig vanaf de datum van indiening en kan telkens met vijf jaar worden verlengd, tot een totale beschermingsduur van 25 jaar (artikel 12 van Verordening (EG) nr. 6/2002). Daarnaast bestaat het niet-ingeschreven Uniemodel. Dat geniet drie jaar bescherming, te rekenen vanaf de datum waarop het model voor het eerst binnen de Unie voor het publiek beschikbaar is gesteld (artikel 11). Die kortere, automatisch ontstane bescherming is met name van belang voor collecties met een korte marktcyclus, waarbij registratie van elk afzonderlijk ontwerp niet realistisch is.
Sinds 1 mei 2025 gelden de wijzigingen van Verordening (EU) 2024/2822. Daarin is de term “Gemeenschapsmodel” in de gehele verordening vervangen door “Uniemodel” en is de titel van Verordening (EG) nr. 6/2002 gewijzigd in “betreffende Uniemodellen”. Oudere registers, uitspraken en documenten kunnen de vroegere benaming nog gebruiken.
Juridische bronnen: artikel 11 en 12 van Verordening (EG) nr. 6/2002 (geconsolideerde tekst) · Verordening (EU) 2024/2822
Geanonimiseerde praktijkzaak uit onze advocatenpraktijk. Een Nederlandse fabrikant van precisieonderdelen voor de machinebouw ontdekte dat een concurrent een nagenoeg identiek onderdeel op de markt bracht, met dezelfde specifieke vormgeving van de behuizing. Omdat het ontwerp tijdig als model was geregistreerd, kon de fabrikant een kort geding aanspannen. De rechter legde de concurrent een verbod op en gebood de recall van de inbreukmakende onderdelen. Het gaat hier om een geanonimiseerde weergave uit onze eigen praktijk, niet om een gepubliceerde uitspraak. Het voorbeeld illustreert waarom tijdige registratie van een productontwerp in de maakindustrie doorslaggevend kan zijn voor slagvaardige handhaving.
Meer over de juridische bescherming van tekeningen en modellenrecht lees je in ons verdiepende artikel. Onze advocaat modellenrecht adviseert je graag over registratie en handhaving.
Wat houdt handelsnaamrecht in en wanneer is sprake van verwarringsgevaar?
Handelsnaamrecht beschermt de naam waaronder een onderneming feitelijk naar buiten treedt. Dit recht ontstaat namelijk door het daadwerkelijke gebruik van die naam, niet door inschrijving in het handelsregister. Conform artikel 5 van de Handelsnaamwet mag een andere onderneming geen handelsnaam voeren die slechts in geringe mate afwijkt van een bestaande naam, voor zover daardoor bij het publiek verwarring kan ontstaan.
De bescherming van een handelsnaam kan overigens regionaal van karakter zijn. Twee vergelijkbare namen in totaal verschillende delen van het land leveren doorgaans geen verwarringsgevaar op. In dezelfde regio of branche ligt dit echter anders. Wij adviseren je over de bescherming van een handelsnaam en het optreden bij inbreuk. Tevens leggen wij uit wanneer precies sprake is van verwarringsgevaar bij een handelsnaam, en behandelen wij geschillen over inbreuk op een handelsnaam. Onze advocaten handelsnaamrecht staan ondernemers bij in zowel preventief advies als procedures.
Juridische bronnen: Handelsnaamwet, artikel 5
Wat is slaafse nabootsing en hoe verschilt dit van een IE-recht?
Slaafse nabootsing is geen apart IE-recht, maar een vorm van onrechtmatige daad op grond van artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek. Hiervan is sprake wanneer een product zonder noodzaak zodanig wordt nagebootst dat onnodig verwarringsgevaar bij het publiek ontstaat, terwijl een net zo deugdelijk en bruikbaar alternatief ontwerp mogelijk was. Dit leerstuk biedt daarom uitkomst voor producten die niet, of niet meer, onder een geregistreerd modelrecht vallen.
Met name in markten met veel gelijksoortige producten, zoals consumentengoederen en machineonderdelen, blijkt dit leerstuk in de praktijk waardevol. Lees meer over wanneer nabootsen onrechtmatig is. Onze advocaten beoordelen of in je situatie sprake is van nabootsing en hoe je daartegen optreedt.
Juridische bronnen: Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 162
Hoe bescherm je bedrijfsgeheimen en vertrouwelijke knowhow?
Bedrijfsgeheimen bescherm je in de eerste plaats door redelijke geheimhoudingsmaatregelen te treffen. Denk bijvoorbeeld aan een geheimhoudingsovereenkomst met werknemers en zakenpartners. Daarnaast biedt de Wet bescherming bedrijfsgeheimen bescherming; deze wet implementeert de Europese Richtlijn 2016/943. Een geheim blijft beschermd zolang de informatie niet algemeen bekend is, commerciële waarde heeft, en je redelijke maatregelen treft om dit geheim te houden.
Anders dan bij merken of modellen is registratie hier niet mogelijk, en ook niet vereist. De bescherming staat of valt met aantoonbare redelijke geheimhoudingsmaatregelen. Daaronder kunnen contractuele, organisatorische en technische maatregelen vallen, zoals een geheimhoudingsbeding, toegangsbeperking tot documenten en versleuteling van bestanden. Lees meer over de wettelijke bescherming van bedrijfsgeheimen in Nederland, en over hoe je bedrijfsgeheimen en vertrouwelijke informatie beschermt. Onze advocaten stellen tevens een sluitende geheimhoudingsverklaring of non-disclosure agreement voor je op.
Wat is octrooirecht en wanneer komt een uitvinding in aanmerking voor patentbescherming?
Octrooirecht, ook wel patentrecht genoemd, beschermt een technische uitvinding. Vereist is dat de uitvinding nieuw, inventief en industrieel toepasbaar is. Dit recht ontstaat uitsluitend na een octrooiaanvraag bij Octrooicentrum Nederland of het Europees Octrooibureau. Op grond van artikel 36 lid 6 van de Rijksoctrooiwet 1995 blijft een verleend octrooi van kracht tot het verstrijken van een termijn van twintig jaren, te rekenen vanaf de datum van indiening, behoudens eerder verval, afstand of vernietiging door de rechter. Het tijdig betalen van de jaarlijkse instandhoudingstaksen is daarvoor een voorwaarde.
Een octrooigeschil ontstaat doorgaans wanneer een concurrent een geoctrooieerde technologie zonder licentie toepast, met name in technische sectoren met hoge ontwikkelingskosten. Wij adviseren en procederen bij een octrooigeschil, en bij een vermeende inbreuk op een octrooi.
Ben je actief in de agrarische sector? Dan is wellicht ook ons specialist kwekersrecht relevant voor je.
Wat kun je doen bij een inbreuk op je intellectueel eigendomsrecht?
Bij een inbreuk op je intellectueel eigendomsrecht doorloop je doorgaans een vaste reeks stappen. Dit loopt van het verzamelen van bewijs tot, indien nodig, een gerechtelijke procedure. Snel en doortastend optreden is daarbij essentieel, want schade door namaak of merkinbreuk kan zich namelijk snel opstapelen.
- Bewijs verzamelen: leg de inbreuk vast, bijvoorbeeld via screenshots, aankoopbewijzen of een proefaankoop van het inbreukmakende product.
- Sommatie versturen: je advocaat eist in een sommatiebrief dat de inbreukmaker de inbreuk staakt en gestaakt houdt.
- Onderhandelen over een schikking: dit traject is vaak sneller en goedkoper dan een procedure.
- Kort geding starten: blijft een schikking uit? Dan kan een kort geding bij IP-inbreuk via onze kort geding advocaat tot een voorlopig verbod leiden.
- Schadevergoeding vorderen: in een bodemprocedure kun je schadevergoeding bij een IE-inbreuk vorderen, naast eventuele winstafdracht.
- Structurele handhaving: bij herhaalde of grootschalige inbreuk zetten wij in op duurzame handhaving van intellectuele eigendomsrechten en op de bestrijding van namaakproducten.
Hoe lang duurt een kort geding bij IE-inbreuk en wat kost een advocaat intellectueel eigendomsrecht?
Een IE-kort geding kan bij voldoende spoedeisend belang relatief snel tot een voorlopige uitspraak leiden. De doorlooptijd hangt onder meer af van de rechtbank, de mate van spoedeisendheid en de complexiteit van de zaak. Een bodemprocedure, waarin je schadevergoeding of winstafdracht vordert, duurt doorgaans aanzienlijk langer. Daarom is een kort geding vaak de eerste keuze bij acute schade.
De kosten van een advocaat intellectueel eigendomsrecht hangen sterk af van de complexiteit van je zaak. Een belangrijk verschil met reguliere civiele procedures: in bepaalde IE-procedures kan de in het gelijk gestelde partij op grond van artikel 1019h van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering vergoeding vorderen van redelijke en evenredige gerechtskosten en andere kosten. Dat betekent niet dat alle daadwerkelijk gemaakte advocaatkosten automatisch volledig worden toegewezen. De rechter beoordeelt of de gevorderde kosten redelijk en evenredig zijn, kan daarbij de indicatietarieven in IE-zaken betrekken, en wijst de vergoeding niet toe voor zover de billijkheid zich daartegen verzet. Dat is een ruimere maatstaf dan het gebruikelijke en veel lagere liquidatietarief, maar het is geen garantie op volledige vergoeding.
Juridische bron: artikel 1019h Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
Bijgevolg adviseren wij je vooraf altijd over een realistische kosteninschatting, afgestemd op de waarde van het belang dat je wilt beschermen.
Waarom kiezen ondernemers voor de IE-advocaten van Maak Advocaten in Amsterdam?
Onze specialisten in intellectueel eigendomsrecht combineren diepgaande kennis van het Nederlandse en Europese IE-recht met een praktische focus op de maak- en technologie-industrie. In deze sector vormen merken, ontwerpen en knowhow doorgaans de kern van de bedrijfswaarde. Daarom adviseren wij zowel reactief bij een geschil als preventief over contracten, licenties en registraties, zodat je een inbreuk in de eerste plaats voorkomt.
Voor onze cliënten telt vooral resultaat: een snelle sommatie, een kansrijk kort geding, of een helder advies waarmee je een bedrijfsrisico wegneemt. Bekijk de bredere expertise van ons advocatenkantoor, maak kennis met onze advocaat intellectueel eigendomsrecht, of lees meer over ons advocatenkantoor voor intellectueel eigendomsrecht. Voor internationaal opererende ondernemingen beschikken wij tevens over een German desk. Voor bredere civielrechtelijke geschillen verwijzen wij je graag naar onze civiel recht advocaat in Amsterdam.
Wil je je merk, ontwerp of werk laten beschermen, of heb je te maken met een inbreuk? Neem dan vrijblijvend contact op met onze gespecialiseerde advocaten in Amsterdam. Zij beoordelen je situatie en geven aan welke stappen zinvol zijn.
Veelgestelde vragen over intellectueel eigendomsrecht
Wat is het verschil tussen auteursrecht en merkenrecht?
Auteursrecht beschermt een concreet werk, zoals een tekst, foto of ontwerp, en ontstaat automatisch. Merkenrecht beschermt daarentegen een teken waarmee een onderneming haar producten of diensten onderscheidt, en ontstaat pas na registratie. Het verschil tussen auteursrecht en merkenrecht lichten wij verder toe in een apart artikel.
Wat is het verschil tussen auteursrecht en octrooirecht?
Auteursrecht beschermt de concrete, creatieve uitwerking van een werk. Octrooirecht beschermt daarentegen, met name in technische sectoren, een uitvinding die nieuw, inventief en industrieel toepasbaar is. Lees meer over het verschil tussen auteursrecht en octrooirecht.
Kan ik een idee laten beschermen door intellectueel eigendomsrecht?
Nee, een louter idee komt op zichzelf niet in aanmerking voor IE-bescherming. Pas wanneer je een idee uitwerkt tot een concreet werk, ontwerp of teken, kan auteursrecht, modellenrecht of merkenrecht van toepassing zijn. Wij leggen uit hoe je toch een idee zo goed mogelijk kunt beschermen.
Is software auteursrechtelijk beschermd?
Ja, software valt in Nederland onder de Auteurswet zodra de programmacode een oorspronkelijk karakter heeft. Registratie is hiervoor niet vereist. Meer over hoe je software juridisch kunt beschermen lees je in ons artikel hierover.
Wat is het verschil tussen een auteursrechtlicentie en een merklicentie?
Een auteursrechtlicentie geeft toestemming voor het gebruik van een specifiek werk. Een merklicentie geeft daarentegen toestemming voor het gebruik van een geregistreerd merk, doorgaans onder strikte kwaliteits- en gebruiksvoorwaarden. Wij beschrijven uitgebreid waarin een auteursrechtlicentie verschilt van een merklicentie.
Wat is portretrecht en wanneer mag een foto niet zomaar worden gebruikt?
Portretrecht geeft een geportretteerde onder omstandigheden het recht zich te verzetten tegen openbaarmaking van zijn afbeelding, ook als de fotograaf auteursrechthebbende is. Lees meer over portretrecht en wat te doen bij inbreuk op het portretrecht.
Kan reputatieschade worden gevorderd bij een IE-inbreuk?
Ja, dat kan. Naast directe schadevergoeding en winstafdracht kun je onder omstandigheden ook reputatieschade vorderen. Dit speelt bijvoorbeeld wanneer namaak van mindere kwaliteit het imago van het originele merk aantast.
Mag ik content van derden onder licentie gebruiken voor mijn website?
Ja, mits je hiervoor een geldige licentie heeft verkregen van de rechthebbende. Zonder licentie loop je namelijk het risico op een auteursrechtinbreuk. Wij adviseren over de licentie op content en stellen de bijbehorende overeenkomsten op.
