Afspraken over auteursrechten met ontwerpers en makers: zo leg je ze vast

Gepubliceerd · bijgewerkt

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Laat je een logo, website of ander ontwerp maken door een freelancer of bureau, dan heeft in beginsel de ontwerper of zijn bureau het auteursrecht (artikel 1 Auteurswet). Betalen van de factuur verandert dat niet. Wil je het recht zelf hebben, dan is een schriftelijke overeenkomst nodig en voor de levering een akte (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Ook een exclusieve licentieovereenkomst moet je schriftelijk aangaan.

Ondernemers die een logo laten ontwerpen, een website laten bouwen of andere creatieve opdrachten verstrekken, maken vaak een belangrijke denkfout: zij veronderstellen dat betaling van de factuur automatisch eigendom van het auteursrecht met zich meebrengt. De juridische realiteit is anders. Volgens artikel 1 van de Auteurswet verkrijgt de maker vanaf het moment van creatie het uitsluitend recht om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Je koopt als opdrachtgever dus slechts het werk zelf, niet de rechten erop.

Deze misvatting leidt regelmatig tot kostbare geschillen, bijvoorbeeld wanneer je je logo wilt aanpassen of een ontwerp voor andere doeleinden wilt gebruiken dan oorspronkelijk beoogd. De ontwerper kan zich daartegen verzetten en zelfs schadevergoeding eisen. Daarom vormt een goed opgesteld contract met heldere afspraken over auteursrechten de juridische fundering van elke creatieve samenwerking.

Wat is auteursrecht en wanneer ontstaat het?

Auteursrecht beschermt originele, creatieve werken vanaf het moment van ontstaan. Je hoeft niets te registreren of aan te vragen. Zodra een ontwerper een logo tekent, een fotograaf een foto maakt of een tekstschrijver content produceert, ontstaat automatisch auteursrechtelijke bescherming, mits het resultaat een werk is. Daarvoor moet het een eigen, oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen; een vorm die zo banaal of triviaal is dat er geen creatieve arbeid achter zit, valt erbuiten (HR 30 mei 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2153, r.o. 4.5.1). Dat kan gelden voor uiteenlopende werken: van grafisch ontwerp en productontwerpen tot software, foto’s en architecturale werken.

De Auteurswet onderscheidt twee hoofdcategorieën rechten. Ten eerste de exploitatierechten: het recht om het werk openbaar te maken (artikel 12 Auteurswet) en het recht om het werk te verveelvoudigen, waaronder ook een bewerking of nabootsing valt (artikel 13 en 14 Auteurswet). Daarnaast bestaan persoonlijkheidsrechten, waarmee de maker zich onder meer kan verzetten tegen wijzigingen in zijn werk en tegen openbaarmaking zonder vermelding van zijn naam (artikel 25 lid 1 Auteurswet).

Deze automatische bescherming brengt echter ook verwarring met zich mee. Nederlandse ondernemers realiseren zich vaak niet dat betaling voor creatief werk geen overdracht van auteursrecht inhoudt. Daardoor ontstaan geregeld geschillen over het gebruik van logo’s, foto’s en ontwerpen.

Wie is juridisch eigenaar van het auteursrecht?

De hoofdregel luidt: de maker bezit de auteursrechten. Deze regel kent echter belangrijke uitzonderingen die je als ondernemer moet kennen voordat je creatieve opdrachten verstrekt.

Werknemer versus freelancer: een belangrijk verschil

Bestaat het werk van een werknemer uit het maken van bepaalde werken, zoals logo’s of marketingmateriaal voor een vaste grafisch ontwerper, dan geldt de werkgever als maker van die werken, tenzij anders is afgesproken (artikel 7 Auteurswet). Dat een werk in werktijd is gemaakt, is daarvoor niet genoeg. Een duidelijke bepaling in de arbeidsovereenkomst voorkomt discussie.

Bij freelancers geldt daarentegen de hoofdregel: zij behouden het auteursrecht, ongeacht je betaling. Een freelance ontwerper die je huisstijl ontwikkelt, blijft dus rechthebbende. Zonder overdracht mag je het werk gebruiken voor zover de ontwerper je daarvoor toestemming heeft gegeven. Wat jullie hebben afgesproken, bepaalt de rechter aan de hand van wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten, niet alleen aan de hand van de letterlijke tekst. Voor aanpassingen of gebruik door derden heb je in de regel nieuwe toestemming nodig, omdat ook een bewerking onder het auteursrecht valt (artikel 13 Auteurswet).

Opdrachten onder leiding en toezicht

De wet kent een uitzondering: wordt een werk gemaakt naar het ontwerp van een ander en onder diens leiding en toezicht, dan geldt die ander als maker (artikel 6 Auteurswet). Bijvoorbeeld: je geeft een drukker een catalogus die je zelf hebt ontworpen, inclusief vormgeving, kleuren en lay-out, en je ziet toe op de uitvoering. Dan ben jij de maker, omdat de drukker alleen jouw ontwerp uitvoert.

Beide voorwaarden moeten vervuld zijn: het ontwerp komt van jou én jij houdt leiding en toezicht. Maakt de uitvoerder eigen creatieve keuzes die niet uit jouw ontwerp volgen, dan geldt artikel 6 niet en kan hij voor die bijdrage zelf maker zijn.

Welke contractuele afspraken voorkomen geschillen?

Een goed contract regelt in elk geval de volgende vijf onderwerpen.

Eigendomsbepaling: overdracht of licentie?

Je moet expliciet vastleggen of het auteursrecht wordt overgedragen of dat je een gebruiksrecht (licentie) krijgt. Sinds 1 januari 2026 moet de overeenkomst waarmee het auteursrecht geheel of gedeeltelijk wordt overgedragen, schriftelijk worden aangegaan. Voor de levering is daarnaast een daartoe bestemde akte nodig (artikel 2 lid 3 Auteurswet en artikel 3:95 BW); een onderhandse akte volstaat. Zonder akte gaat het auteursrecht niet over.

Bij overdracht word je rechthebbende. Je kunt het werk dan, binnen de grenzen van de overdracht, zelf exploiteren, aanpassen en aan derden in licentie geven of doorverkopen. Let op: een overdracht door de maker omvat alleen de bevoegdheden die uitdrukkelijk in de overeenkomst staan of die uit de aard en strekking ervan noodzakelijkerwijs voortvloeien (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Somt het contract niets op, dan kan de overdracht dus beperkter zijn dan je denkt. De maker houdt bovendien zijn persoonlijkheidsrechten (zie hieronder) en de rechten uit het auteurscontractenrecht, zoals het recht op een billijke vergoeding (artikel 25c Auteurswet), behalve bij software en bij een werkgever die als maker geldt (artikel 25b lid 3 en 45n Auteurswet).

Een licentie daarentegen verleent gebruiksrecht zonder eigendomsoverdracht. De maker blijft rechthebbende, maar geeft je toestemming voor specifiek gebruik. Licenties bieden flexibiliteit: je betaalt alleen voor het gebruik dat je nodig hebt, terwijl de ontwerper zijn werk aan meerdere partijen kan licentieren (bij niet-exclusieve licenties).

Gebruiksrechten: omvang en beperkingen

Definieer nauwkeurig welke gebruiksrechten je verkrijgt. Juridische precisie voorkomt dat je later beperkt wordt in je ondernemersvrijheid. Specificeer minimaal:

Gebruiksdoel: Mag je het logo alleen in gedrukte brochures gebruiken, of ook digitaal, op productverpakkingen en in reclame-uitingen? Bij een overdracht of exclusieve licentie door de maker krijg je alleen de bevoegdheden die uitdrukkelijk in de overeenkomst staan of noodzakelijk uit de aard en strekking ervan voortvloeien (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Bij een niet-exclusieve licentie hangt de omvang af van de uitleg van jullie afspraken. Noem dus elk gebruik dat je nodig hebt.

Geografische reikwijdte: Geldt het gebruiksrecht alleen in Nederland, binnen de Benelux, EU-breed of wereldwijd? Voor internationaal opererende bedrijven is deze bepaling doorslaggevend.

Tijdsduur: Verkrijg je eeuwigdurend gebruiksrecht of voor een bepaalde periode (bijvoorbeeld vijf jaar)? Bij productontwerpen met beperkte levenscyclus kan een tijdelijke licentie volstaan.

Mediumspecificatie: Mag je het ontwerp in alle media gebruiken (print, digitaal, social media, packaging), of slechts in specifieke toepassingen? Een ontwerp voor visitekaartjes mag je bijvoorbeeld niet automatisch op reclameborden plaatsen.

Leg ook vast of toestemming voor drukwerk ook online gebruik omvat. Online beschikbaar stellen is een aparte vorm van openbaarmaking (artikel 12 lid 1 onder 7° Auteurswet), en een licentie voor gedrukte media hoeft die niet te dekken.

Exclusiviteit: wel of niet?

Een exclusieve licentie geeft je als enige het recht het werk te gebruiken. De maker mag het werk niet aan anderen in licentie geven en mag het, afhankelijk van de afspraken, vaak ook zelf niet meer exploiteren. Sinds 1 januari 2026 moet de overeenkomst waarin een exclusieve licentie wordt verleend, schriftelijk worden aangegaan (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Let op: exploiteer je het werk niet of niet meer in voldoende mate, dan kan de maker de overeenkomst opzeggen of alleen de exclusiviteit beëindigen, nadat hij je schriftelijk een redelijke termijn heeft gegeven, tenzij exploitatie blijvend onmogelijk is. Dat kan niet als het aan de maker zelf is toe te rekenen dat het werk onvoldoende wordt geëxploiteerd (artikel 25e Auteurswet). Dit geldt niet voor software.

Niet-exclusieve licenties kosten doorgaans minder, maar bieden minder controle. De maker kan hetzelfde werk aan concurrenten licentieren, wat je onderscheidend vermogen verzwakt. Voor een logo of huisstijl is een overdracht of een exclusieve licentie daarom meestal verstandig.

Persoonlijkheidsrechten: afstand en naamsvermelding

Zelfs na overdracht van het auteursrecht behoudt de maker zijn persoonlijkheidsrechten (artikel 25 lid 1 Auteurswet). Hij kan zich verzetten tegen openbaarmaking zonder vermelding van zijn naam en tegen wijzigingen in het werk, tenzij het verzet in strijd zou zijn met de redelijkheid. Ook kan hij zich verzetten tegen openbaarmaking onder een andere naam en tegen misvorming, verminking of andere aantasting van het werk die nadeel kan toebrengen aan zijn eer of naam.

Deze rechten beperken je vrijheid het werk aan te passen of zonder naam van de maker te publiceren. Regel daarom in het contract dat de maker afstand doet voor zover de wet dat toelaat. Afstand kan van het recht op naamsvermelding, en van het verzet tegen wijzigingen voor zover het wijzigingen in het werk of in de benaming betreft. Van het recht zich te verzetten tegen een aantasting die zijn eer of naam kan schaden, kan de maker geen afstand doen (artikel 25 lid 3 Auteurswet). Formuleer bijvoorbeeld: “Maker doet afstand van zijn rechten als bedoeld in artikel 25 lid 1 onder a Auteurswet en, voor zover het wijzigingen in het werk of in de benaming daarvan betreft, van zijn rechten als bedoeld in artikel 25 lid 1 onder b en c Auteurswet.”

Zonder deze bepaling riskeer je juridische procedures wanneer je je logo moderniseert, een ontwerp aanpast aan nieuwe huisstijlrichtlijnen of het werk zonder bronvermelding gebruikt.

Vergoedingsstructuur en royalty’s

Leg helder vast welke vergoeding de maker ontvangt. Bij een overdracht betaal je doorgaans een hoger bedrag dan bij een tijdelijke licentie. De maker heeft recht op een in de overeenkomst te bepalen billijke vergoeding voor de verlening van exploitatiebevoegdheid, bij overdracht én bij licentie (artikel 25c lid 1 Auteurswet). Vertoont de overeengekomen vergoeding, gelet op de wederzijdse prestaties, een onevenredigheid in verhouding tot de opbrengst van de exploitatie van het werk, dan kan de maker een aanvullende billijke vergoeding vorderen (artikel 25d lid 1 Auteurswet).

Voor productontwerpen die op industriële schaal worden geproduceerd, kun je een royaltyovereenkomst overwegen. De ontwerper ontvangt dan een percentage van de omzet per verkocht product. Dit verdeelt het financiële risico en bindt de ontwerper aan het commerciële succes. Omdat een royalty meebeweegt met de opbrengst, kan zij een latere vordering op grond van de bestsellerbepaling voorkomen.

Hoe voorkom je juridische problemen bij specifieke situaties?

Bepaalde creatieve opdrachten vereisen extra aandacht voor auteursrechtelijke aspecten.

Industriële producten: een uitzondering in het BVIE

De Auteurswet kent geen aparte regel waardoor je als opdrachtgever het auteursrecht krijgt op een ontwerp voor seriematige productie. Het Benelux-modellenrecht kent wel zo’n regel: is een tekening of model op bestelling ontworpen met het oog op gebruik in handel of nijverheid, dan geldt de opdrachtgever als ontwerper, tenzij anders is afgesproken (artikel 3.8 lid 2 BVIE).

Wie zo als ontwerper geldt, krijgt ook het auteursrecht op die tekening of dat model (artikel 3.29 BVIE). Dat kan bijvoorbeeld spelen bij meubelontwerpen, verpakkingen of productvormgeving. Of aan de voorwaarden is voldaan, kan tot discussie leiden. Leg de overdracht van het auteursrecht dus ook hier schriftelijk vast.

Huisstijlen en logo’s: complete overdracht adviseren

Huisstijlen en logo’s vormen het visuele hart van je merkidentiteit. Juridische onzekerheid over eigendom creëert onaanvaardbare bedrijfsrisico’s. Voor een logo of huisstijl ligt een overdracht van het auteursrecht daarom voor de hand, met afstand van de persoonlijkheidsrechten voor zover de wet dat toelaat.

Dit voorkomt bijvoorbeeld dat een ontwerper zich na jaren verzet tegen je vernieuwde logovariant, of plotseling naamsvermelding eist op al je communicatiemiddelen. In de praktijk kunnen zulke geschillen een rebranding ernstig vertragen.

Websites en software: complexe auteursrechtenkwesties

Websites en software combineren meerdere auteursrechtelijk beschermde elementen: code, grafisch ontwerp, foto’s, teksten en vaak ook databases. Elk onderdeel heeft mogelijk een andere maker en dus een andere rechthebbende.

Zorg dat je contract met de webontwikkelaar uitdrukkelijk de rechten overdraagt die de ontwikkelaar zelf heeft, inclusief de bevoegdheid om het werk te bewerken. Op onderdelen van derden, zoals stockfoto’s of fonts, heeft de ontwikkelaar meestal alleen een licentie; die kan hij niet overdragen. Controleer dus of die licenties ook jouw gebruik dekken. Computerprogramma’s zijn beschermd als werk (artikel 10 lid 1 onder 12° Auteurswet). Ook voor de overdracht van software is een schriftelijke overeenkomst nodig (artikel 2 lid 3), maar het auteurscontractenrecht geldt er niet voor (artikel 45n). Specificeer ook toekomstige wijzigingen: mag je de website laten aanpassen door een andere partij, of blijf je afhankelijk van de oorspronkelijke ontwikkelaar?

Wat doe je als maker bij licentieverlening?

Als ontwerper of maker bescherm je je belangen door licenties strategisch te structureren en duidelijke grenzen te stellen aan het gebruik van je werk.

Baseer je tarieven op de licentieomvang

Een logo voor eenmalig gebruik in een lokale campagne vergt een lager tarief dan wereldwijde, eeuwigdurende rechten voor alle media. Bereken je vergoeding op basis van het economische voordeel dat de opdrachtgever uit je werk haalt. Een huisstijl voor een multinational levert substantieel meer waarde dan hetzelfde ontwerp voor een lokale eenmanszaak.

Behoud controle via termijnbeperkingen

Door licenties te beperken tot bijvoorbeeld drie jaar, creëer je natuurlijke heroverwegingsmomenten. Bij verlenging kun je aanvullende vergoeding bedingen of voorwaarden aanpassen. Dit voorkomt dat opdrachtgevers tientallen jaren voordeel hebben van een eenmalige, lage betaling.

Voorkom verlies van collectieve vergoedingen

Sommige wettelijke vergoedingen, zoals voor het uitlenen van werken en voor de thuiskopie, komen toe aan de maker of zijn rechtverkrijgenden (artikel 15c en 16c Auteurswet). Ze worden geïnd via collectieve beheersorganisaties. Of jij ze na een overdracht nog ontvangt, kan dus afhangen van je afspraken. Leg daarom uitdrukkelijk vast dat deze vergoedingen bij jou blijven, bijvoorbeeld: “Maker behoudt alle aanspraken op vergoedingen die via collectieve beheersorganisaties worden geïnd.”

Hoe los je geschillen op over auteursrechten?

Ondanks zorgvuldige contracten ontstaan soms geschillen over auteursrechten. Nederland kent verschillende escalatieniveaus om deze op te lossen.

Buitengerechtelijke schikking via juristen

In veel auteursrechtgeschillen volstaat een formele brief van een advocaat. Deze brief stelt de feiten vast, verwijst naar relevante wetgeving en contractbepalingen, en formuleert concrete eisen: stopzetting van onrechtmatig gebruik, schadevergoeding (bijvoorbeeld op basis van een redelijke licentievergoeding) en garanties tegen herhaling.

Bij kleinere inbreuken is dit vaak de snelste route.

Kort geding bij spoedeisende situaties

Wanneer snel ingrijpen noodzakelijk is, bijvoorbeeld omdat een concurrent je ontwerp commercieel exploiteert of een maker dreigt je bedrijfskritische website offline te halen, kun je een kort geding starten. De voorzieningenrechter van de bevoegde rechtbank kan in spoedeisende zaken een onmiddellijke voorziening bij voorraad geven (artikel 254 lid 1 Rv).

Vorder je alleen een verbod of een andere vordering van onbepaalde waarde, dan is het griffierecht in 2026 € 735 voor een rechtspersoon en € 341 voor een natuurlijk persoon (Wet griffierechten burgerlijke zaken, bijlage). Vorder je ook een geldbedrag, dan hangt het tarief af van de hoogte. De rechter kan de inbreukmaker bijvoorbeeld verbieden het werk verder te gebruiken en daar op vordering een dwangsom aan verbinden (artikel 611a lid 1 Rv). Let wel: een kort geding geeft een voorlopig oordeel. Een definitieve beslissing krijg je in een bodemprocedure.

Bodemprocedure bij fundamentele meningsverschillen

Complexe auteursrechtkwesties vereisen soms een volledige bodemprocedure bij de bevoegde rechtbank. Die duurt aanzienlijk langer dan een kort geding.

In een zaak over auteursrechtinbreuk wordt de partij die in het ongelijk wordt gesteld, desgevorderd veroordeeld in de redelijke en evenredige gerechtskosten en andere kosten van de winnaar, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019h Rv). Naast schadevergoeding kun je vorderen dat de inbreukmaker de winst afdraagt die hij door de inbreuk heeft genoten en daarover rekening en verantwoording aflegt (artikel 27a lid 1 Auteurswet).

Strafrechtelijke vervolging bij opzettelijke schending

Opzettelijke inbreuk op auteursrecht is strafbaar met een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie (artikel 31 Auteurswet). Wie daarvan zijn beroep maakt of het als bedrijf uitoefent, riskeert ten hoogste vier jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie (artikel 31b Auteurswet), sinds 1 januari 2026 ten hoogste € 110.000 (artikel 23 lid 4 Sr).

Voor reguliere zakelijke geschillen volstaat civielrechtelijk optreden ruimschoots.

Welke andere rechten beschermen je ontwerp?

Naast auteursrecht bieden andere intellectuele eigendomsrechten aanvullende bescherming voor creatieve werken.

Modellenrecht voor productontwerpen

Heb je een product met een nieuw uiterlijk ontwikkeld, dan kan het modellenrecht het ontwerp beschermen tegen nabootsing, als het nieuw is en een eigen karakter heeft (artikel 3.1 BVIE). Via het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE) deponeer je je model. De inschrijving geldt vijf jaar en kun je vier keer met vijf jaar verlengen, tot maximaal 25 jaar (artikel 3.14 BVIE). Dit beschermt bijvoorbeeld verpakkingsdesigns, meubelvormen of productconfiguraties.

Modellenrecht vult auteursrecht aan. Het beschermt het uiterlijk van een product; kenmerken die uitsluitend door de technische functie worden bepaald, zijn uitgesloten (artikel 3.2 lid 1 BVIE). Voor een commercieel belangrijk ontwerp kan het zinvol zijn beide beschermingsvormen te combineren.

Merkenrecht voor logo’s en huisstijlelementen

Een logo of een ander herkenbaar huisstijlelement kun je als merk inschrijven. De inschrijving geeft een uitsluitend recht (artikel 2.20 lid 1 BVIE), geldt tien jaar en kun je telkens met tien jaar vernieuwen (artikel 2.9 BVIE). Je hoeft dan niet te bewijzen dat een ander je werk heeft gekopieerd. Gebruikt een ander zonder je toestemming in het economisch verkeer een gelijk teken voor dezelfde waren of diensten, dan kun je dat verbieden. Gaat het om een overeenstemmend teken of om overeenstemmende waren of diensten, dan moet daardoor bij het publiek verwarringsgevaar bestaan (artikel 2.20 lid 2 onder a en b BVIE).

Een Beneluxmerk schrijf je in bij het BBIE; voor bescherming buiten de Benelux, bijvoorbeeld EU-breed, is een andere inschrijving nodig. Voor bedrijven die in meerdere landen actief zijn, is merkregistratie een belangrijke aanvulling op auteursrechtelijke contractafspraken.

Hoe bewijs je wie de maker is?

Hoewel auteursrecht automatisch ontstaat, moet je bij geschillen kunnen bewijzen dat je (of je opdrachtgever) de rechtmatige maker of rechthebbende bent. Nederlandse rechtbanken accepteren verschillende bewijsmiddelen.

Digitale timestamping en online depots

Online deponeringsservices zoals i-DEPOT (beheerd door het BBIE) leggen vast dat je ontwerp op een bepaald moment bestond. Je uploadt je ontwerp, dat vervolgens een tijdstempel en unieke identificatie krijgt. Zo’n depot geeft zelf geen auteursrecht en bewijst niet wie de maker is. Zet daarom ook je naam op of in het werk: wie daarop als maker is aangeduid, geldt als maker, behoudens bewijs van het tegendeel (artikel 4 lid 1 Auteurswet).

Deze methode is handig voor designers, fotografen en architecten die regelmatig nieuwe ontwerpen ontwikkelen en hun auteursrechtpositie willen documenteren.

E-mailcommunicatie en projectdocumentatie

Bewaar systematisch alle e-mails met ontwerpversies, feedbackrondes en opdrachtverstrekking. Deze digitale communicatiegeschiedenis toont het creatieve proces en bewijst je betrokkenheid bij het ontstaan van het werk. Bewaar ook facturen, opdrachtbevestigingen en tussentijdse presentaties.

Een consistente projectadministratie maakt het bewijs bij een geschil eenvoudiger.

Notariële vastlegging voor hoogwaardige werken

Bij bijzonder waardevolle ontwerpen kun je een notaris laten vastleggen dat het werk op een bepaalde datum bestond. Een notariële akte levert dwingend bewijs op van wat de notaris heeft waargenomen (artikel 157 lid 1 Rv), maar tegenbewijs blijft mogelijk (artikel 151 lid 2 Rv). Wie de maker is, bewijst de akte niet.

Publicatie met datering

Ook openbare publicatie vormt bewijs van het bestaan van je werk op een bepaald moment. Publiceer je ontwerp bijvoorbeeld op je website, in vakbladen of via sociale media, altijd met duidelijke datering. Screenshots van deze publicaties kunnen later helpen bewijzen dat het werk toen al bestond.

Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam voor persoonlijk juridisch advies over het vastleggen van auteursrechten in je zakelijke situatie. Wij beoordelen je contracten, stellen auteursrechtovereenkomsten op en treden op bij inbreuk.

Wat gebeurt er met auteursrechten bij faillissement of overlijden?

Auteursrechten vormen vermogensbestanddelen die overgaan bij bedrijfsbeëindiging of overlijden, wat specifieke juridische consequenties heeft.

Auteursrechten in faillissement

Gaat een bedrijf failliet, dan vallen de auteursrechten die het bedrijf heeft verkregen in de faillissementsboedel (artikel 20 Faillissementswet). De curator mag deze rechten verkopen om schuldeisers te betalen. Heb je eerder je auteursrechten aan zo’n bedrijf overgedragen, dan ben je ze in principe kwijt en kan de curator je werk aan derden verkopen. Het auteursrecht dat nog bij jou als maker ligt, is daarentegen niet vatbaar voor beslag (artikel 2 lid 4 Auteurswet).

Je kunt proberen dit te voorkomen met een terugvalclausule, bijvoorbeeld: “Bij faillissement, surseance van betaling of staking van de onderneming van opdrachtgever vallen de auteursrechten terug aan maker.” Of zo’n beding tegenover de curator werkt, hangt af van de formulering en de omstandigheden; laat dat beoordelen. Daarnaast kun je als maker de exploitatieovereenkomst opzeggen als het werk niet of niet meer in voldoende mate wordt geëxploiteerd, tenzij dat aan jezelf is toe te rekenen. Je moet dan eerst schriftelijk een redelijke termijn geven om alsnog te exploiteren, tenzij exploitatie blijvend onmogelijk is. Is het auteursrecht aan een derde overgedragen, dan kun je je rechten ook tegen die derde inroepen nadat je hem zo spoedig mogelijk schriftelijk van de opzegging op de hoogte hebt gebracht. De wederpartij of de derde moet het auteursrecht binnen een redelijke termijn terugleveren (artikel 25e lid 1, 3, 6 en 7 Auteurswet). Voor software geldt deze regeling niet.

Voor licentieovereenkomsten ligt het anders. Heb je alleen een gebruiksrecht verleend (niet overgedragen), dan blijf je rechthebbende. Kun je bij faillissement van de licentienemer je licentie beëindigen? Dat hangt af van je licentieovereenkomst.

Auteursrechten na overlijden

Het auteursrecht vervalt 70 jaar na 1 januari van het jaar na het sterfjaar van de maker (artikel 37 lid 1 Auteurswet). Het gaat over bij erfopvolging (artikel 2 lid 1 Auteurswet). De erfgenamen of legatarissen beslissen in die periode over publicatie en gebruik van het werk.

De persoonlijkheidsrechten (onder meer het recht op naamsvermelding en het recht zich te verzetten tegen aantasting) komen na het overlijden van de maker toe aan wie hij bij uiterste wilsbeschikking heeft aangewezen, en bij gebreke daarvan aan zijn nabestaanden (artikel 25 lid 2 Auteurswet). Wil je dat een bepaalde persoon deze rechten uitoefent, leg dit dan vast in een testament.

Geldt een rechtspersoon (zoals een stichting of bv) als maker, dan vervalt het auteursrecht 70 jaar na 1 januari van het jaar na de eerste rechtmatige openbaarmaking, tenzij de natuurlijke persoon die het werk heeft gemaakt als maker is aangeduid op de openbaar gemaakte exemplaren (artikel 38 Auteurswet).

Veelgestelde vragen over auteursrecht bij ontwerpers en makers

Wie heeft het auteursrecht op een logo?

Het auteursrecht op een logo ligt bij de ontwerper die het heeft gemaakt (artikel 1 Auteurswet), ook als jij de factuur hebt betaald. Maakt een werknemer logo’s als onderdeel van zijn werk, dan geldt de werkgever als maker, tenzij anders is afgesproken (artikel 7 Auteurswet). Wil je het recht op een logo van een freelancer zelf hebben, dan heb je een schriftelijke overeenkomst en een akte van overdracht nodig (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Is het logo op bestelling ontworpen met het oog op gebruik in handel of nijverheid, dan kan het BVIE wel meebrengen dat jij als ontwerper geldt en het auteursrecht krijgt, tenzij anders is afgesproken (artikel 3.1 lid 4, 3.8 lid 2 en 3.29 BVIE). Leg het daarom schriftelijk vast om discussie te voorkomen.

Wat regel je in een licentieovereenkomst over auteursrecht?

Leg vast of de licentie exclusief is, voor welke gebruikswijzen, media en gebieden zij geldt, hoe lang zij loopt en welke vergoeding de maker krijgt. Een exclusieve licentie moet schriftelijk worden aangegaan en omvat alleen de bevoegdheden die uitdrukkelijk zijn vermeld of noodzakelijk voortvloeien (artikel 2 lid 3 Auteurswet). De maker heeft recht op een billijke vergoeding (artikel 25c Auteurswet).

Heeft een zzp-grafisch ontwerper het intellectueel eigendom van zijn ontwerpen?

Ja, een freelance of zzp-ontwerper heeft het auteursrecht op wat hij maakt, tenzij hij het schriftelijk overdraagt (artikel 2 lid 3 Auteurswet) of het werk is gemaakt naar jouw ontwerp en onder jouw leiding en toezicht (artikel 6 Auteurswet). Daarnaast geldt een regel uit het BVIE: is een tekening of model op bestelling ontworpen met het oog op gebruik in handel of nijverheid, dan geldt de opdrachtgever als ontwerper, tenzij anders is afgesproken, en komt ook het auteursrecht op die tekening of dat model aan de opdrachtgever toe (artikel 3.8 lid 2 en 3.29 BVIE).

Hoe bescherm je een ontwerp?

Een oorspronkelijk ontwerp is automatisch beschermd door het auteursrecht; registratie is niet nodig. Het uiterlijk van een nieuw product met een eigen karakter kun je daarnaast als model deponeren bij het BBIE (artikel 3.1 en 3.14 BVIE), en een logo kun je als merk inschrijven (artikel 2.9 en 2.20 BVIE). Een i-DEPOT helpt je te bewijzen dat je ontwerp op een bepaalde datum bestond.

Hoe bescherm je intellectueel eigendom van software in Nederland?

Computerprogramma’s en het voorbereidend materiaal zijn beschermd door het auteursrecht (artikel 10 lid 1 onder 12° Auteurswet). Ook bij software moet een overdracht of exclusieve licentie schriftelijk worden aangegaan (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Het auteurscontractenrecht, zoals de billijke vergoeding en de non-ususregeling, geldt niet voor software (artikel 45n Auteurswet). Een computerprogramma is geen voortbrengsel in de zin van het modellenrecht (artikel 3.1 lid 4 BVIE).

Primaire bronnen

Waarom is juridisch advies bij auteursrechtcontracten belangrijk?

Auteursrechtcontracten vragen om precisie. Rechters leggen een contract niet alleen taalkundig uit: het komt aan op de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan de bepalingen mochten toekennen en op wat zij redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158 (Haviltex)). Vage formuleringen zoals “overdracht van alle rechten” of “volledige licentie” leiden daardoor regelmatig tot geschillen, en bij een overdracht of exclusieve licentie telt bovendien alleen wat uitdrukkelijk is vermeld of noodzakelijk voortvloeit (artikel 2 lid 3 Auteurswet).

Een advocaat auteursrecht kan anticiperen op situaties die standaardcontracten niet dekken: wat gebeurt bij faillissement van een contractpartij, hoe regel je bewerkingsrechten voor toekomstige media die nu nog niet bestaan, en welke vergoeding is billijk in de zin van artikel 25c Auteurswet?

Goede afspraken bij het sluiten van het contract voorkomen procedures die veel tijd en geld kosten en zakelijke relaties kunnen beschadigen.

Wil je zekerheid over je juridische positie bij creatieve opdrachten? Onze advocaten in Amsterdam beoordelen je situatie, adviseren over de contractstructuur en stellen auteursrechtovereenkomsten op. Of je nu opdrachtgever bent die het gebruik wil veiligstellen, of maker die zijn rechten wil behouden.

Wat een concrete zaak kost, hangt af van de omvang, de complexiteit en het verloop van de procedure. Wij maken vooraf een prijsafspraak.

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?