Advocatenkantoor voor Intellectueel eigendomsrecht

Wat is intellectueel eigendomsrecht?

Intellectueel eigendomsrecht (IE-recht) geeft makers, ontwerpers, uitvinders en ondernemers een uitsluitend recht op hun creaties en onderscheidingstekens. Anderen mogen die dan niet zonder toestemming gebruiken. Het auteursrecht komt zonder registratie toe aan de maker van een werk (artikel 1 Auteurswet). Een merkrecht verkrijg je door inschrijving (artikel 2.2 BVIE). Een handelsnaam is beschermd doordat je hem voert (artikel 5 Handelsnaamwet).

Toestemming geef je bijvoorbeeld met een licentieovereenkomst. De bekendste intellectuele eigendomsrechten zijn het auteursrecht, het merkenrecht, het handelsnaamrecht, het modellenrecht en het octrooirecht. Als advocatenkantoor voor de maakindustrie hebben we veel te maken met de zogeheten industriële rechten, waaronder het merkenrecht, het recht op tekeningen en modellen en het recht betreffende de bescherming van topografieën van halfgeleiderproducten.

Ons advocatenkantoor in Amsterdam is thuis in het intellectuele eigendomsrecht en helpt je graag verder bij het opstellen van overeenkomsten of het registreren van rechten. Wanneer er een inbreuk op een IE-recht speelt, zoals een illegale nabootsing, kunnen onze procesadvocaten je bijstaan in een procedure bij de civiele rechter, zoals in een kort geding.

Wat is merkenrecht?

Het merkenrecht beschermt tekens waarmee je je waren of diensten onderscheidt. Als organisatie heb je er belang bij dat de naam van je product of dienst, of je logo, goed beschermd is en blijft. Een merk kan bestaan uit alle tekens, zoals woorden en namen, tekeningen, letters, cijfers, kleuren, vormen van waren of verpakkingen, of geluiden. Het teken moet de waren of diensten van jouw onderneming kunnen onderscheiden van die van andere ondernemingen, en het moet duidelijk en nauwkeurig in het register kunnen worden weergegeven (artikel 2.1 BVIE). Een merk dat elk onderscheidend vermogen mist, wordt niet ingeschreven, tenzij het vóór de aanvraag door gebruik onderscheidend vermogen heeft gekregen (artikel 2.2bis lid 1 onder b en lid 3 BVIE). Ook een merk dat gelijk is aan of overeenstemt met een ouder merk voor gelijke of overeenstemmende waren of diensten, waardoor verwarring kan ontstaan, kan op oppositie van de houder van dat oudere merk worden geweigerd of later nietig worden verklaard (artikel 2.2ter lid 1 BVIE).

Een merkrecht ontstaat door inschrijving (artikel 2.2 BVIE). Zonder inschrijving kun je in beginsel geen bescherming als merk inroepen, welke vordering je ook instelt; alleen de houder van een algemeen bekend merk is daarvan uitgezonderd (artikel 2.19 lid 1 BVIE). Een inschrijving van je handelsnaam in het handelsregister van de Kamer van Koophandel is dus geen merkregistratie. Een Beneluxmerk vraag je aan bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom, dat is gevestigd in Den Haag (artikel 1.5 lid 2 BVIE). De inschrijving geldt tien jaar vanaf de aanvraag en kan steeds met tien jaar worden vernieuwd (artikel 2.9 lid 1 en 3 BVIE). Ook een Europese registratie behoort tot de mogelijkheden.

Een merkinbreuk komt vaak voor. Soms is het overduidelijk, soms gebeurt het op een meer subtiele wijze. Wil je optreden tegen een merkinbreuk, dan kan dat in een bodemprocedure en, als je zaak spoedeisend is, in kort geding (artikel 254 lid 1 Rv). Een procedure over een IE-recht kan grote gevolgen hebben: het kan leiden tot een verbod op het voeren van een merknaam, maar ook tot een hoge kostenveroordeling. In IE-zaken wordt de partij die in het ongelijk wordt gesteld desgevorderd veroordeeld in de redelijke en evenredige gerechtskosten en andere kosten van de winnaar, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019h Rv). Dat is vaak meer dan de gewone proceskostenveroordeling.

Wat beschermt het auteursrecht?

Het auteursrecht is een van de meest voorkomende IE-rechten en beschermt makers van bijvoorbeeld teksten, wetenschappelijk werk, kunst en foto’s. Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van zijn rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen bij de wet gesteld (artikel 1 Auteurswet). In de Auteurswet staat ook het portretrecht (artikel 19-21 Auteurswet). Er moet sprake zijn van een ‘werk’. Volgens vaste rechtspraak moet het werk een eigen, oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen. Dat betekent kort gezegd dat de vorm niet mag zijn ontleend aan een ander werk en dat de vorm het resultaat is van creatieve keuzes (HR 30 mei 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2153, r.o. 4.3 en 4.5.1).

Het auteursrecht ontstaat vanzelf; een registratie of aanvraag bij een instantie is niet nodig. Voorbeelden van werken waarop auteursrecht kan rusten zijn software en apps (computerprogramma’s), ontwerpen en schetsen op het gebied van de bouwkunde, boeken, foto’s en films (artikel 10 lid 1 Auteurswet). In de maakindustrie zien we momenteel een toename van inbreuken op auteursrechten bij software. Het auteursrecht is overdraagbaar, geheel of gedeeltelijk. De overeenkomst waarmee je het overdraagt of een exclusieve licentie verleent, moet schriftelijk worden aangegaan, en voor de levering bij overdracht is een akte nodig (artikel 2 lid 1 en 3 Auteurswet). Laat je hierover door een advocaat auteursrecht goed informeren. De prijs is een kwestie van onderhandeling. Het auteursrecht gaat over bij erfopvolging (artikel 2 lid 1). Het vervalt 70 jaar na 1 januari van het jaar na het sterfjaar van de maker (artikel 37 lid 1 Auteurswet). Is de maker niet of niet herkenbaar aangeduid, of geldt een openbare instelling, vereniging, stichting of vennootschap als maker (tenzij de natuurlijke persoon die het werk maakte op de openbaar gemaakte exemplaren is aangeduid), dan vervalt het auteursrecht 70 jaar na 1 januari van het jaar na de eerste rechtmatige openbaarmaking; maakt de maker binnen die termijn zijn identiteit bekend, dan geldt de termijn van artikel 37 (artikel 38 Auteurswet).

Hoe ontstaat een handelsnaamrecht?

Iedere organisatie die deelneemt aan het handelsverkeer, voert een handelsnaam: de naam waaronder een onderneming wordt gedreven (artikel 1 Handelsnaamwet). Het handelsnaamrecht ontstaat door het feitelijke gebruik van de naam. De handelsnaam wordt wel opgenomen in het handelsregister (artikel 9 onder b Handelsregisterwet 2007), maar die inschrijving geeft geen handelsnaamrecht. Je bent vrij in de keuze van een handelsnaam, binnen de grenzen van de wet. Je mag geen handelsnaam voeren die ten onrechte aanduidt dat de onderneming aan een ander toebehoort (artikel 3) of een rechtsvorm suggereert die niet klopt, zoals een eenmanszaak met ‘BV’ of ‘NV’ in de naam (artikel 4 Handelsnaamwet). Ook mag je geen handelsnaam voeren die gelijk is aan of slechts in geringe mate afwijkt van een oudere handelsnaam van een ander, als daardoor verwarring tussen de ondernemingen te duchten is (artikel 5), of die het merk van een ander bevat als daardoor verwarring over de herkomst van de waren te duchten is (artikel 5a Handelsnaamwet). Een zuiver beschrijvende naam mag je als handelsnaam voeren, maar de bescherming is beperkt: het publiek raakt minder snel in verwarring en een kleine variatie in de naam kan het verwarringsgevaar al wegnemen (HR 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:269, r.o. 2.8.2 en 2.9).

Onze advocaten handelsnaamrecht zien ten slotte vaker geschillen ontstaan over (soort)gelijke handelsnamen, maar waarbij partijen in een andere regio actief zijn. Of verwarring te duchten is, hangt mede af van de aard van beide ondernemingen en de plaats waar zij gevestigd zijn (artikel 5 Handelsnaamwet). Leidt het gebruik niet tot verwarring bij het publiek, dan kunnen die namen naast elkaar bestaan.

Hoe start je een kort geding bij inbreuk op een IE-recht?

Stel dat een partij onterecht je merknaam of handelsnaam gebruikt. Het directe gevolg is vaak dat er bij het relevante publiek, bijvoorbeeld de kopers van je producten, verwarring ontstaat. De consequentie daarvan is in de regel dat een andere partij meelift op je naam en dat jij orders misloopt. Doorgaans hebben IE-zaken spoed, omdat er een direct belang bestaat om de onrechtmatige situatie te stoppen. Met een kortgedingprocedure over de inbreuk op een IE-recht sta je snel voor de voorzieningenrechter, als je zaak spoedeisend is (artikel 254 lid 1 Rv). Je kunt dan een verbod vorderen en een voorschot op schadevergoeding. Daarnaast kun je de rechter vragen een dwangsom op te leggen: een geldsom die de wederpartij aan jou verbeurt als zij het verbod overtreedt. De dwangsom kan pas worden verbeurd nadat de uitspraak is betekend (artikel 611a lid 1 en 3 Rv). Meestal vormt dit een voldoende prikkel om de IE-rechten te respecteren. Onze advocaten procederen over inbreuken op een IE-recht en kunnen je adviseren over je rechtspositie. Dat kan gaan over een geconstateerde inbreuk, maar ook over de situatie waarin een andere partij meent dat jij inbreuk maakt op haar IE-rechten.

Veelgestelde vragen over intellectueel eigendom

Wat is intellectueel eigendom?

Intellectueel eigendom is de verzamelnaam voor uitsluitende rechten op creaties en onderscheidingstekens, zoals het auteursrecht, het merkenrecht, het handelsnaamrecht, het modellenrecht en het octrooirecht. De houder kan anderen het gebruik zonder toestemming verbieden. Het auteursrecht komt de maker toe (artikel 1 Auteurswet); de inschrijving van een merk geeft de houder een uitsluitend recht (artikel 2.20 lid 1 BVIE).

Hoe leg je intellectueel eigendom vast?

Dat verschilt per recht. Een merk laat je inschrijven bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom; het merkrecht ontstaat pas door die inschrijving (artikel 2.2 BVIE) en geldt tien jaar, steeds verlengbaar (artikel 2.9). Auteursrecht hoef je niet te registreren. Draag je auteursrecht over of geef je een exclusieve licentie, dan moet de overeenkomst schriftelijk zijn (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Een handelsnaam is beschermd door gebruik (artikel 5 Handelsnaamwet).

Hoe bescherm je intellectueel eigendom tegen inbreuk?

Je kunt de inbreukmaker sommeren en, als hij niet stopt, een verbod vorderen bij de rechter: bij spoed in kort geding (artikel 254 lid 1 Rv), anders in een bodemprocedure. Je kunt een dwangsom vragen die de wederpartij verbeurt bij overtreding van het verbod, pas na betekening van de uitspraak (artikel 611a Rv). Een merkhouder kan onder meer optreden tegen een gelijk of overeenstemmend teken als daardoor verwarring kan ontstaan (artikel 2.20 lid 2 onder b BVIE).

Wie betaalt de advocaatkosten in een IE-zaak?

In IE-zaken wordt de partij die in het ongelijk wordt gesteld desgevorderd veroordeeld in de redelijke en evenredige gerechtskosten en andere kosten van de winnaar, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019h Rv). Dat geldt ook voor procedures over handelsnamen op grond van artikel 5 en 5a Handelsnaamwet (artikel 1019 Rv).

Wat is portretrecht?

Het portretrecht staat in de Auteurswet. Is een portret gemaakt in opdracht van of vanwege de geportretteerde, of te zijnen behoeve, dan mag de auteursrechthebbende het, tenzij anders is overeengekomen, niet openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde of, tot tien jaar na diens overlijden, van de nabestaanden (artikel 20 Auteurswet). Is het zonder zo’n opdracht gemaakt, dan is openbaarmaking niet toegestaan voor zover een redelijk belang van de geportretteerde of, na zijn overlijden, van een nabestaande zich daartegen verzet (artikel 21 Auteurswet).

Primaire bronnen

• Auteurswet: artikel 1, 2, 10, 19, 20, 21, 37 en 38
• Benelux-verdrag inzake de intellectuele eigendom (BVIE): artikel 1.5, 2.1, 2.2, 2.2bis, 2.2ter, 2.9, 2.19 en 2.20
• Handelsnaamwet: artikel 1, 3, 4, 5 en 5a
• Handelsregisterwet 2007: artikel 9
• Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 254, 611a, 1019 en 1019h
• HR 30 mei 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2153 (Endstra-tapes)
• HR 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:269 (Dairy Partners)

Wanneer schakel je een advocaat intellectueel eigendomsrecht in?

Wanneer je te maken krijgt met een (vermeende) inbreuk op een merkenrecht of ander intellectueel eigendomsrecht, doe je er goed aan een advocaat Intellectueel eigendomsrecht in te schakelen om je positie te bepalen. Onze advocaten in Amsterdam treden op voor zowel de partij die meent dat zijn IE-rechten worden geschonden, als de partij die zich daartegen moet verdedigen. Doordat we beide kanten van de medaille kennen, worden we niet snel verrast in een procedure bij de rechter. Samen met een advocaat gespecialiseerd in intellectueel eigendomsrecht bepaal je de koers van je zaak.