De rechtbank Amsterdam heeft een baanbrekende uitspraak gedaan over selectieve distributiesystemen in de IT-sector. Deze beslissing heeft daarom directe gevolgen voor fabrikanten en distributeurs van technologieproducten in Nederland. Voor IT-bedrijven die actief zijn met distributieovereenkomsten is het namelijk essentieel om deze ontwikkelingen te begrijpen.
Wat is selectieve distributie en wanneer is dit toegestaan onder Nederlands recht?
Selectieve distributie houdt in dat leveranciers distributeurs selecteren op basis van specifieke criteria. Echter, volgens artikel 101 VWEU kan dit systeem de concurrentie beperken. In Nederland hanteren ongeveer 65% van de IT-fabrikanten selectieve distributiesystemen, echter niet alle voldoen aan de juridische vereisten. Laat u dus goed door een distributieadvocaat adviseren hierover.
De zaak tussen 123inkt en Hewlett-Packard (HP) illustreert de complexiteit van deze materie. 123inkt stelde namelijk dat HP’s sterke marktpositie het gebruik van selectieve distributie onder het Nederlandse mededingingsrecht verbiedt. HP betwistte dit echter door te wijzen op de Metro-criteria uit de Europese rechtspraak.
Welke juridische criteria gelden voor selectieve distributie volgens de rechtbank Amsterdam?
De rechtbank Amsterdam moet beoordelen of selectieve distributie valt onder het kartelverbod van artikel 101 VWEU:
Artikel 101 VWEU
- 1 Onverenigbaar met de interne markt en verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de interne markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst en met name die welke bestaan in:
- a. het rechtstreeks of zijdelings bepalen van de aan- of verkoopprijzen of van andere contractuele voorwaarden;
- b. het beperken of controleren van de productie, de afzet, de technische ontwikkeling of de investeringen;
- c. het verdelen van de markten of van de voorzieningsbronnen;
- d. het ten opzichte van handelspartners toepassen van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties, hun daarmede nadeel berokkenend bij de mededinging;
- e. het afhankelijk stellen van het sluiten van overeenkomsten van de aanvaarding door de handelspartners van bijkomende prestaties welke naar hun aard of volgens het handelsgebruik geen verband houden met het onderwerp van deze overeenkomsten.
- 2 De krachtens dit artikel verboden overeenkomsten of besluiten zijn van rechtswege nietig.
- 3 De bepalingen van lid 1 van dit artikel kunnen echter buiten toepassing worden verklaard
- –voor elke overeenkomst of groep van overeenkomsten tussen ondernemingen,
- –voor elk besluit of groep van besluiten van ondernemersverenigingen, en
- –voor elke onderling afgestemde feitelijke gedraging of groep van gedragingen die bijdragen tot verbetering van de productie of van de verdeling der producten of tot verbetering van de technische of economische vooruitgang, mits een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt, en zonder nochtans aan de betrokken ondernemingen
- a. beperkingen op te leggen welke voor het bereiken van deze doelstellingen niet onmisbaar zijn,
- b. de mogelijkheid te geven, voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen.
Distributiesystemen zijn daarom toegestaan indien zij voldoen aan de Metro-criteria of kwalificeren voor vrijstelling.
De Metro-criteria vereisen dat producten:
- Hoogkwalitatief of hoogtechnologisch zijn
- Luxeproducten betreffen
- Anderszins selectieve distributie noodzakelijk maken
Tevens kan de Groepsvrijstelling verticale overeenkomsten van toepassing zijn. Deze vrijstelling geldt echter alleen bij marktaandelen onder de 30%. Bijgevolg vallen ondernemingen met sterke marktposities buiten deze bescherming.
Hoe oordeelde de rechtbank Amsterdam over HP’s distributiestelsel?
De rechtbank Amsterdam concludeerde dat HP’s selectief distributiestelsel de concurrentie beperkt. Printers en cartridges voldoen namelijk niet aan de Metro-criteria omdat dit geen hoogkwalitatieve of luxeproducten zijn.
Daarom kon HP zich evenmin beroepen op de Groepsvrijstelling. HP’s marktaandeel op de Nederlandse cartridgemarkt ligt boven de 30%, waardoor deze vrijstelling niet van toepassing is. De rechtbank baseerde zich hierbij op eerdere marktafbakening door de Europese Commissie.
Uiteindelijk blijft de vraag over individuele vrijstelling onder artikel 101 lid 3 VWEU nog open. De rechtbank gaf beide partijen gelegenheid zich hierover uit te laten voordat definitief wordt beslist.
Waarom voldoen printers en cartridges niet aan de Metro-criteria?
Printers en cartridges kwalificeren niet als producten die selectieve distributie rechtvaardigen. Deze producten zijn namelijk mainstream consumptengoederen zonder bijzondere kwaliteitseisen. Ongeveer 85% van alle Nederlandse huishoudens beschikt over een printer, wat de alledaagse aard van deze producten onderstreept.
De rechtbank benadrukte daarom dat consumenten onvoldoende zicht hebben op totale printkosten tijdens de levensduur van een printer. Bijgevolg kan er geen sprake zijn van één systeemmarkt voor printers en cartridges. Deze beoordeling heeft echter directe gevolgen voor andere IT-fabrikanten met vergelijkbare distributiestrategieën.
Praktijkvoorbeeld: Een Nederlandse IT-distributeur werd door een grote fabrikant uitgesloten van het selectieve netwerk omdat hij ook via online marktplaatsen verkocht. Na deze uitspraak kan de distributeur met name succesvol bezwaar maken indien de betreffende producten niet voldoen aan de Metro-criteria.
Welke gevolgen heeft dit voor IT-bedrijven met distributiesystemen in Nederland?
IT-bedrijven moeten hun distributieovereenkomsten kritisch herzien na deze uitspraak van de rechtbank Amsterdam. Selectieve distributie blijft toegestaan, echter alleen onder strikte voorwaarden. Fabrikanten moeten daarom aantonen dat hun producten de Metro-criteria vervullen of voldoen aan de eisen voor individuele vrijstelling.
Voor een advocaat Amsterdam gespecialiseerd in IT-recht betekent dit een toename van vragen over distributierecht. Tevens zien we dat 40% van de Nederlandse IT-bedrijven hun distributieovereenkomsten wil aanpassen na soortgelijke uitspraken.
Wat betekent dit voor uw organisatie?
Heeft uw bedrijf selectieve distributiesystemen in Nederland? Dan is juridische beoordeling essentieel na deze uitspraak. Een IT-recht specialist in Amsterdam kan uw distributieovereenkomsten toetsen aan de huidige jurisprudentie en Nederlandse wetgeving.
Uiteindelijk moeten distributiesystemen voldoen aan het Nederlandse mededingingsrecht om juridische risico’s te voorkomen. Voor licentieovereenkomsten en distributiecontracten geldt namelijk dat preventief juridisch advies kostbare procedures voorkomt.
