Een importeursovereenkomst voor onbepaalde tijd kun je opzeggen, maar redelijkheid en billijkheid kunnen een redelijke opzegtermijn of een vergoeding voor gedane investeringen verlangen. Fabrikanten en importeurs die een langlopende exclusieve relatie willen beëindigen, lopen hier het grootste risico. Laat je opzegbrief toetsen voordat je die verstuurt.
Hoe zeg je een importeurscontract op?
Het opzeggen van een importeursovereenkomst speelde in een recente zaak. Een dergelijke situatie speelde onlangs tussen de Nederlandse vrachtwagenleverancier DAF en een Turkse importeur Tirsan. DAF wenste de importeursovereenkomst op te zeggen met een verkorte opzegtermijn. Bij het opzeggen van een importeursovereenkomst met verkorte termijn golden materiële en formele eisen. Deze verkorte opzegging leidde tot discussie en is uitgemond in een aantal procedures tussen partijen. De rechter in kort geding oordeelde dat opzegging van DAF tegen verkorte termijn niet rechtsgeldig is. DAF werd het (verkort weergegeven) verboden om tot en met 16 januari 2016 zelfstandig activiteiten te ontplooien in Turkije.
De rechtbank komt tot een ander oordeel.
Exclusieve distributieovereenkomst en importeursovereenkomst
DAF en Tirsan sluiten in 1995 een exclusieve distributeurs- en importeursovereenkomst (‘importeursovereenkomst‘) Op basis van deze importeursovereenkomst heeft Tirsan het exclusieve recht en de taak om DAF producten op eigen naam en voor eigen rekening te importeren en vervolgens te distribueren middels een door Tirsan opgezet en gecontroleerd netwerk van DAF dealers binnen Turkije. De samenwerking dateert van 1995, maar (na meerdere wijzigingen) is er in 2009 een nieuwe importeursovereenkomst overeengekomen. Tussen partijen zijn onderdelen uit het zogenoemde “Communiqué 2005/4” overgenomen in de importeursovereenkomst (kort gezegd betreft dit een mededingingskader voor de motorvoertuigensector). In deze onderdelen zijn termijnen en voorwaarden voor de opzegging opgenomen.
Importeurscontract voor onbepaalde tijd
In de kern samengevat geldt bij deze importeursovereenkomst voor onbepaalde tijd dat de termijn voor het regelmatig opzeggen van een importeursovereenkomst voor beide contractpartijen ten minste twee jaar moet bedragen. Dit is vastgelegd in de importeursovereenkomst en geïnspireerd op de Communiqué 2005/4. De termijn wordt onder meer verminderd tot ten minste één jaar wanneer de leverancier de overeenkomst beëindigt wegens een reorganisatie van het gehele of een groot deel van het netwerk .
Begin 2012 heroverweegt DAF haar positie in Turkije. Richting Tirsan kondigt DAF aan om in de nabije toekomst voortaan via een dochtermaatachappij de Turkse markt rechtstreeks te gaan bedienen. Ondanks onderhandelingen blijven partijen verdeeld over de voorgenomen beëindiging. Zonder overeenstemming, en een andere lezing van de importeursovereenkomst door partijen, kondigt DAF aan dat zij zich voorbereidt op een einde van de importeursovereenkomst tegen 1 december 2014 (Tirsan stelt aanvang 2014 dat de importeursovereenkomst bij een regelmatige opzegging ten minste t/m 16 januari 2016 doorloopt). DAF deelt ook mede voortaan rechtstreeks dealers te gaan benaderen over een overname van de bestaande importeur, hetgeen zij in augustus 2014 ook doet. Bij vonnis in kort geding wordt de DAF veroordeeld tot nakoming van de importeursovereenkomst t/m 9 januari 2016 en verboden t/m 16 januari 2016 zelfstandige activiteiten te ontplooien in Turkije, op straffe van dwangsommen. Ook wordt DAF verboden direct contact met de dealers in Turkije te onderhouden.
In deze zaak vordert DAF als leverancier kort en zakelijk weergegeven dat zij: (i) de leveranciersovereenkomst wel rechtsgeldig heeft opgezegd waardoor deze tegen 1 december 2014 is beëindigd, dan wel (ii) de niet-rechtsgeldige opzegging wordt geconverteerd naar een rechtsgeldige opzegging van 2 jaar (en dus de importeursovereenkomst eindigt tegen 1 december 2015), dan wel (iii) er rechtsgeldig is opgezegd tegen 9 januari 2016. Daarnaast worden alle geleden en te lijden schadeposten verhaald.
Opzegtermijn van een importeursovereenkomst
Voor een goede beoordeling is de Europese rechtspraak relevant. Deze kleurt de gehanteerde opzegtermijn van een importeursovereenkomst uit de ‘Communiqué 2005/4’ namelijk verder in. Materieel bezien moet er een noodzaak tot reorganisatie van het gehele Turkse DAF-distributienetwerk, of een wezenlijk deel ervan. Op grond van het voorgaande zal moeten worden getoetst of:
(i) sprake is van een reorganisatie van het gehele distributienet of een deel daarvan en of deze reorganisatie een aanzienlijke wijziging veronderstelt van de distributiestructuren in materieel en geografisch opzicht;
(ii) het op basis van motieven inzake economische efficiëntie, gerechtvaardigd is dat de reorganisatie plaatsvindt binnen een termijn van 12 maanden;
(iii) die motieven gebaseerd zijn op objectieve omstandigheden;
(iv) de omstandigheden dusdanig zijn dat, wanneer het net niet snel wordt gereorganiseerd, dit kan afdoen aan de doeltreffendheid van de bestaande structuren van dit net.
De rechtsgeldige opzegging importeursovereenkomst: het verweer
De importeur voert verweer met, kort gezegd, de stelling dat DAF eerder had kunnen opzeggen en daarmee hetzelfde bereikt zou hebben en werkelijk andere gronden ten grondslag liggen aan de opzegging. Het tegenvallende marktaandeel van DAF in Turkije kan voorts aan allerlei niet beïnvloedbare omstandigheden liggen en ligt bovendien eerder aan DAF dan aan haar. Ook zou de rechter een volle toetsing moeten aanmeten of een reorganisatie daadwerkelijk nodig is. Verder stelt zij dat DAF haar opzegging onjuist heeft gedaan, waardoor DAF niet aan de formele gronden voldeed. Ten slotte volgt nog een billijkheidsverweer.
Rechtsgeldige opzegging importeursovereenkomst
De rechter heeft bepaald dat de Communiqué 2005/4 een motiveringsplicht bevat voor de opzegging van een overeenkomst tussen leverancier en distributeur. Deze moet beknopt weergegeven zodanig zijn dat een nationale rechter effectief moet kunnen toetsen of wordt opgezegd wegens gedragingen die uit hoofde van deze verordening niet mogen worden beperkt. Daartoe is die toets beperkt en is een volle toetsing (anders dan Tirsan stelde) niet noodzakelijk. Ook is er geen volle toets noodzakelijk omdat DAF een eigen zakelijke afweging te maken had. Ondoenlijk is het dat een rechter dit zou betitelen als de enige juiste keuze. Kortom, enkel de materiële eis volstaat.
Volgens de rechtbank wijzigt de structuur van DAS drastisch. Er wordt direct met dealers gecontracteerd en het betreft niet slechts een beperkt deel van Turkije (hetgeen zou wringen met Europese rechtspraak).
Is voldaan aan de formele eisen bij opzegging importeursovereenkomst?
In Communiqué 2005/4 is in artikel 4, derde alinea bepaald:
“b) that the agreement concluded between the provider and distributor or the authorized
service obliges that, in order to prevent the provider from terminating the agreement via a
notification for annulment because the other party commits behavior which may not be
limited under this Communiqué, the provider must give such notification in writing and
include detailed and objective reasons fort he annulment.”
Deze clausule was echter niet vastgelegd in de importeursovereenkomst. Tussen partijen is in geschil of op grond van de aanvullende werking van redelijkheid en billijkheid deze bepaling in de overeenkomst moet worden ingelezen. De rechtbank is met DAF van oordeel dat deze discussie tussen partijen geen praktische betekenis heeft, aangezien in het geval dat deze bepaling zoals hiervoor weergegeven was opgenomen in de importeursovereenkomst, Tirsan daartegen geen onderbouwd verweer heeft gevoerd.
Redelijkheid en billijkheid
Tirsan heeft ter onderbouwing van haar stellingen dat terughoudende toepassing geboden is bij de (eerste) opzegging en/of de (eerste) opzegging in strijd is met de redelijkheid en billijkheid volstaan met verwijzing naar haar dagvaarding in kort geding. Zij heeft daarmee niet voldaan aan de in artikel 128 Rv neergelegde eis dat zij (de gronden voor haar) verweer in de conclusie van antwoord vermeldt.
Automotive en importeursovereenkomst
Specifieke contractuele bepalingen uit Europese kaderwetgeving moeten aan de hand van Europese rechtspraak worden uitgelegd. Het gevaar van een standaardisering van bepalingen is hier wederom gebleken, want leverancier en importeur hebben de gevolgen hiervan niet helder in kader gebracht. De eisen uit het Communiqué 2005/4 in de automotive werkt anders dan de opzegging van reguliere duurovereenkomst van onbepaalde tijd (met toepasselijkheid van Nederlands recht). In de procedure is ook een aantal kansen laten liggen. Zo had DAF de schadevergoedingscomponent kunnen vorderen als zij deze tenminste op toepasselijk Turks recht had gestoeld. Dat heeft zij in dit specifieke geval nagelaten. Daarnaast heeft Tirsan een billijkheidsverweer laten liggen door haar conclusie van antwoord verkeerd in te richten, althans dit verweer hierin goed te vermelden.
Advocaat gespecialiseerd in importeurscontracten
De advocaten contractenrecht helpen je graag bij vragen over het opzeggen van een importeursovereenkomst. We hebben ervaring met internationaal opererende ondernemingen in de maakindustrie, waaronder leveranciers, importeurs, distributeurs en handelsagenten. De specialisten van MAAK Advocaten gaan duurzame relaties aan met hun opdrachtgevers en leveren topkwaliteit. Heb je verdere vragen, aarzel niet om eens met een advocaat gespecialiseerd in importeurscontracten van MAAK contact op te nemen.
Hoe wordt een contractuele opzegregeling uitgelegd?
De Nederlandse onderneming DAF is fabrikant van middelzware en zware bedrijfswagens (trucks). DAF heeft een Turkse importeur/distributeur aangewezen als de exclusieve partij voor DAF-producten in Turkije. Door middel van een gecontroleerd netwerk komt de Turkse partij het recht toe om voor eigen naam en rekening te importeren en distribueren. Partijen hebben een importeursovereenkomst gesloten voor onbepaalde tijd. Op enig moment wenst DAF zelf de Turkse markt te gaan bestieren en beroept zij zich op de opzegclausule (en termijnen) uit de gesloten overeenkomst. Zij stelt dat een opzegtermijn van een jaar, ingegeven door een reorganisatie van haar distributienetwerk, een regelmatige opzegging van de duurrelatie is. De Turkse importeur / distributeur kan zich daarmee niet verenigen en vecht de opzegging in rechte aan. Ook vordert zij schadevergoeding, mede doordat DAF zich al naar de markt toe presenteert als ware de overeenkomst rechtsgeldig zou zijn opgezegd met inachtneming van een jaar.
Opzegging van de importeursovereenkomst
De opzegging van de importeursovereenkomst en distributieovereenkomst is tussen DAF en de Turkse importeur contractueel geregeld en komt voort uit het Unierecht (betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de motorvoertuigensector). Met zoveel woorden bepaalt de opzegclausule dat een overeenkomst welke is gesloten voor een onbepaalde duur ten minste een opzegtermijn van twee jaar moet bedragen. Deze termijn deze termijn wordt onder andere (en dat speelde hier) verminderd tot ten minste één jaar wanneer de leverancier (hier: DAF) de overeenkomst beëindigt wanneer dit nodig is om het gehele of een groot deel van het netwerk te reorganiseren.
Deze reorganisatie was de grondslag waarop DAF haar opzegging entte. In het subsidiaire verband zegt zij op een later moment op met inachtneming van een opzegtermijn van 2 jaar (deze opzeggingen vinden aldus na elkaar plaats).
In het hiervoor genoemde arrest Vulkan/Silkeborg is uitgemaakt dat het bestaan van de “noodzaak van een reorganisatie van het volledig distributienet of van een wezenlijk deel daarvan” een aanzienlijke wijziging veronderstelt, zowel op materieel als op geografisch vlak, van de distributiestructuren van de betrokken leverancier, die op een geloofwaardige manier moet worden gerechtvaardigd door motieven inzake economische efficiëntie die zijn gebaseerd op objectieve omstandigheden binnen of buiten de onderneming van de leverancier die, wanneer het distributienet niet snel wordt gereorganiseerd, zouden kunnen afdoen aan de doeltreffendheid van de bestaande structuren van dit net, rekening houdend met het door de concurrentie gekenmerkt klimaat waarin deze leverancier actief is.
De eventuele nadelige economische gevolgen voor een leverancier indien hij de afzetovereenkomst met een opzegtermijn van twee jaar zou ontbinden, zijn in dit opzicht relevant. Het staat aan de nationale rechterlijke instanties en aan de scheidsrechterlijke instanties om aan de hand van het geheel van concrete elementen van het hun voorgelegde geschil, te oordelen of deze voorwaarden zijn vervuld.
Aan de hand van deze Unierechtelijke uitspraak van het HvJEU voeren partijen de discussie over de lengte van de opzegtermijn.
Wat zegt het gerechtshof over de opzegtermijn in de distributieovereenkomst?
Mede baserend op deze door het HvJEU ontwikkelde criteria komt het gerechtshof (anders dan de rechtbank) tot het oordeel dat DAF niet voldeed aan de criteria en dus niet met inachtneming van 1 jaar mocht opzeggen. Het gerechtshof komt onder meer tot de conclusie dat er geen sprake was van omstandigheden die, rekening houdend met het door de concurrentie gekenmerkt klimaat in Turkije, zouden kunnen afdoen aan de doeltreffendheid van de bestaande structuren van het distributienetwerk in Turkije, wanneer dit niet snel werd georganiseerd.
Hoge raad en de uitleg van de opzegregeling in de distributieovereenkomst
DAF gaat in cassatie bij de Hoge Raad. De eerste onderdelen (1 en 2) van het middel richten zich tegen het oordeel van het hof dat de eerste opzegging niet voldeed aan de contractuele materiële vereisten als opgenomen in het desbetreffende artikel 19.2, aanhef en onder (ii), van de importeursovereenkomst, en tegen de overwegingen die het hof daaraan (ten grondslag heeft gelegd.
De Hoge Raad stelt vast dat in cassatie niet is opgekomen tegen de toepasselijkheid van Nederlands recht. Voorts stelt zij vast dat de importeursovereenkomst is gebaseerd op het Turkse Mededingingsrecht (Communiqué 2005/4), een bepaling die vrijwel letterlijk is overgenomen uit het Unierecht (Verordening (EG) 1400/2002 (artikel 3 lid 5). Daarmee is de rechtspraak van het HvJEU mede relevant.
De Hoge Raad oordeelt dat DAF een onjuiste lezing geeft aan het arrest van het hof, wanneer het gaat over de vraag in hoeverre de HvJEU uitspraak van toepassing is. Het hof heeft terecht geoordeeld dat deze “van belang” is voor de uitleg van de opzegregeling, niet meer en niet minder. Dat hiernaar is gekeken door het hof, is volgens de Hoge Raad dan ook terecht. Aan de hand van objectieve elementen moet voorts de noodzaak van de reorganisatie worden bepaald. Dat kan niet aan de discretionaire bevoegdheid van DAF worden overgelaten, omdat daarmee rechtelijke bescherming wordt ontnomen bij de dealers. Kortom, de rechter mag toetsen aan objectieve maatstaven.
Wanneer schakel je een advocaat importeursovereenkomsten in?
Wil je meer weten over importeursovereenkomsten of distributieovereenkomsten, dan helpen we je organisatie graag verder. Wij begeleiden internationaal opererende ondernemingen bij het sluiten van importeursovereenkomsten, maar ook bij (geschillen over) de opzegging van een importeursovereenkomst of distributieovereenkomst. Neem je voor verdere vragen gerust contact op met Remko Roosjen, advocaat gespecialiseerd in importeursovereenkomsten en distributieovereenkomsten.
