Boete en het concurrentie­beding

Gepubliceerd · bijgewerkt

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Overtreedt je wederpartij een concurrentie- of relatiebeding met een boete, dan kun je die boete vorderen zonder schade te bewijzen, mits de overtreding haar kan worden toegerekend (artikel 6:91 BW en artikel 6:92 BW). Dat kan ook in kort geding. De rechter kan de boete alleen matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 BW). Werkgevers, franchisegevers en verkopers van een onderneming lopen hier tegenaan.

Zaken die té complex zijn, lenen zich vaak niet voor een kort geding. In deze spoedprocedure kan de voorzieningenrechter een onmiddellijke voorziening bij voorraad geven in spoedeisende zaken (artikel 254 lid 1 Rv). Hij loopt daarmee vooruit op het te verwachten oordeel van de bodemrechter. Tóch is er ook veel mogelijk in kort geding, ook wanneer het gaat over de schending van een concurrentiebeding. De boete en het concurrentiebeding zijn in veel commerciële overeenkomsten met elkaar verbonden. Wordt een concurrentiebeding geschonden, dan wordt dat vaak gesanctioneerd met een boete. Onze advocaat contractenrecht geeft meer inzichten over deze thematiek.

Hoe ver gaat een boete bij de schending van een concurrentiebeding?

Ook in kort geding kun je een contractuele boete vorderen als je vindt dat een concurrentiebeding wordt overtreden. Denk aan een wederpartij die naast jullie samenwerking voor een concurrent aan de slag gaat, of die na het einde van de overeenkomst de afgesproken periode waarin zij niet mag concurreren niet respecteert. Vaak ontstaat dan discussie over de uitleg van het beding: voor wie mocht je of je bedrijf niet werken, en onder welke voorwaarden?

Welke wettelijke eisen gelden voor een concurrentiebeding?

Tussen bedrijven geldt in beginsel wat partijen hebben afgesproken. Voor sommige contracten stelt de wet wel eisen.

  • Werknemer: het beding is alleen geldig als de arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd is aangegaan en de werkgever het schriftelijk is overeengekomen met een meerderjarige werknemer. In een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd kan het alleen als uit een schriftelijke motivering blijkt dat het nodig is vanwege zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen (artikel 7:653 lid 1 en 2 BW). De rechter kan het beding geheel of gedeeltelijk vernietigen als de werknemer daardoor, in verhouding tot het te beschermen belang van de werkgever, onbillijk wordt benadeeld, en een beding in een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd geheel vernietigen als het niet noodzakelijk is vanwege zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen (lid 3). De werkgever kan er geen rechten aan ontlenen als het eindigen of niet voortzetten van de arbeidsovereenkomst het gevolg is van zijn ernstig verwijtbaar handelen of nalaten (lid 4). Een boete die een werkgever bedingt, moet bovendien voldoen aan artikel 7:650 BW.
  • Handelsagent: het beding is alleen geldig voor zover het op schrift is gesteld en betrekking heeft op het soort goederen of diensten waarvan hij de vertegenwoordiging had, en op het gebied, of de klantenkring en het gebied, aan hem toevertrouwd. Het geldt ten hoogste twee jaar na het einde van de overeenkomst (artikel 7:443 lid 1 en 2 BW).
  • Franchisenemer: het beding is onder meer alleen geldig als het op schrift is gesteld, onmisbaar is om de overgedragen knowhow te beschermen, alleen ziet op concurrerende goederen of diensten en niet langer duurt dan een jaar na het einde van de franchiseovereenkomst (artikel 7:920 lid 2 BW).

Spoedeisend belang bij een geldvordering?

Een spoedeisend belang bij een geldvordering is niet altijd eenvoudig aan te tonen, terwijl spoed wel een voorwaarde is voor een voorlopige voorziening in kort geding (artikel 254 lid 1 Rv). Vorder je een geldsom, zoals een verbeurde boete, dan onderzoekt de voorzieningenrechter niet alleen of je vordering voldoende aannemelijk is, maar ook of er een spoedeisend belang is. Bij de afweging van de belangen van partijen betrekt hij ook het restitutierisico: het risico dat jij het bedrag niet kunt terugbetalen als de bodemrechter later anders oordeelt (HR 30 juni 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA6341, r.o. 3.4.1). Of er spoed is, hangt af van de omstandigheden van het geval.

Hoe legt de rechter een concurrentiebeding uit in kort geding?

Bij de uitleg van een beding komt het aan op de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan de bepaling mochten toekennen en op wat zij redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158, Haviltex). Gaat het om een zuiver commerciële overeenkomst tussen professionele partijen, bijvoorbeeld een gedetailleerd contract dat met hulp van deskundige adviseurs tot stand kwam, dan mag de rechter als uitgangspunt veel of zelfs beslissend gewicht toekennen aan de meest voor de hand liggende taalkundige betekenis van de woorden (HR 19 januari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ3178, r.o. 3.4.3; HR 29 juni 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA4909, r.o. 4.1.3). Ook dan kunnen de overige omstandigheden meebrengen dat een andere betekenis moet worden gekozen. Beslissend blijft de zin die partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs aan de bepaling mochten toekennen (HR 5 april 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY8101, r.o. 3.4.3).

Bij een concurrentie- of relatiebeding in een zakelijke overeenkomst tussen twee professionele partijen kan de tekst van het beding dus zwaar wegen. Hoe zwaar, hangt af van de omstandigheden.

Is in kort geding voldoende aannemelijk dat het beding is overtreden en is aan de maatstaf voor geldvorderingen voldaan, dan kan de voorzieningenrechter de verbeurde boete geheel of als voorschot toewijzen, eventueel gematigd.

Kan de rechter de boete bij een concurrentiebeding matigen?

Op verlangen van de schuldenaar kan de rechter de bedongen boete matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist. De schuldeiser krijgt dan niet minder dan de schadevergoeding op grond van de wet (artikel 6:94 lid 1 BW). Volgens de Hoge Raad mag de rechter pas matigen als toepassing van het boetebeding in de gegeven omstandigheden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt. Daarbij let hij niet alleen op de verhouding tussen de werkelijke schade en de hoogte van de boete, maar ook op de aard van de overeenkomst, de inhoud en de strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het is ingeroepen (HR 27 april 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ6638, r.o. 5.3, Intrahof/Bart Smit). Meer over de voorwaarden lees je op onze pagina over de contractuele boete.

Deze leer kan ertoe leiden dat de voorzieningenrechter aanleiding ziet om, met toepassing van deze maatstaf, en gelet op de omstandigheden van het geval, de omvang van het verbeurde boetebedrag te matigen. Dat kan dus in kort geding.

Binnen die afweging kunnen in een zaak over een concurrentie- of relatiebeding bijvoorbeeld meewegen: of de getroffen partij werkelijk inkomsten heeft gemist of andere schade heeft geleden, hoe ruim het beding is geformuleerd en of erover is onderhandeld, of de overtredende partij veel kleiner is en daardoor nauwelijks in de positie was om het beding ter discussie te stellen, en hoe snel de andere partij heeft opgetreden toen zij van de overtreding wist. Dat zijn voorbeelden; de uitkomst hangt af van alle omstandigheden van het geval. Ook die argumenten kun je in kort geding aanvoeren.

Veelgestelde vragen over de boete bij een concurrentiebeding

Is een boete bij een relatiebeding verschuldigd zonder dat je schade aantoont?

Ja. Een boetebeding is juist bedoeld om te gelden zonder dat je schade hoeft te bewijzen (artikel 6:91 BW), en de boete treedt in beginsel in de plaats van de schadevergoeding op grond van de wet (artikel 6:92 lid 2 BW). De overtreding moet je wederpartij wel kunnen worden toegerekend (artikel 6:92 lid 3 BW), en een aanmaning is nodig in dezelfde gevallen als bij schadevergoeding (artikel 6:93 BW), tenzij het contract anders bepaalt of een uitzondering van artikel 6:83 BW geldt. De rechter kan de boete matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 lid 1 BW).

Wat moet je aantonen om in kort geding een boete toegewezen te krijgen?

Je vordering moet voldoende aannemelijk zijn en je moet een spoedeisend belang hebben. Bij de belangenafweging weegt de voorzieningenrechter ook het risico mee dat jij het bedrag niet kunt terugbetalen als de bodemrechter later anders oordeelt (HR 30 juni 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA6341, r.o. 3.4.1).

Kun je een concurrentiebeding aanvechten?

Dat hangt af van het soort overeenkomst. Een werknemer kan de rechter vragen het beding geheel of gedeeltelijk te vernietigen als hij daardoor onbillijk wordt benadeeld (artikel 7:653 lid 3 BW); voor een handelsagent geldt een vergelijkbare regel (artikel 7:443 lid 4 BW). Voldoet het beding niet aan de wettelijke eisen, bijvoorbeeld bij franchise (artikel 7:920 lid 2 BW), dan is het niet geldig. Tussen bedrijven kan een beroep op het beding in bijzondere omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW).

Geldt een concurrentiebeding in een aandeelhoudersovereenkomst of NDA?

In beginsel wel, als partijen dat hebben afgesproken. Voor zulke overeenkomsten bestaat geen bijzondere regeling in het Burgerlijk Wetboek zoals voor werknemers, handelsagenten en franchisenemers. Wel mag een concurrentiebeding tussen ondernemingen niet in strijd zijn met het kartelverbod; een verboden overeenkomst is van rechtswege nietig (artikel 6 lid 1 en 2 Mededingingswet). De rechter legt het beding uit naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (Haviltex), en voor een gekoppelde boete gelden de artikelen 6:91 tot en met 6:94 BW.

Kun je naast de boete ook een verbod op concurrentie vorderen?

Volgens de wet kun je niet zowel nakoming van het boetebeding als nakoming van de verbintenis waaraan het is verbonden vorderen (artikel 6:92 lid 1 BW). Concurrentiebedingen bepalen daarom vaak dat de boete verschuldigd is “onverminderd het recht op nakoming”. Alleen van de matigingsregel van artikel 6:94 lid 1 BW kunnen partijen niet afwijken (artikel 6:94 lid 3 BW).

Primaire bronnen

Advocaat nodig bij een boete en concurrentiebeding?

Zoek je een advocaat voor een geschil over een boete en een concurrentiebeding? Wil je een contractuele boete vorderen, eventueel naast een verbod om je onderneming te beconcurreren, neem dan contact met ons op. Let op: volgens de wet kun je niet zowel nakoming van het boetebeding als nakoming van de verbintenis zelf vorderen, tenzij het contract dat toestaat (artikel 6:92 lid 1 BW). We helpen je graag verder.

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?