Wat houdt een ontbindende voorwaarde in?

Gepubliceerd · bijgewerkt

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Een ontbindende voorwaarde is een afspraak dat een verbintenis vervalt zodra een toekomstige, onzekere gebeurtenis plaatsvindt (artikel 6:21 en 6:22 BW). Tot dat moment werkt de verbintenis gewoon en kun je nakoming vorderen. Gaat de voorwaarde in vervulling, dan vervalt de verbintenis vanzelf; je hoeft niet naar de rechter. Wat al is gepresteerd, moet in beginsel ongedaan worden gemaakt (artikel 6:24 lid 1 BW).

In dit artikel leggen onze advocaten contractenrecht uit hoe een ontbindende voorwaarde werkt, waar je haar in de praktijk tegenkomt en hoe zij verschilt van een opschortende voorwaarde. Laat een voorwaarde formuleren en toetsen voordat je tekent: een vage formulering leidt snel tot discussie over de vraag of de voorwaarde is vervuld.

Voorafgaand aan de vervulling van een ontbindende voorwaarde bestaat er een ‘bedreigde’ verbintenis. Dit houdt in dat de verbintenis werking heeft en de schuldeiser nakoming kan vorderen. Echter, vanaf de vervulling van de ontbindende voorwaarde vervalt de verbintenis en dus ook het recht op nakoming. Als advocaten contractenrecht zien we hier in de praktijk nog weleens onduidelijkheid over bestaan bij partijen.

Een voorbeeld is een koopovereenkomst voor een woning onder de voorwaarde dat een vergunning wordt verkregen, zoals een onherroepelijke vergunning om de woning te splitsen. Let daarbij op de formulering. In koopakten staat vaak dat de koper de koop kan ontbinden door zich binnen een termijn op de voorwaarde te beroepen. Dan vervalt de koop niet vanzelf, maar pas als de koper dat beroep op tijd doet. Een ontbindende voorwaarde in de zin van artikel 6:22 BW werkt zonder zo’n verklaring.

Daarnaast kan een ontbindende voorwaarde ook in arbeidsovereenkomsten voorkomen, hoewel dit slechts bij uitzondering wordt aanvaard. Bijvoorbeeld, het niet tijdig verstrekken van een VOG-verklaring kan een geldige ontbindende voorwaarde zijn voor de beëindiging van een arbeidsovereenkomst.

Het is belangrijk om te vermelden dat de wederpartij van degene in wiens belang een ontbindende voorwaarde is opgenomen, zich ook op de vervulling daarvan kan beroepen, tenzij dit naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn.

Wat gebeurt er bij overdracht onder ontbindende voorwaarde?

Ook een levering kan onder ontbindende voorwaarde plaatsvinden. De voorwaardelijke verbintenis is dan de titel voor de overdracht. Levert de schuldenaar ter uitvoering van die verbintenis, dan krijgt de verkrijger een recht dat aan dezelfde voorwaarde is onderworpen (artikel 3:84 lid 4 BW). Gaat de voorwaarde in vervulling, dan vervalt dat recht en moet wat is ontvangen in beginsel worden teruggegeven (artikel 6:24 lid 1 BW).

Wat kenmerkt een ontbindende voorwaarde?

  • Toekomstige en onzekere gebeurtenis: De voorwaarde is gebaseerd op een gebeurtenis die nog niet heeft plaatsgevonden en waarvan het niet zeker is of deze zal gebeuren.
  • Geen terugwerkende kracht: de vervulling van de voorwaarde werkt niet terug (artikel 3:38 lid 2 BW). De verbintenis vervalt vanaf het moment van vervulling.
  • Ongedaanmaking: wat al is gepresteerd, moet de schuldeiser na de vervulling ongedaan maken, tenzij uit de inhoud of strekking van de afspraak iets anders volgt (artikel 6:24 lid 1 BW).
  • Rechtsgevolgen: de rechtsgevolgen hangen af van de vraag of de voorwaarde nog hangende is, is vervuld of zeker niet meer wordt vervuld. Zolang de voorwaarde hangende is, gelden de gewone regels voor verbintenissen, voor zover het voorwaardelijke karakter zich daartegen niet verzet (artikel 6:26 BW).

Welke ontbindende voorwaarden kom je in de praktijk tegen?

  1. Financieringsvoorbehoud: de koop vervalt als de koper niet binnen een bepaalde termijn financiering krijgt. Vaak moet de koper zich daarvoor wel op tijd en schriftelijk op de voorwaarde beroepen.
  2. Bouwkundige keuring: de koper kan van de koop af als de kosten van noodzakelijke werkzaamheden hoger zijn dan een vooraf afgesproken bedrag. Ook hier bepaalt de akte meestal hoe en wanneer de koper zich op de voorwaarde beroept.
  3. Schenking onder ontbindende voorwaarde: Een schenking kan worden gedaan onder de voorwaarde dat de ontvanger overlijdt vóór de schenker; in dat geval moet het geschonken bedrag in beginsel worden terugbetaald aan de schenker (artikel 6:24 lid 1 BW).

Wat als een partij de vervulling van de voorwaarde beïnvloedt?

Heeft de partij die belang had bij niet-vervulling de vervulling belet, dan geldt de voorwaarde als vervuld, als redelijkheid en billijkheid dat verlangen (artikel 6:23 lid 1 BW). Andersom geldt de voorwaarde als niet vervuld als de partij die belang had bij vervulling die zelf heeft teweeggebracht en redelijkheid en billijkheid dat verlangen (artikel 6:23 lid 2 BW).

Een voorbeeld: een koper die van de koop af wil en daarom bewust geen hypotheek aanvraagt, kan zich er niet zomaar op beroepen dat de financiering niet is gelukt. Of de fictie van artikel 6:23 BW werkt, hangt af van de omstandigheden.

Wat is het verschil met een opschortende voorwaarde?

Een opschortende voorwaarde werkt omgekeerd: de verbintenis gaat pas werken wanneer de voorwaarde is vervuld, in plaats van dat zij dan vervalt (artikel 6:22 BW). Een ontbindende voorwaarde en een opschortende voorwaarde verschillen voornamelijk in de manier waarop ze de werking van een overeenkomst beïnvloeden. Hieronder een korte opsomming:

Ontbindende Voorwaarde

  • Directe werking: de verbintenissen uit de overeenkomst werken direct, en partijen moeten hun verplichtingen nakomen.
  • Verval bij vervulling: wordt de voorwaarde vervuld, dan vervalt de verbintenis vanzelf. Een ontbindingsverklaring of een uitspraak van de rechter is niet nodig. Wat al is nagekomen, moet in beginsel ongedaan worden gemaakt: er ontstaat een ongedaanmakingsverbintenis (artikel 6:24 lid 1 BW).
  • Voorbeeld: een koopovereenkomst voor een huis onder de ontbindende voorwaarde dat de koper geen financiering krijgt. Krijgt de koper de financiering niet, dan vervalt de koop, tenzij de akte bepaalt dat de koper zich eerst op de voorwaarde moet beroepen.

Opschortende Voorwaarde

  • Geen directe werking: de voorwaardelijke verbintenissen gaan pas werken als de voorwaarde is vervuld. De overeenkomst is wel al gesloten.
  • Werking bij vervulling: pas als de voorwaarde is vervuld, kan nakoming worden gevorderd. Wie toch al eerder heeft gepresteerd, kan dat terugvorderen zolang de voorwaarde niet is vervuld (artikel 6:25 BW).
  • Voorbeeld: een koopovereenkomst voor een pand onder de voorwaarde dat de koper een horecavergunning verkrijgt. Pas als de vergunning is verkregen, moeten partijen de koop nakomen.

Kortom: bij een ontbindende voorwaarde werken de verbintenissen direct en vervallen zij zodra de voorwaarde wordt vervuld. Bij een opschortende voorwaarde is de overeenkomst ook al gesloten, maar gaan de verbintenissen pas werken als de voorwaarde is vervuld.

Veelgestelde vragen over ontbindende voorwaarden

Wat is een ontbindende voorwaarde?

Een afspraak dat een verbintenis vervalt als een toekomstige, onzekere gebeurtenis plaatsvindt (artikel 6:21 en 6:22 BW). Tot die tijd werkt de verbintenis gewoon. Een bekend voorbeeld is het financieringsvoorbehoud bij de koop van een woning.

Moet ik naar de rechter als een ontbindende voorwaarde in vervulling gaat?

Nee. De verbintenis vervalt vanzelf zodra de gebeurtenis plaatsvindt (artikel 6:22 BW). Dat is anders dan bij ontbinding wegens een tekortkoming: die gebeurt door een schriftelijke verklaring of een uitspraak van de rechter (artikel 6:267 BW). Bepaalt je overeenkomst dat je je eerst op de voorwaarde moet beroepen, dan moet je dat wel op tijd doen.

Werkt een ontbindende voorwaarde terug?

Nee. De vervulling van een voorwaarde heeft geen terugwerkende kracht (artikel 3:38 lid 2 BW). Wel moet de schuldeiser na de vervulling ongedaan maken wat al is gepresteerd, tenzij uit de inhoud of strekking van de afspraak iets anders volgt (artikel 6:24 lid 1 BW).

Wat is het verschil tussen een ontbindende en een opschortende voorwaarde?

Bij een ontbindende voorwaarde werkt de verbintenis direct en vervalt zij als de gebeurtenis plaatsvindt. Bij een opschortende voorwaarde begint de werking van de verbintenis pas als de gebeurtenis plaatsvindt (artikel 6:22 BW). In beide gevallen is de overeenkomst al gesloten.

Wat als de andere partij de vervulling van de voorwaarde tegenhoudt of uitlokt?

Heeft de partij die belang had bij niet-vervulling de vervulling belet, dan geldt de voorwaarde als vervuld. Heeft de partij die belang had bij vervulling die zelf teweeggebracht, dan geldt zij als niet vervuld. In beide gevallen alleen als redelijkheid en billijkheid dat verlangen (artikel 6:23 BW).

Primaire bronnen

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?