Opschorten betekent dat je je eigen prestatie, zoals leveren of betalen, tijdelijk niet nakomt totdat de wederpartij haar verplichting nakomt. Bij een wederkerige overeenkomst mag dat als de wederpartij niet nakomt (artikel 6:262 BW), of als je eerst moet presteren en na het sluiten van de overeenkomst goede grond hebt gekregen te vrezen dat zij niet zal nakomen (artikel 6:263 BW). De algemene regel staat in artikel 6:52 BW.
Opschorting en de opschortingsbevoegdheid wordt vaak in een adem genoemd bij een geschil omtrent de niet nakoming van verbintenissen. Misverstanden hierover doen zich in de praktijk tamelijk vaak voor. Het opschorten van een overeenkomst, of beter gezegd: de contractuele prestatie die op een partij rust, is verbonden aan voorwaarden. In deze bijdrage wordt door onze advocaat contractenrecht aan de hand van twee voorbeelden een aantal tips gegeven die ondernemers handvatten bieden bij een opschorting. Ook wordt ingegaan op een groot risico dat ondernemers lopen wanneer zij onterecht overgaan tot opschorting.
Wat is opschorting?
Opschorting is een tijdelijk recht om je eigen verplichting niet na te komen, als drukmiddel. De verplichting zelf blijft bestaan. Er zijn twee hoofdgronden:
- Algemeen: wie een opeisbare vordering heeft op zijn schuldeiser, mag zijn eigen verbintenis opschorten tot die vordering is voldaan, als er voldoende samenhang is tussen beide. Die samenhang kan onder meer worden aangenomen als de verbintenissen uit dezelfde rechtsverhouding voortvloeien of uit zaken die partijen regelmatig met elkaar doen (artikel 6:52 lid 1 en 2 BW).
- Bij een wederkerige overeenkomst: komt de wederpartij haar verbintenis niet na, dan mag jij je daartegenover staande verplichtingen opschorten (artikel 6:262 BW). Moet jij eerst presteren, dan mag je opschorten als je na het sluiten van de overeenkomst omstandigheden hebt leren kennen die goede grond geven te vrezen dat de wederpartij niet zal nakomen (artikel 6:263 BW).
Een bijzondere vorm is het retentierecht: het recht om een zaak die je moet afgeven onder je te houden totdat je vordering is voldaan (artikel 3:290 BW). Daarop zijn de regels over opschorting ook van toepassing, voor zover de regels over retentie niet afwijken (artikel 6:57 BW).
Wanneer mag een prestatie worden opgeschort?
Twee voorbeelden waarbij een prestatie mag worden opgeschort en een partij zich dus op zijn of haar opschortingsbevoegdheid kan beroepen:
Vb. 1. Een afnemer heeft al geruime tijd een aantal facturen onbetaald gelaten, maar plaatst wel opnieuw een order bij haar leverancier. De afnemer eist dat de leverancier desondanks levert;
Vb. 2. Een paar jaar later vermoedt diezelfde leverancier, nog voordat hij is overgegaan tot een levering, dat hij op een later moment wellicht over zal moeten gaan tot ontbinding van de overeenkomst, omdat de afnemer in liquiditeitsproblemen dreigt te verkeren. Dit heeft tot gevolg dat hij, indien hij zijn goederen al aan de afnemer zou hebben geleverd, deze goederen weer terug moet vorderen/geleverd krijgen. Hier zit de leverancier natuurlijk niet op te wachten.
Wanneer schort een partij een prestatie op?
In beide voorbeelden mag de leverancier in beginsel zijn verplichtingen jegens de afnemer opschorten, maar op verschillende gronden. In voorbeeld 1 gaat het om opeisbare, onbetaalde facturen; bij orders uit een vaste handelsrelatie kan de samenhang van artikel 6:52 lid 2 BW worden aangenomen. In voorbeeld 2 moet de leverancier eerst presteren en vreest hij dat de afnemer niet zal betalen; dan geldt artikel 6:263 BW. Let per grond op de volgende voorwaarden:
• artikel 6:52 BW: een opeisbare vordering op de wederpartij en voldoende samenhang tussen die vordering en jouw verplichting;
• artikel 6:262 BW: de wederpartij komt haar verbintenis uit de overeenkomst niet na;
• artikel 6:263 BW: jij moet eerst presteren en hebt na het sluiten van de overeenkomst goede grond gekregen te vrezen dat de wederpartij niet zal nakomen;
• proportionaliteit: bij een gedeeltelijke of niet behoorlijke (dreigende) nakoming mag je alleen opschorten voor zover de tekortkoming dat rechtvaardigt (artikel 6:262 lid 2 en 6:263 lid 2 BW);
• geen opschorting voor zover jij zelf de nakoming door de wederpartij verhindert (schuldeisersverzuim, artikel 6:54 onder a BW). Bij opschorting op grond van artikel 6:52 BW geldt ook geen bevoegdheid voor zover nakoming door de wederpartij blijvend onmogelijk is (artikel 6:54 onder b BW); die beperking geldt niet bij artikel 6:262 en 6:263 BW (artikel 6:264 BW).
Mag je de opschortingsbevoegdheid in een contract uitsluiten?
De bevoegdheid tot opschorting moet niet contractueel zijn uitgesloten. Is dat wel het geval, dan mag de leverancier in beginsel niet overgaan tot opschorting. Vaak wordt in algemene voorwaarden de opschortingsbevoegdheid uitgesloten. Partijen kunnen de bevoegdheid ook uitbreiden of aanpassen, maar niet onbeperkt. Tegenover een consument is een beding in algemene voorwaarden dat diens opschortingsbevoegdheid uitsluit of beperkt, of dat de gebruiker meer opschortingsbevoegdheid geeft dan de wet, altijd onredelijk bezwarend (artikel 6:236 onder c BW). Tussen bedrijven is zo’n beding in beginsel geldig, maar het kan onredelijk bezwarend zijn (artikel 6:233 onder a BW; niet voor de partijen die artikel 6:235 BW uitsluit) of in de gegeven omstandigheden onaanvaardbaar (artikel 6:248 lid 2 BW). Wees hiervan bewust bij het aangaan van een overeenkomst, of bij het (laten) opstellen van algemene voorwaarden.
Wat is het risico van onterecht opschorten?
Schort de leverancier toch op, ondanks een contractuele uitsluiting of zonder dat aan de wettelijke voorwaarden is voldaan, dan schiet hij zelf tekort. De wederpartij kan dan nakoming vorderen, en schadevergoeding als de tekortkoming de leverancier kan worden toegerekend (artikel 6:74 BW); is nakoming nog mogelijk, dan is daarvoor in de regel verzuim nodig (artikel 6:74 lid 2 BW). Ook kan de wederpartij de overeenkomst ontbinden, tenzij de tekortkoming gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis dat niet rechtvaardigt (artikel 6:265 lid 1 BW); is nakoming nog mogelijk, dan moet de leverancier eerst in verzuim zijn (artikel 6:265 lid 2 BW). Samen met de kosten van een procedure is dat een goede reden om als ondernemer niet klakkeloos over te gaan tot opschorting van betaling, levering of welke verplichting op grond van een overeenkomst dan ook.
Veelgestelde vragen over opschorting
Wat betekent opgeschort?
Dat een verplichting tijdelijk niet wordt nagekomen. Bij opschorting blijft de verplichting bestaan; je hoeft haar alleen nog niet na te komen zolang de wederpartij haar eigen verplichting niet nakomt (artikelen 6:52 en 6:262 BW).
Mag je een betaling opschorten?
Ja, als de wederpartij haar verplichtingen uit dezelfde overeenkomst niet nakomt, bijvoorbeeld door gebrekkig te leveren (artikel 6:262 lid 1 BW). Is de tekortkoming maar gedeeltelijk, dan mag je alleen opschorten voor zover die tekortkoming dat rechtvaardigt, dus vaak niet het hele bedrag (artikel 6:262 lid 2 BW).
Wat zijn de voorwaarden voor opschorting?
Bij artikel 6:52 BW een opeisbare vordering op de wederpartij en voldoende samenhang met je eigen verplichting. Bij een wederkerige overeenkomst: de wederpartij komt niet na (artikel 6:262 BW), of jij moet eerst presteren en hebt na het sluiten van de overeenkomst goede grond gekregen te vrezen dat zij niet zal nakomen (artikel 6:263 BW). Daarnaast moet de opschorting in verhouding staan tot de tekortkoming, en mag de bevoegdheid niet geldig zijn uitgesloten.
Wat is het verschil tussen opschorting en retentierecht?
Het retentierecht is een bijzondere vorm van opschorting: je schort de afgifte van een zaak aan je schuldenaar op totdat je vordering is voldaan (artikel 3:290 BW). Het retentierecht kan onder voorwaarden ook worden ingeroepen tegen derden met een recht op de zaak (artikel 3:291 BW). Verder gelden de regels over opschorting (artikel 6:57 BW).
Blijft het opschortingsrecht bestaan als mijn vordering is verjaard?
Ja. Een bevoegdheid tot opschorting blijft ook na verjaring van de rechtsvordering op de wederpartij in stand (artikel 6:56 BW). Je kunt je eigen prestatie dus blijven opschorten, ook al kun je je vordering niet meer in rechte afdwingen.
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:52, 6:54, 6:56, 6:57, 6:74, 6:233, 6:236, 6:248, 6:262, 6:263, 6:264 en 6:265
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:290 en 3:291
Wanneer schakel je een advocaat in bij opschorting?
In deze blog zijn slechts twee voorbeelden weergegeven van situaties waar ondernemers dagelijks tegenaan lopen, uiteraard zijn er nog vele andere scenario’s te bedenken waarbij een ondernemer zich op zijn opschortingsbevoegdheid zou kunnen beroepen, of juist niet. Bevind je je in een dergelijke situatie en twijfel je over de mogelijke stappen die je op dit punt zou moeten zetten? Schroom niet om je vragen (vrijblijvend) aan MAAK Advocaten te richten en vul ons contactformulier in. Onze advocaten gespecialiseerd in opschorting helpen je graag verder.