Een battle of forms ontstaat als koper en verkoper elk naar hun eigen algemene voorwaarden verwijzen. Naar Nederlands recht gelden dan in beginsel de voorwaarden waarnaar het eerst is verwezen, tenzij de wederpartij die uitdrukkelijk van de hand wijst (artikel 6:225 lid 3 BW). Valt de koop onder het Weens Koopverdrag, dan geldt die regel niet. Nederlandse rechters hebben dan de knock-out rule toegepast: tegenstrijdige bedingen vallen weg.
Wiens voorwaarden gelden bij een battle of forms?
In een eerdere bijdrage bespraken Martin Krüger en Remko Roosjen van MAAK Advocaten waarom het enkel ‘hebben’ van algemene voorwaarden in de regel onvoldoende is. Die blog ging over de handelsrelatie tussen twee Nederlandse bedrijven. Daar geldt: voor de toepasselijkheid is een verwijzing die de wederpartij aanvaardt in beginsel voldoende, ook als zij de inhoud niet kende (artikel 6:232 BW). Heb je de voorwaarden niet vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand gesteld, of op een andere wijze uit artikel 6:234 BW beschikbaar gemaakt, dan kan de wederpartij de bedingen vernietigen (artikel 6:233 onder b BW). Dat beroep staat niet open voor een rechtspersoon als bedoeld in artikel 2:360 BW die bij het sluiten van de overeenkomst laatstelijk haar jaarrekening openbaar had gemaakt (of waarvoor laatstelijk artikel 2:403 lid 1 BW was toegepast), voor een partij waar op dat moment vijftig of meer personen werkzaam zijn (of waarvoor dat uit de opgave in het handelsregister blijkt) en voor een partij die zelf meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde voorwaarden gebruikt (artikel 6:235 lid 1 en 3 BW). Een goede set algemene voorwaarden heeft weinig waarde als ze terzijde kan worden geschoven, en dat geldt ook in internationale zaken.
Gelden de Nederlandse regels voor algemene voorwaarden ook bij internationale contracten?
Als ondernemer in de maakindustrie sluit je vaak koopovereenkomsten: je verkoopt je producten of je koopt in bij een handelspartner, van complexe machines tot kleinere roerende zaken. Ook als je over de grens contracteert, is het verstandig dat je handelspartner je algemene voorwaarden echt ontvangt, en niet alleen een verwijzing onderaan een offerte, factuur of briefpapier. Het Burgerlijk Wetboek heeft een aparte afdeling over algemene voorwaarden (artikel 6:231-6:247 BW). Daarop kun je bij internationale contracten tussen bedrijven niet terugvallen: die afdeling geldt niet als de partijen niet allebei in Nederland gevestigd zijn, ongeacht het recht dat de overeenkomst beheerst (artikel 6:247 lid 2 BW). Bepalend is de hoofdvestiging, of de andere vestiging die de prestatie moet verrichten (lid 3). Is Nederlands recht van toepassing, dan kan een beding nog wel buiten toepassing blijven omdat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW), of nietig of vernietigbaar zijn op grond van artikel 3:40 BW. De first shot rule van artikel 6:225 lid 3 BW staat buiten die afdeling en geldt dus wel als Nederlands recht van toepassing is en het Weens Koopverdrag niet.
Welke algemene voorwaarden gaan voor bij een internationale koop?
Inkoopvoorwaarden en verkoopvoorwaarden zijn vaak tegenstrijdig. De vraag welke voorwaarden dan gelden, heet de ‘battle of forms’. Een fictief voorbeeld: de Nederlandse vennootschap “Maakindustrie BV” sluit een koopovereenkomst met de Duitse vennootschap “Müller GmbH”, en beide partijen hebben hun eigen algemene voorwaarden van toepassing verklaard. Maakindustrie BV hanteert verkoopvoorwaarden, Müller GmbH (grotendeels) tegenstrijdige inkoopvoorwaarden. Beide sets voorwaarden zijn op de juiste wijze verstrekt. Het gaat om de verkoop van een machine die in Duitsland wordt geleverd, en we gaan uit van een bevoegde Nederlandse rechter. Welke voorwaarden zijn van toepassing, en welke rol speelt het Weens Koopverdrag daarbij?
Moet ik het Weens Koopverdrag van toepassing verklaren?
Nee, dat hoeft niet. Nederland en Duitsland zijn allebei partij bij het Weens Koopverdrag (CISG), net als 95 andere staten (UNCITRAL-statuslijst). Het verdrag geldt vanzelf voor de koop van roerende zaken tussen partijen die in verschillende verdragsstaten gevestigd zijn, en ook als het internationaal privaatrecht naar het recht van een verdragsstaat verwijst (artikel 1 lid 1 CISG). Of partijen kooplieden zijn, maakt niet uit (lid 3). De koop voor persoonlijk gebruik of gebruik in gezin of huishouding valt er in beginsel buiten (artikel 2 onder a CISG). Het verdrag regelt de totstandkoming van de koop, en daaronder valt ook de vraag of algemene voorwaarden deel van de overeenkomst zijn geworden (HR 28 januari 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR4837, r.o. 3.3.2). De geldigheid van afzonderlijke bedingen regelt het verdrag niet (artikel 4 onder a CISG); die beoordeel je naar het toepasselijke nationale recht.
Hoe zit het dan bij een battle of forms? Is het verdrag toepasselijk, dan is het van belang dat (anders dan bij een zuiver Nederlandse overeenkomst) de zogenoemde ‘first shot rule’ van artikel 6:225 lid 3 BW niet geldt. In onze eerdere bijdrage spraken we hier al over.
Het verdrag zelf heeft geen aparte regel voor de battle of forms. Bij een strikte lezing wijst artikel 19 CISG op de laatste verwijzing (‘last shot’): een aanvaarding met aanvullingen of wijzigingen geldt als verwerping en tegenaanbod (lid 1). Afwijkingen die het aanbod niet wezenlijk aantasten, worden wel deel van de overeenkomst, tenzij de aanbieder zonder onnodig uitstel bezwaar maakt (lid 2). Afwijkingen over onder meer prijs, betaling, kwaliteit, aansprakelijkheid en geschillenbeslechting gelden als wezenlijk (lid 3). Nederlandse rechters hebben in gepubliceerde uitspraken de ‘knock-out rule’ toegepast: zijn beide sets voorwaarden van toepassing, dan vallen tegenstrijdige bedingen tegen elkaar weg en blijft gelden wat overeenstemt (Hof ’s-Hertogenbosch 11 juni 2019, ECLI:NL:GHSHE:2019:2103, in kort geding). Wat dan ontbreekt, regelt het verdrag zelf. Vragen die het verdrag wel bestrijkt maar niet uitdrukkelijk beslist, los je op met de algemene beginselen van het verdrag en pas daarna met het recht dat volgens het internationaal privaatrecht van toepassing is (artikel 7 lid 2 CISG).
Tip: laat je door maakindustrie advocaten adviseren over je positie bij internationaal zakendoen. Niet alleen de inhoud van algemene voorwaarden is van belang. Ook de wijze waarop je de hierin opgenomen rechten succesvol effectueert is minstens zo belangrijk.
Hoe werken algemene voorwaarden onder het Weens Koopverdrag?
Anders dan bij een zuiver Nederlandse overeenkomst kan het Weens Koopverdrag je internationale koopovereenkomst beheersen. Het geldt, tenzij partijen het uitsluiten (artikel 6 CISG). Doe dat uitdrukkelijk. Een keuze voor Nederlands recht sluit het verdrag in de regel niet uit, omdat het verdrag deel uitmaakt van het Nederlandse recht. Zet de uitsluiting bij voorkeur in de overeenkomst zelf: een uitsluiting die alleen in je eigen algemene voorwaarden staat, kan bij een battle of forms wegvallen als de voorwaarden van je wederpartij iets anders zeggen.
Is het Weens Koopverdrag van toepassing, dan kunnen zowel je eigen algemene voorwaarden als die van je contractspartij deels van toepassing zijn. Volgens de knock-out rule, die Nederlandse rechters in zulke zaken hebben toegepast, vallen de tegenstrijdige bedingen tegen elkaar weg; bij een strikte lezing van artikel 19 CISG kan ook de laatste verwijzing gelden. Je zorgvuldig opgestelde voorwaarden zijn dan weinig waard op de punten waarop de voorwaarden van je contractspartij, bijvoorbeeld haar inkoopvoorwaarden, iets anders bepalen. Inkoop- en verkoopvoorwaarden verschillen vaak juist op aansprakelijkheid en garanties. Valt je beperking van aansprakelijkheid weg, dan geldt de regel van het verdrag: de schadevergoeding omvat de geleden schade en de gederfde winst, maar niet meer dan de schade die de tekortschietende partij bij het sluiten van de overeenkomst voorzag of had behoren te voorzien als mogelijk gevolg van de tekortkoming, gegeven de feiten die zij kende of had behoren te kennen (artikel 74 CISG).
Tip: laat je algemene voorwaarden jaarlijks controleren door maakindustrie advocaten. Stuur je bestaande relaties ook alle updates toe van je algemene voorwaarden en inventariseer je bestaande contracten op regelmatige basis.
Veelgestelde vragen over de battle of forms
Wat betekent battle of forms?
Een battle of forms (ook: battle of the forms) is de situatie waarin koper en verkoper elk naar hun eigen, onderling tegenstrijdige algemene voorwaarden verwijzen, bijvoorbeeld inkoopvoorwaarden tegenover verkoopvoorwaarden. De vraag is dan welke voorwaarden deel van de overeenkomst zijn. Naar Nederlands recht beantwoordt artikel 6:225 lid 3 BW die vraag. Valt de koop onder het Weens Koopverdrag, dan beoordeel je dat naar het verdrag.
Wat is de first shot rule?
De first shot rule staat in artikel 6:225 lid 3 BW: verwijzen aanbod en aanvaarding naar verschillende algemene voorwaarden, dan werkt de tweede verwijzing niet, tenzij daarbij de toepasselijkheid van de eerst genoemde voorwaarden uitdrukkelijk van de hand wordt gewezen. De regel geldt niet als de koop onder het Weens Koopverdrag valt.
Wat is de knock-out rule?
Bij de knock-out rule gelden beide sets algemene voorwaarden voor zover ze overeenstemmen; tegenstrijdige bedingen vallen tegen elkaar weg. De regel staat niet in het Weens Koopverdrag zelf (artikel 19 CISG wijst bij strikte lezing op de laatste verwijzing), maar Nederlandse rechters hebben haar in internationale koopzaken toegepast, bijvoorbeeld het Hof ’s-Hertogenbosch op 11 juni 2019 in kort geding (ECLI:NL:GHSHE:2019:2103).
Hoe wijs je de algemene voorwaarden van je wederpartij af?
Volgens artikel 6:225 lid 3 BW moet je de voorwaarden van je wederpartij uitdrukkelijk van de hand wijzen, en wel bij je eigen verwijzing, bijvoorbeeld in je offerte of orderbevestiging. Die regel geldt als Nederlands recht van toepassing is en het Weens Koopverdrag niet. Het Hof ’s-Hertogenbosch hanteerde dezelfde maatstaf in een koopzaak onder het Weens Koopverdrag en oordeelde dat een enkele verwijzing naar je eigen voorwaarden, of een afwijzing die in je eigen voorwaarden ‘verscholen’ staat, geen uitdrukkelijke afwijzing is (ECLI:NL:GHSHE:2019:2103, r.o. 6.12.3).
Hoe sluit je het Weens Koopverdrag uit?
Partijen kunnen het verdrag uitsluiten (artikel 6 CISG). Noem het verdrag daarvoor uitdrukkelijk in de overeenkomst zelf. Een keuze voor Nederlands recht is in de regel niet genoeg, omdat het verdrag deel uitmaakt van het Nederlandse recht. Een uitsluiting die alleen in je eigen algemene voorwaarden staat, kan bij een battle of forms wegvallen.
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:225, 6:232, 6:233, 6:234, 6:235, 6:247 en 6:248
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:40
- Weens Koopverdrag (CISG): artikel 1, 2, 4, 6, 7, 19 en 74
- HR 28 januari 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR4837
- Hof ’s-Hertogenbosch 11 juni 2019, ECLI:NL:GHSHE:2019:2103 (hoger beroep in kort geding)
- UNCITRAL, status van het CISG
Wanneer schakel je een advocaat in bij een battle of forms?
Als maakindustrie advocaten adviseren en procederen Martin Krüger en Remko Roosjen van MAAK Advocaten vaak over de toepasselijkheid van algemene voorwaarden en begeleiden we ondernemingen bij het opstellen van een goede set voorwaarden. Dit doen wij ook in grensoverschrijdende handelszaken. We weten waar het over gaat bij een ‘battle of forms’ en kunnen je daarover op maat van advies voorzien. Een advocaat gespecialiseerd in algemene voorwaarden helpt je graag bij een battle of forms discussie. Neem contact op met Remko Roosjen of met een van onze andere advocaten in Amsterdam.
