Contractuele boete

Gepubliceerd · bijgewerkt

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Een contractuele boete is verschuldigd als je wederpartij toerekenbaar tekortschiet in de nakoming van het contract. Je hoeft geen schade te bewijzen (artikel 6:91 BW en artikel 6:92 BW). Meestal moet je wel eerst een aanmaning sturen (artikel 6:93 BW). De rechter kan de boete alleen matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, en nooit tot onder de wettelijke schadevergoeding (artikel 6:94 BW).

Wanneer matigt de rechter een contractuele boete?

De matigingsbevoegdheid staat in artikel 6:94 BW. Op verlangen van de schuldenaar kan de rechter de bedongen boete matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist. De schuldeiser krijgt dan nooit minder dan de schadevergoeding waarop hij op grond van de wet recht heeft (lid 1). Van die matigingsbevoegdheid kunnen partijen niet afwijken: een afwijkend beding is nietig (lid 3). De rechter matigt niet uit zichzelf, maar alleen als de schuldenaar erom vraagt. De Hoge Raad legt de maatstaf streng uit: de rechter mag pas matigen als toepassing van het boetebeding in de gegeven omstandigheden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt (HR 27 april 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ6638, r.o. 5.3).

Volgens de Hoge Raad let de rechter daarbij op:

  1. de verhouding tussen de werkelijke schade en de hoogte van de boete;
  2. de aard van de overeenkomst;
  3. de inhoud en de strekking van het beding;
  4. de omstandigheden waaronder het beding is ingeroepen.
  5. Binnen die afweging kunnen ook andere omstandigheden meewegen, zoals de vraag of over het beding is onderhandeld en de positie van partijen ten opzichte van elkaar.

Een groot verschil tussen boete en schade is op zichzelf niet genoeg. In de zaak Intrahof/Bart Smit had het hof de boete gematigd omdat die ver uitging boven de schade; volgens de Hoge Raad had het hof daarmee de maatstaf van artikel 6:94 BW miskend, en hij vernietigde dat arrest. Matigt de rechter wel, dan blijft de ondergrens: de schuldeiser houdt recht op ten minste de schadevergoeding op grond van de wet. Hoe dit uitpakt bij een concurrentie- of relatiebeding, lees je op onze pagina over de boete en het concurrentiebeding.

Hoe vorder je een contractuele boete?

Een contractuele boete, ook wel boetebeding genoemd, is een vooraf vastgelegde sanctie in een overeenkomst die van toepassing is wanneer een van de partijen zijn verplichtingen niet nakomt. Deze boete kan een geldsom of een andere prestatie omvatten en dient als een middel om de naleving van de overeenkomst te waarborgen zonder dat de schuldeiser hoeft aan te tonen dat er schade is geleden en hoeveel die schade bedraagt.

Voordelen van een Contractuele Boete

  1. Geen Bewijs van Schade Nodig: Een van de grootste voordelen van een contractuele boete is dat de schuldeiser niet hoeft te bewijzen dat hij schade heeft geleden of de omvang daarvan. Dit maakt het eenvoudiger en sneller om de boete te vorderen.
  2. Preventieve Werking: Het boetebeding kan ook dienen als een financiële prikkel om de wederpartij aan te sporen om zijn verplichtingen na te komen.

Voorwaarden en Wettelijke Regelgeving

Volgens artikel 6:91 van het Burgerlijk Wetboek (BW) is een boetebeding elk beding waarin is bepaald dat de schuldenaar, bij tekortkoming in de nakoming van zijn verbintenis, een geldsom of andere prestatie moet voldoen. Dit kan zowel ter vergoeding van schade als enkel ter aansporing tot nakoming zijn.

Inroepen van een Boetebeding

Voor het vorderen van de boete is een aanmaning nodig in dezelfde gevallen als bij het vorderen van schadevergoeding (artikel 6:93 BW). Meestal stuur je dus eerst een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn om alsnog na te komen; blijft nakoming binnen die termijn uit, dan is de schuldenaar in verzuim (artikel 6:82 lid 1 BW). Een aanmaning is niet nodig in de gevallen van artikel 6:83 BW, bijvoorbeeld als een voor de nakoming bepaalde termijn verstrijkt, tenzij blijkt dat die termijn een andere strekking heeft. Ook als nakoming al blijvend onmogelijk is, is geen ingebrekestelling nodig (artikel 6:74 lid 2 BW). Veel contracten bepalen bovendien dat de boete zonder ingebrekestelling verschuldigd is. Kan de tekortkoming de schuldenaar niet worden toegerekend, bijvoorbeeld bij overmacht, dan kun je de boete niet vorderen (artikel 6:92 lid 3 BW en artikel 6:75 BW).

Matiging en vernietigbaarheid

De rechter kan een contractuele boete alleen matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, dus als het resultaat buitensporig en daarom onaanvaardbaar is (artikel 6:94 lid 1 BW). Daarnaast kan een boetebeding in algemene voorwaarden vernietigbaar zijn als het, gelet op de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de wijze waarop de voorwaarden tot stand kwamen, de wederzijds kenbare belangen van partijen en de overige omstandigheden, onredelijk bezwarend is voor de wederpartij (artikel 6:233 onder a BW). Niet iedere wederpartij kan zich daarop beroepen. Dat kan onder meer niet een rechtspersoon als bedoeld in artikel 2:360 BW die bij het sluiten van de overeenkomst laatstelijk zijn jaarrekening openbaar had gemaakt (of waarvoor toen artikel 2:403 lid 1 BW was toegepast), een partij waar op dat moment vijftig of meer personen werkzaam zijn of waarvoor dat uit de opgave in het handelsregister blijkt, en een partij die zelf meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde algemene voorwaarden gebruikt (artikel 6:235 BW). Tussen bedrijven die niet allebei in Nederland gevestigd zijn, geldt de regeling over algemene voorwaarden niet; bepalend is de vestiging die de prestatie verricht (artikel 6:247 lid 2 en 3 BW). Ook buiten algemene voorwaarden kan een beroep op een boetebeding in bijzondere omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW).

Kun je naast de boete schadevergoeding vorderen?

Een boetebeding en aanvullende schadevergoeding kunnen onder bepaalde voorwaarden naast elkaar worden gevorderd, maar dit is niet standaard het geval:

  1. Wettelijk uitgangspunt
    Het wettelijke uitgangspunt is dat een boete in de plaats treedt van de schadevergoeding op grond van de wet (artikel 6:92 lid 2 BW). Dit betekent dat normaal gesproken óf de boete óf schadevergoeding kan worden gevorderd, maar niet beide.
  2. Afwijken van de wettelijke regeling
    Partijen kunnen in hun contract afwijken van deze wettelijke regeling. Ze kunnen expliciet overeenkomen dat naast de boete ook (aanvullende) schadevergoeding kan worden gevorderd.
  3. Duidelijke formulering vereist
    Wil je op grond van het contract aanvullende schadevergoeding kunnen vorderen, formuleer dat dan duidelijk. Zonder zo’n afspraak kan alleen de rechter aanvullende schadevergoeding toekennen, onder de strenge voorwaarden van artikel 6:94 lid 2 BW (zie hieronder). Onduidelijke formuleringen kunnen leiden tot interpretatieverschillen en juridische geschillen.
  4. Voorbeeldclausule
    Een veelgebruikte formulering is: “onverminderd het recht van de ene partij om nakoming van deze overeenkomst te verlangen en/of in plaats van de boete de volledige werkelijke schade van de andere partij te vorderen.” Let op wat die zin regelt: nakoming naast de boete (een afwijking van artikel 6:92 lid 1 BW) en de keus tussen de boete en volledige schadevergoeding. Wil je de boete én aanvullende schadevergoeding kunnen vorderen, schrijf dat dan met zoveel woorden op.
  5. Rechterlijke bevoegdheid
    Ook zonder afspraak kan de rechter op verlangen van de schuldeiser naast de boete aanvullende schadevergoeding toekennen. Dat kan alleen bij een boete die bedoeld is om in de plaats van de schadevergoeding op grond van de wet te treden, en alleen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 lid 2 BW). Dat is dezelfde strenge maatstaf als bij matiging, dus reken er niet op.
  6. Praktijkadvies
    Het is raadzaam om bij het opstellen van een boetebeding expliciet te vermelden of aanvullende schadevergoeding mogelijk is. Dit voorkomt onduidelijkheid en potentiële geschillen in de toekomst.

Veelgestelde vragen over de contractuele boete

Wat is een boeteclausule?

Een boeteclausule of boetebeding is een afspraak dat je wederpartij een geldsom of een andere prestatie moet voldoen als zij tekortschiet in de nakoming van haar verbintenis. Het maakt niet uit of de boete dient als schadevergoeding of alleen als aansporing om na te komen (artikel 6:91 BW). Een voorbeeld is een boete per dag bij overtreding van een geheimhoudings- of concurrentiebeding.

Wat regelt artikel 6:94 BW?

Lid 1: op verlangen van de schuldenaar kan de rechter de boete matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, maar niet tot onder de schadevergoeding op grond van de wet. Lid 2: op verlangen van de schuldeiser kan de rechter, als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, naast een boete die in de plaats van de wettelijke schadevergoeding treedt, aanvullende schadevergoeding toekennen. Lid 3: bedingen die van lid 1 afwijken, zijn nietig.

Wanneer is een boetebeding in een arbeidsovereenkomst nietig?

Een werkgever kan alleen boete stellen als de voorschriften waarop de boete staat en het bedrag van de boete in de arbeidsovereenkomst staan, en die overeenkomst moet schriftelijk zijn aangegaan (artikel 7:650 lid 1 en 2 BW). Het beding moet ook de bestemming van de boete nauwkeurig vermelden; de boete mag de werkgever niet persoonlijk ten goede komen (lid 3). Binnen een week mag niet meer aan boetes worden opgelegd dan het loon voor een halve dag (lid 5). Een beding in strijd met dit artikel is nietig (lid 6). Verdient de werknemer per uur meer dan het voor hem geldende minimumloon, dan mag bij schriftelijke overeenkomst van de leden 3, 4 en 5 worden afgeweken; de rechter kan de boete dan op een kleiner bedrag stellen als die hem bovenmatig voorkomt. Deze regels gelden ook voor een boetebeding in de zin van artikel 6:91 BW dat de werkgever bedingt (lid 8).

Is een boetebeding in algemene voorwaarden onredelijk bezwarend?

Dat hangt af van de omstandigheden: de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de wijze waarop de voorwaarden tot stand kwamen, de wederzijds kenbare belangen en de overige omstandigheden. Is het beding onredelijk bezwarend, dan is het vernietigbaar (artikel 6:233 onder a BW). Onder meer een rechtspersoon als bedoeld in artikel 2:360 BW die bij het sluiten van de overeenkomst laatstelijk zijn jaarrekening openbaar had gemaakt (of waarvoor toen artikel 2:403 lid 1 BW was toegepast), een partij waar op dat moment vijftig of meer personen werkzaam zijn of waarvoor dat uit de opgave in het handelsregister blijkt, en een partij die zelf meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde voorwaarden gebruikt, kunnen zich daar niet op beroepen (artikel 6:235 lid 1 en 3 BW), en tussen bedrijven die niet allebei in Nederland gevestigd zijn, geldt de regeling niet (artikel 6:247 lid 2 BW).

Kun je zowel nakoming als de boete vorderen?

Volgens de wet niet: je kunt niet zowel nakoming van het boetebeding als nakoming van de verbintenis waaraan het is verbonden vorderen (artikel 6:92 lid 1 BW). Contracten wijken daar vaak van af met een formulering als “onverminderd het recht op nakoming”. Alleen van de matigingsregel van artikel 6:94 lid 1 BW kunnen partijen niet afwijken (artikel 6:94 lid 3 BW).

Primaire bronnen

Wanneer schakel je een advocaat in bij een boetebeding?

Ons advocatenkantoor helpt je graag verder bij al je vragen rondom de contractuele boete. Wanneer je juridisch advies wilt inwinnen over het opstellen van een boetebeding, of een geschil hebt over een contractuele boete, dan staan we voor je klaar.

Ons team van advocaten richt zich op contractenrecht. Onze advocaat commercial law Remko Roosjen geeft leiding aan dit team en we horen graag hoe we je het beste kunnen ondersteunen.

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?