Werkelijk gemaakte proceskosten krijg je in een gewone procedure alleen vergoed in buitengewone omstandigheden, zoals misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen. Normaal geldt het forfaitaire liquidatietarief, omdat artikel 237-240 Rv de proceskosten limitatief en exclusief regelen (HR 15 september 2017). Voor intellectuele-eigendomszaken geldt een eigen regeling (artikel 1019h Rv).
De Nederlandse proceskostenregeling beschermt procespartijen tegen buitensporige financiële risico’s. De verliezende partij wordt in de proceskosten veroordeeld (artikel 237 lid 1 Rv). Voor het salaris van de advocaat bepaalt de rechter een bedrag (artikel 238 lid 2 en 239 Rv); daarvoor gebruiken rechters het liquidatietarief, een forfaitair systeem op basis van het aantal proceshandelingen en het financieel belang. Voor verrichtingen die die vergoeding dekt, zoals het voorbereiden van processtukken, kun je tegenover je wederpartij geen schadevergoeding op grond van artikel 6:96 lid 2 BW vorderen (artikel 241 Rv). Volgens de Hoge Raad moet deze begrenzing voorkomen dat partijen uit vrees voor hoge kosten hun standpunt niet aan de rechter voorleggen (HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366, r.o. 3.5.3).
Hoe werkt het liquidatietarief voor proceskosten?
Het liquidatietarief werkt met punten: elke proceshandeling levert een aantal punten op, en de waarde per punt hangt af van het financieel belang van de zaak. Een voorbeeld uit de rechtspraak: in een zaak bij de Rechtbank Rotterdam zou het liquidatietarief € 4.982 hebben opgeleverd (2 punten × € 2.491), terwijl de werkelijke advocaatkosten na de dagvaarding € 8.148,14 bedroegen (Rb. Rotterdam 25 januari 2023, ECLI:NL:RBROT:2023:846, r.o. 2.7).
Daarnaast vallen de griffierechten en de kosten van de deurwaarder onder de kostenveroordeling. Deurwaarderskosten worden berekend volgens de bij of krachtens algemene maatregel van bestuur vastgestelde tarieven (artikel 240 Rv). De rechter kan het te vergoeden griffierecht beperken tot het griffierecht dat van de verliezende partij is geheven, als het hogere bedrag gelet op de proceshouding van de winnaar tot een onbillijkheid van overwegende aard zou leiden (artikel 237 lid 5 Rv). Ook deze kosten kunnen aanzienlijk zijn: in de Rotterdamse zaak hieronder bedroeg het griffierecht € 5.737 (ECLI:NL:RBROT:2023:846, r.o. 2.8). De beperkte vergoeding van advocaatkosten beperkt het kostenrisico van procederen.
Wat houdt misbruik van procesrecht precies in?
Volgens de Hoge Raad is pas sprake van misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen als het instellen van de vordering, gelet op de evidente ongegrondheid ervan, in verband met de betrokken belangen van de wederpartij achterwege had behoren te blijven. Dat kan eerst zo zijn als de eiser zijn vordering baseert op feiten en omstandigheden waarvan hij de onjuistheid kende of behoorde te kennen, of op stellingen waarvan hij op voorhand moest begrijpen dat ze geen kans van slagen hadden (HR 6 april 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV7828, Duka/Achmea, r.o. 5.1).
Specifieke voorbeelden van misbruik van procesrecht:
- Baseren van stellingen op bewust onjuiste feiten – De eiser kent de onjuistheid van zijn beweringen of had deze moeten kennen
- Handhaven van kansloze standpunten – Voortzetten van procedures waarvan de eisende partij weet of op voorhand moest begrijpen dat ze geen kans van slagen hebben
- Schenden van de waarheidsplicht volgens artikel 21 Rv – Bewust achterhouden van belangrijke informatie of persistent stellen van feiten die niet kloppen
- Frauduleuze procedures – Het opzettelijk misleiden van de rechter met valse documenten of verklaringen
De rechtspraak toont echter terughoudendheid bij het aannemen van misbruik van procesrecht. Bij het aannemen van misbruik van procesrecht past terughoudendheid, gelet op het recht op toegang tot de rechter dat mede door artikel 6 EVRM wordt gewaarborgd (Duka/Achmea, r.o. 5.1). Niemand mag worden weerhouden om zijn standpunt aan de rechter voor te leggen uit vrees voor torenhoge proceskostenvorderingen.
Welke rol speelt schending van de waarheidsplicht?
Schending van de waarheidsplicht kan een sterke aanwijzing zijn voor onrechtmatig procederen. Partijen zijn verplicht de voor de beslissing van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aan te voeren; doen ze dat niet, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht (artikel 21 Rv). Handhaaft een partij stellingen die in strijd zijn met feiten die zij kent of behoort te kennen, dan kan dat bovendien onrechtmatig zijn.
Een voorbeeld: een koper sprak een makelaardij aan omdat de verkoopbrochure van de woning die hij had gekocht een te groot aantal vierkante meters vermeldde. Uit de procedure bleek dat hij bij de koop al wist dat dat aantal niet klopte, terwijl hij in de dagvaarding en op de zitting suggereerde van niets te weten. De Rechtbank Rotterdam wees zijn vorderingen zonder inhoudelijke beoordeling af wegens schending van de waarheidsplicht. Zij veroordeelde hem in de werkelijke proceskosten van de makelaar vanaf de dagvaarding: € 5.737 griffierecht en € 8.148,14 advocaatkosten (Rb. Rotterdam 25 januari 2023, r.o. 2.1-2.8). Advocaatkosten van vóór de dagvaarding kreeg de makelaar niet vergoed.
Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam voor advies over je positie als je wordt geconfronteerd met een kennelijk ongegronde vordering. Onze advocaten analyseren of sprake is van misbruik van procesrecht en adviseren over het vorderen van werkelijke proceskosten.
Wanneer kunnen frauduleuze verzekeringsclaims leiden tot volledige proceskostenvergoeding?
Ook in verzekeringszaken geldt de strenge maatstaf. In Duka/Achmea vonden rechtbank en hof voldoende bewezen dat een brand was gesticht in opdracht van de bestuurder van de verzekerde, zodat diens vordering op de verzekeraar werd afgewezen. Toch kreeg de verzekeraar zijn werkelijke proceskosten niet vergoed: dat de brandstichting voldoende bewezen was geacht, betekent niet zonder meer dat ook met de vereiste zekerheid vaststaat dat sprake was van misbruik van procesrecht (HR 6 april 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV7828, r.o. 5.2).
Wie bewust een valse schademelding doet en daaraan in rechte blijft vasthouden, baseert zijn vordering op feiten waarvan hij de onjuistheid kent. Dat kan wel tot een veroordeling in de werkelijke kosten leiden, maar dan moet de rechter met de vereiste zekerheid kunnen vaststellen dat sprake is van misbruik van procesrecht.
In verzekeringszaken spelen vaak drie elementen een rol bij het aannemen van misbruik van procesrecht: het opzettelijk misleiden van de verzekeraar, het indienen van valse documenten of verklaringen, en het volharden in de onjuiste stellingen tijdens de procedure.
Hoe worden werkelijk gemaakte proceskosten berekend?
De werkelijke proceskosten bestaan vooral uit de declaraties van je advocaat: het aantal bestede uren maal het uurtarief. Daarbij komen het griffierecht en de kosten van de deurwaarder. Hoe hoog de kosten worden, hangt af van de omvang en de complexiteit van de zaak.
Rekenvoorbeeld (fictief):
Je wordt gedagvaard voor € 50.000. Na een uitgebreid schriftelijk debat en een getuigenverhoor blijkt de vordering evident ongegrond, en de eiser wist dat de feiten waarop hij zich baseerde onjuist waren. Je advocaat besteedde 62 uur à € 325, samen € 20.150. Volgens het liquidatietarief krijg je daarvan maar een deel terug. Toon je aan dat de eiser misbruik van procesrecht maakte, dan kan de rechter de werkelijke kosten toewijzen, voor zover die redelijk zijn.
Ook bij een veroordeling in de werkelijke kosten toetst de rechter of die kosten redelijk zijn. In de Rotterdamse zaak vond de rechtbank de bestede tijd niet buitensporig (ECLI:NL:RBROT:2023:846, r.o. 2.6). Vorder je de kosten van iemand die geen partij was in de procedure, dan gelden de gewone regels van schadevergoeding, met de zogenoemde dubbele redelijkheidstoets van artikel 6:96 lid 2 BW: zowel het maken van de kosten als de omvang ervan moet redelijk zijn (HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366, r.o. 3.5.3).
Welke bijzondere omstandigheden rechtvaardigen vergoeding van werkelijke proceskosten?
Naast misbruik van procesrecht kent de wet enkele eigen regelingen. In zaken over de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten (artikel 1019 Rv) wordt de verliezende partij, als dat wordt gevorderd, veroordeeld in de redelijke en evenredige gerechtskosten en andere kosten van de winnende partij, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019h Rv). Dat is dus niet automatisch het volledige bedrag. Verder wordt een eiser die in het ongelijk wordt gesteld in een strategische rechtszaak tegen publieke participatie (een zogenoemde SLAPP-zaak), veroordeeld in de volledige kosten van de wederpartij, tenzij de redelijkheid en billijkheid zich daartegen verzetten (artikel 237 lid 6 en 7 Rv).
Voor iemand die geen partij was in de procedure geldt die strenge maatstaf niet. Wie als derde onrechtmatig heeft bijgedragen aan een procedure, kan op grond van de gewone regels van aansprakelijkheid en schadevergoeding (artikel 6:162, 6:98 en 6:96 lid 2 BW) aansprakelijk zijn voor de proceskosten van een ander. Zo oordeelde de Hoge Raad over de makelaar van verkopers die een belang had bij de koper: die koper had geprobeerd een door bedrog tot stand gekomen koop in rechte af te dwingen. Voor de aansprakelijkheid van de makelaar, die geen partij was in die procedure, gelden de gewone regels en niet de strikte maatstaf van Duka/Achmea (HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366, r.o. 3.5.3 en 3.6).
De Rechtbank Amsterdam paste de maatstaf toe in een zaak waarin een aandeelhouder vier partijen had gedagvaard voor gestelde indirecte schade, omdat USD 464 miljoen aan een vennootschap zou zijn onttrokken. Bij het uitbrengen van de dagvaarding was nog geen sprake van misbruik. Toen tijdens de procedure duidelijk werd dat de zaak tegen een van de gedaagde bestuurders kansloos was, had de eiseres die zaak moeten staken. Door door te zetten maakte zij misbruik van procesrecht. Zij moest zijn werkelijke advocaatkosten vergoeden voor zover hij die zelf had gedragen, begroot op GBP 279.814,04, plus € 1.533 griffierecht. Twee andere gedaagden kregen voor hun advocaat alleen het liquidatietarief; de derde kreeg naast haar deel van het griffierecht geen proceskosten, omdat zij na de incidenten geen proceshandelingen meer had verricht (Rb. Amsterdam 8 juni 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:3113, r.o. 5.23-5.28).
Kan ook een gedaagde partij werkelijke proceskosten krijgen?
Ja. In de meeste zaken op deze pagina vorderde juist de gedaagde de werkelijke kosten, in Duka/Achmea bijvoorbeeld in reconventie. Omgekeerd kan ook een gedaagde die onrechtmatig verweer voert, in de werkelijke kosten worden veroordeeld. Volgens de Hoge Raad beschermt de begrenzing van de proceskosten beide procespartijen, als eiser of als gedaagde (HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366, r.o. 3.5.3).
Een gedaagde die wordt geconfronteerd met een kansloze vordering, kan de werkelijke proceskosten al in dezelfde procedure vorderen, bijvoorbeeld bij de conclusie van antwoord (ECLI:NL:RBROT:2023:846, r.o. 2.2) of in reconventie (Duka/Achmea, r.o. 3.2). Dat kan voor de eiser een prikkel zijn om de procedure te heroverwegen.
Wil je zekerheid over je mogelijkheden tot terugvordering van proceskosten? Onze gespecialiseerde advocaten in Amsterdam beoordelen je zaak en adviseren over de strategie voor het verkrijgen van volledige proceskostenvergoeding.
Hoe bewijs je misbruik van procesrecht in de praktijk?
Het aantonen van misbruik van procesrecht vereist zorgvuldige documentatie gedurende de gehele procedure. Belangrijke bewijsmiddelen zijn bijvoorbeeld correspondentie voorafgaand aan de procedure, waarin de eisende partij wordt gewezen op de kansloosheid van de vordering. Ook inconsistenties tussen eerdere stellingen en processtandpunten vormen sterk bewijs.
Een voorbeeld: een incassobureau had zijn opdrachtgever geadviseerd procedures te starten tegen drie debiteuren die al hadden betaald, en hem misleidend geïnformeerd over de kosten. De opdrachtgever sprak het incassobureau daarop aan. De kantonrechter in Amsterdam veroordeelde het incassobureau in de volledige proceskosten van die procedure: € 3.344,38 aan explootkosten, advocaatkosten en griffierecht (Rb. Amsterdam 7 september 2020, ECLI:NL:RBAMS:2020:4228, r.o. 7-13). De e-mails waarin de opdrachtgever het incassobureau op de fouten had gewezen, speelden in het oordeel een rol.
Praktische bewijsmiddelen voor misbruik van procesrecht:
- Schriftelijke waarschuwingen voorafgaand aan de procedure over de kansloosheid
- Documenten die aantonen dat de eisende partij de onjuistheid van zijn stellingen kende
- Getuigenverklaringen die de beweringen van de eisende partij weerleggen
- Eerdere rechtspraak waaruit blijkt dat identieke vorderingen werden afgewezen
- Administratie waaruit blijkt dat de eisende partij bewust onjuiste informatie verstrekte
Rechters waarderen vooral concrete bewijzen boven speculatieve argumenten over de intenties van de wederpartij.
Welke termijn geldt voor het vorderen van werkelijke proceskosten?
Je kunt de werkelijke proceskosten vorderen in de procedure zelf, zoals in de zaken van de Rechtbank Rotterdam en Amsterdam hierboven, of in reconventie, zoals in Duka/Achmea. Het kan ook in een afzonderlijke procedure op grond van onrechtmatige daad nadat de eerdere procedure is afgelopen; dat was de situatie in de zaak die leidde tot HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366.
Vorder je de kosten later als schadevergoeding, houd dan rekening met verjaring. Een vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar na de aanvang van de dag volgende op die waarop je zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW).
Vorder je de werkelijke kosten in de lopende procedure, doe dat dan tijdig en onderbouw ze met declaraties. In de Rotterdamse zaak vroeg de gedaagde erom bij de conclusie van antwoord; na een tussenvonnis kreeg zij gelegenheid de kosten bij akte te specificeren en toe te lichten, en kon de eiser daarop reageren (ECLI:NL:RBROT:2023:846, r.o. 2.2).
Wat zijn de risico’s van het vorderen van werkelijke proceskosten?
Het vorderen van werkelijke proceskosten brengt procedurele risico’s met zich mee. Vorder je de kosten in een aparte procedure, dan maak je opnieuw kosten voor griffierecht en advocaat. Als de rechter oordeelt dat geen sprake was van misbruik van procesrecht, volgt afwijzing van de vordering en een proceskostenveroordeling volgens het reguliere liquidatietarief.
Bovendien zijn rechters terughoudend met het aannemen van misbruik van procesrecht (Duka/Achmea, r.o. 5.1). Een vordering tot vergoeding van de werkelijke kosten wordt daarom regelmatig afgewezen, zoals in Duka/Achmea zelf en voor twee andere gedaagden in de Amsterdamse zaak uit 2022, die hun verzoek niet hadden onderbouwd (ECLI:NL:RBAMS:2022:3113, r.o. 5.28).
Een ander risico vormt de betalingsonwilligheid of -onmacht van de veroordeelde partij. Een proceskostenveroordeling van € 20.000 helpt weinig als de schuldenaar onvoldoende verhaal biedt. Deurwaarderskosten voor executie komen daar nog bovenop. Daarom verdient het aanbeveling om voorafgaand aan het starten van een procedure over werkelijke proceskosten de verhaalmogelijkheden te onderzoeken.
Hoe verhouden werkelijke proceskosten zich tot buitengerechtelijke kosten?
Buitengerechtelijke kosten en proceskosten vormen twee afzonderlijke posten. Buitengerechtelijke kosten omvatten alle kosten die een partij maakt voordat zij naar de rechter stapt, zoals advocaatkosten voor correspondentie, incassokosten en kosten voor juridisch advies. Deze kosten kan de benadeelde partij vaak vorderen op basis van artikel 6:96 lid 2 BW. Voor werk dat al door de proceskostenvergoeding wordt gedekt, zoals het voorbereiden van processtukken, kan dat niet (artikel 241 Rv).
Het liquidatietarief ziet op proceskosten, niet op buitengerechtelijke kosten. Voor buitengerechtelijke incassokosten geldt een apart regime op grond van het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten. Dat besluit bepaalt een staffel van percentages over de hoofdsom, met een minimum van € 40 en een maximum van € 6.775 (artikel 2 BIK).
Let op: in de Rotterdamse zaak kreeg de gedaagde alleen de advocaatkosten vanaf het aanbrengen van de dagvaarding vergoed. De kosten van daarvoor vielen af, omdat het onrechtmatige handelen pas met het starten van de procedure begon (ECLI:NL:RBROT:2023:846, r.o. 2.6). Buitengerechtelijke kosten vorder je daarom op hun eigen grondslag.
Welke rol speelt mediatie bij geschillen over proceskosten?
Mediatie biedt een alternatief voor procedures over werkelijke proceskosten. Partijen kunnen afspreken dat bij beëindiging van het hoofdgeschil ook de kwestie van de proceskosten in mediation wordt besproken. Dit voorkomt een tweede, kostbare procedure en bevordert een snelle oplossing.
Partijen kunnen ook tijdens een procedure afspreken het geschil over de proceskosten via mediation op te lossen. Een afspraak kan dan bijvoorbeeld uitkomen tussen het liquidatietarief en de volledige werkelijke kosten.
Een fictief voorbeeld: na een gewonnen procedure vordert een partij € 15.000 aan werkelijke proceskosten. In mediation spreken partijen € 8.500 af. Zo vermijden zij een vervolgprocedure en hebben zij zekerheid over de uitkomst.
Kunnen werkelijk gemaakte proceskosten worden gematigd?
De rechter wijst alleen redelijke kosten toe en kan een buitensporig bedrag lager vaststellen. In de Rotterdamse zaak voerde de eiser een matigingsverweer. De rechtbank verwierp dat omdat het onvoldoende was onderbouwd, en woog daarbij mee dat de schending van de waarheidsplicht hem per saldo € 3.166,14 extra kostte ten opzichte van het liquidatietarief (ECLI:NL:RBROT:2023:846, r.o. 2.7).
Gezichtspunten die bij de beoordeling van de redelijkheid een rol kunnen spelen:
- Vergelijking met gebruikelijke uurtarieven voor vergelijkbare advocaten
- Noodzakelijkheid van het aantal gedeclareerde uren
- Complexiteit van de zaak in verhouding tot de bestede tijd
- Overlap of dubbel werk in de declaraties
- Proportionaliteit ten opzichte van het belang van de zaak
Advocaten die werkelijke proceskosten vorderen, doen er verstandig aan om hun declaraties zorgvuldig te onderbouwen en alleen redelijke kosten in rekening te brengen.
Wat zijn de gevolgen voor incassobureaus en deurwaarders?
Ook een incassobureau kan in de werkelijke proceskosten worden veroordeeld. In de Amsterdamse zaak uit 2020 woog mee dat het bureau als professionele partij wist of behoorde te weten dat de vorderingen al waren voldaan, en dat bepaalde kosten niet op de debiteur te verhalen waren (ECLI:NL:RBAMS:2020:4228, r.o. 8-10).
Ook een gerechtsdeurwaarder kan aansprakelijk zijn voor schade, bijvoorbeeld als hij bewust meewerkt aan een onrechtmatige executie. Wanneer dat precies het geval is, hangt af van de omstandigheden van het geval.
In de praktijk betekent dit dat incassobureaus en deurwaarders extra zorgvuldig moeten opereren. Zij moeten vorderingen grondig onderzoeken, opdrachtgevers correct informeren over de juridische haalbaarheid, en procedures staken zodra blijkt dat geen juridische grondslag bestaat. Het doorzetten van procedures uit commercieel belang kan leiden tot aanzienlijke schadeclaims.
Veelgestelde vragen over vergoeding van werkelijk gemaakte proceskosten
Wanneer krijg je de werkelijk gemaakte proceskosten vergoed?
In een gewone procedure alleen in buitengewone omstandigheden, zoals misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen. Dat is pas zo als de vordering gelet op de evidente ongegrondheid achterwege had behoren te blijven (HR 6 april 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV7828). Daarnaast gelden eigen regels in IE-zaken (artikel 1019h Rv) en als de eiser een SLAPP-zaak verliest (artikel 237 lid 6 en 7 Rv).
Wat is het verschil tussen het liquidatietarief en de werkelijke proceskosten?
Het liquidatietarief is een forfaitair bedrag per proceshandeling dat de rechter toekent voor het salaris van de advocaat (artikel 238 lid 2 en 239 Rv). De werkelijke proceskosten zijn wat je advocaat je echt in rekening brengt. Het liquidatietarief geeft vaak geen volledige vergoeding (HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366, r.o. 3.5.3).
Wat is misbruik van procesrecht?
Daarvan is sprake als iemand een vordering instelt op feiten waarvan hij de onjuistheid kende of behoorde te kennen, of op stellingen waarvan hij op voorhand moest begrijpen dat ze geen kans van slagen hadden. De rechter is terughoudend met het aannemen daarvan, gelet op het recht op toegang tot de rechter (Duka/Achmea, r.o. 5.1).
Kun je de werkelijke proceskosten in dezelfde procedure vorderen?
Ja. In ECLI:NL:RBROT:2023:846 vroeg de gedaagde erom bij de conclusie van antwoord, en in Duka/Achmea vorderde de verzekeraar de kosten in reconventie. Je kunt ze ook later in een aparte procedure vorderen als schadevergoeding; houd dan rekening met de verjaring (artikel 3:310 lid 1 BW).
Krijg je in een IE-zaak alle advocaatkosten vergoed?
Niet automatisch. In zaken over de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten veroordeelt de rechter de verliezer, als dat wordt gevorderd, in de redelijke en evenredige gerechtskosten en andere kosten van de winnaar, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet (artikel 1019h Rv).
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (geldend vanaf 14 juli 2026): artikel 21, 237, 238, 239, 240, 241, 1019 en 1019h
- Burgerlijk Wetboek: artikel 3:310, 6:96, 6:98 en 6:162
- Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten, artikel 2
- HR 6 april 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV7828 (Duka/Achmea)
- HR 15 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2366
- Rb. Rotterdam 25 januari 2023, ECLI:NL:RBROT:2023:846
- Rb. Amsterdam 8 juni 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:3113
- Rb. Amsterdam (kantonrechter) 7 september 2020, ECLI:NL:RBAMS:2020:4228
Advocaten procesrecht
Ons advocatenkantoor in Amsterdam staat voor persoonlijk juridisch advies over je specifieke situatie. Wij analyseren of je aanspraak kunt maken op vergoeding van werkelijke proceskosten en begeleiden je bij het vorderen ervan.
De bedragen in de rekenvoorbeelden zijn fictief. Wat een concrete zaak kost, hangt af van de omvang, de complexiteit en het verloop van de procedure. Wij maken vooraf een prijsafspraak.
