Doe je zaken met een Duitse partij, dan gelden Duitse algemene voorwaarden (AGB) alleen als ze deel van de overeenkomst zijn geworden. Handelen beide partijen als bedrijf en zijn ze niet beide in Nederland gevestigd (bepalend is de vestiging die de prestatie verricht), dan geldt de Nederlandse regeling voor algemene voorwaarden niet, ongeacht welk recht van toepassing is (artikel 6:247 lid 2 BW). Het toepasselijke recht bepaalt dan welke toets bijvoorbeeld een exoneratie moet doorstaan.
Als advocaat contractenrecht krijgen we veel vragen over het opstellen van algemene voorwaarden of het beoordelen van algemene voorwaarden. Nederlandse ondernemers richten zich onder andere op de Duitse markt en onderhouden daarbij handelsrelaties met Duitse klanten. Bij het sluiten van een overeenkomst tussen een Nederlandse ondernemer en een Duitse consument zijn algemene voorwaarden van groot belang. Voor overeenkomsten met consumenten berusten de Duitse en de Nederlandse regels over oneerlijke bedingen deels op dezelfde Europese richtlijn (Richtlijn 93/13/EEG); voor overeenkomsten tussen bedrijven is dat niet zo. Er zijn dan ook belangrijke verschillen die met name relevant kunnen worden op praktijkniveau van gesloten handelsrelaties. Deze blog is bedoeld voor ondernemers die grensoverschrijdende handelsrelaties onderhouden en om nader toe te lichten wat er in verband met de algemene voorwaarden geldt voor mogelijke beperkingen van de aansprakelijkheid. Zeker bij Duitse algemene voorwaarden moet je goed opletten dat je weet wanneer die gelden en wat dat inhoudt. Onze advocaat contractenrecht gaat in op de belangrijkste aspecten.
Gelden je Nederlandse voorwaarden of de Duitse AGB?
Of het Duitse of Nederlandse recht van toepassing is op grensoverschrijdende handelsbetrekkingen wordt bepaald door het Europese recht, (Rome I-verordening). Hebben partijen geen rechtskeuze gemaakt, dan wordt een koopovereenkomst over roerende zaken volgens die verordening beheerst door het recht van het land waar de verkoper zijn gewone verblijfplaats heeft, en een overeenkomst tot het verrichten van diensten door het recht van het land waar de dienstverrichter zijn gewone verblijfplaats heeft.[1] In het geval van een koopovereenkomst tussen een Nederlandse verkoper en een Duitse koper is volgens die regel het Nederlandse recht van toepassing. Gaat het om de koop van roerende zaken tussen bedrijven, dan is in de eerste plaats het Weens Koopverdrag van toepassing (zie hieronder). Er zijn echter uitzonderingen in B2C-relaties (business to consumer). Onder bepaalde voorwaarden kan het Duitse recht van toepassing zijn, namelijk als de consument in Duitsland woont en de ondernemer zijn commerciële of beroepsactiviteiten in Duitsland ontplooit of op Duitsland richt en de overeenkomst onder die activiteiten valt.[2] Een indicatie hiervoor kan bijvoorbeeld het onderhouden van een Duitse website zijn. Het is daarom belangrijk dat Nederlandse ondernemers, zelfs als het Nederlandse recht van toepassing is, nagaan welke consumentenbeschermingsbepalingen er in Duitsland bestaan. Echter bestaat ook de mogelijkheid om vooraf afspraken hieromtrent te maken: de partijen kunnen contractueel vastleggen welk recht van toepassing zal zijn.[3] Het overeengekomen zou dan voorrang hebben op de wettelijke voorschriften. Hierbij moet rekening worden gehouden met het gegeven dat een rechtskeuze in B2C-relaties er niet toe mag leiden dat de consument de bescherming wordt ontnomen van de dwingende wettelijke bepalingen van het Duitse recht die zonder rechtskeuze van toepassing zouden zijn.[4] Verkoop je aan Duitse consumenten, controleer dan of je Nederlandse algemene voorwaarden ook naar Duits recht geldig zijn. De Duitse regels voor algemene voorwaarden staan in §§ 305-310 BGB (Duits Burgerlijk Wetboek).
Geldt de Nederlandse regeling voor algemene voorwaarden voor een Duitse partij?
Niet als beide partijen als bedrijf handelen. De Nederlandse regeling voor algemene voorwaarden (artikel 6:231 tot en met 6:247 BW) is niet van toepassing op overeenkomsten tussen partijen die handelen in de uitoefening van een beroep of bedrijf en die niet beide in Nederland gevestigd zijn, ongeacht het recht dat de overeenkomst beheerst (artikel 6:247 lid 2 BW). Bepalend is de hoofdvestiging, of de andere vestiging die volgens de overeenkomst de prestatie moet verrichten (artikel 6:247 lid 3 BW). Een Duits bedrijf dat vanuit Duitsland presteert, kan zich dus niet beroepen op de vernietigingsgronden van artikel 6:233 BW, en een Nederlands bedrijf tegenover Duitse AGB evenmin.
Is Nederlands recht van toepassing, dan blijven vooral de algemene regels over. Een beding geldt niet voor zover toepassing in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn (artikel 6:248 lid 2 BW). En een beding dat in strijd is met de goede zeden, de openbare orde of een dwingende wetsbepaling, kan nietig of vernietigbaar zijn (artikel 3:40 BW).
Voor consumenten is het anders. Heeft de consument zijn gewone verblijfplaats in Nederland, dan geldt de Nederlandse regeling, met de zwarte en de grijze lijst, ongeacht het recht dat de overeenkomst beheerst (artikel 6:247 lid 4 BW). Een Duitse ondernemer die zijn AGB gebruikt tegenover een Nederlandse consument, moet daar dus rekening mee houden.
Geldt het Weens Koopverdrag bij handel met Duitsland?
Bij de koop van roerende zaken tussen bedrijven vaak wel. Het Weens Koopverdrag (CISG) is van toepassing op koopovereenkomsten over roerende zaken tussen partijen die in verschillende verdragsstaten gevestigd zijn (artikel 1 lid 1 onder a CISG). Nederland en Duitsland zijn allebei verdragsstaat. Partijen kunnen het verdrag uitsluiten (artikel 6 CISG); een keuze voor Nederlands recht sluit het verdrag niet vanzelf uit. Het verdrag geldt niet voor koop voor persoonlijk gebruik of gebruik in gezin of huishouding, tenzij de verkoper dat niet wist of had behoren te weten (artikel 2 onder a CISG).
Het verdrag regelt uitsluitend de totstandkoming van de koop en de rechten en verplichtingen van koper en verkoper. De geldigheid van de overeenkomst en van de bedingen, zoals een exoneratie in algemene voorwaarden, valt er in beginsel buiten (artikel 4 onder a CISG). Die geldigheid volgt uit het toepasselijke nationale recht.
Welke voorwaarden gelden als beide partijen naar hun eigen voorwaarden verwijzen?
Naar Nederlands recht heeft de tweede verwijzing geen werking als aanbod en aanvaarding naar verschillende algemene voorwaarden verwijzen, tenzij daarbij de toepasselijkheid van de eerst genoemde voorwaarden uitdrukkelijk van de hand wordt gewezen (artikel 6:225 lid 3 BW). Deze regel staat buiten de afdeling over algemene voorwaarden, dus artikel 6:247 lid 2 BW sluit hem niet uit. Valt de koop onder het Weens Koopverdrag, dan regelt het verdrag de totstandkoming (artikel 4 CISG) en beoordeel je de vraag volgens de verdragsregels over aanbod en aanvaarding (artikel 14-24 CISG).
Kun je de aansprakelijkheid beperken in Nederlandse en Duitse algemene voorwaarden?
Naar Nederlands recht kan een ondernemer zijn aansprakelijkheid in algemene voorwaarden in beginsel beperken, bijvoorbeeld voor indirecte schade (gevolgschade). Er zijn wel grenzen. Geldt de Nederlandse regeling, dan is een onredelijk bezwarend beding vernietigbaar (artikel 6:233 onder a BW), behalve als de wederpartij onder de uitzonderingen van artikel 6:235 BW valt. Tegenover een consument wordt een beding dat de gebruiker geheel of ten dele bevrijdt van een wettelijke verplichting tot schadevergoeding, vermoed onredelijk bezwarend te zijn (artikel 6:237 onder f BW). En een beroep op een exoneratie kan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW).
Volgens het Duitse recht is de ruimte voor een exoneratie in algemene voorwaarden in de regel kleiner. Een beding is ongeldig als het de wederpartij in strijd met de goede trouw onredelijk benadeelt (§ 307 lid 1 BGB). Dat wordt bij twijfel aangenomen als een beding wezenlijke rechten of plichten die uit de aard van de overeenkomst voortvloeien zo beperkt, dat het doel van de overeenkomst in gevaar komt (§ 307 lid 2 nr. 2 BGB). Welke verplichtingen zo wezenlijk zijn, staat niet in de wet. Tegenover consumenten is bovendien een uitsluiting of beperking van aansprakelijkheid ongeldig bij letsel door nalatigheid en bij andere schade door grove schuld (§ 309 nr. 7 BGB). Tussen ondernemers geldt § 309 niet rechtstreeks, maar § 307 kan tot hetzelfde resultaat leiden (§ 310 lid 1 BGB).
Dit leidt tot het volgende praktische probleem: als het Duitse recht van toepassing is, beroept de verkoper zich op de beperking van de aansprakelijkheid voor gevolgschade in zijn Nederlandse algemene voorwaarden terwijl de klant op de toepasselijkheid van het Duitse recht wijst, om vervolgens te bewijzen dat de leverancier een noodzakelijke contractuele verplichting heeft geschonden. Het is dus mogelijk dat de aansprakelijkheidsbeperking van de leverancier ongeldig (unwirksam) is. De overeenkomst blijft dan in de regel in stand (behalve als vasthouden eraan een onredelijke hardheid voor een partij zou zijn, § 306 lid 3 BGB) en voor de aansprakelijkheid gelden de wettelijke regels (§ 306 lid 1 en 2 BGB).
Om dergelijke aansprakelijkheidsrisico’s te voorkomen en om je algemene voorwaarden zowel voor de Nederlandse als de Duitse markt te toetsen, staan de advocaten van MAAK Advocaten je graag bij in alle zaken die betrekking hebben op algemene voorwaarden naar Duits en Nederlands recht.
[1] Art. 4 Verordening (EG) Nr. 593/2008 (Rome-I).
[2] Art. 6 Verordening (EG) Nr. 593/2008 (Rome-I).
[3] Art. 3 Verordening (EG) Nr. 593/2008 (Rome-I).
[4] Art. 6 (2) Verordening (EG) Nr. 593/2008 (Rome-I).
Veelgestelde vragen over Duitse algemene voorwaarden
Gelden Duitse algemene voorwaarden in een overeenkomst met een Nederlands bedrijf?
Alleen als ze deel van de overeenkomst zijn geworden. Verwijzen beide partijen naar hun eigen voorwaarden, dan geldt naar Nederlands recht in beginsel de eerste verwijzing, tenzij de tweede de eerste voorwaarden uitdrukkelijk afwijst (artikel 6:225 lid 3 BW). Valt de koop onder het Weens Koopverdrag, dan beoordeel je dit volgens de verdragsregels over aanbod en aanvaarding.
Kan een Duits bedrijf Nederlandse algemene voorwaarden vernietigen?
Niet op grond van de Nederlandse regeling voor algemene voorwaarden: die geldt niet tussen bedrijven die niet beide in Nederland gevestigd zijn, ongeacht het toepasselijke recht (artikel 6:247 lid 2 BW). Geldt Nederlands recht, dan kan een beding wel buiten toepassing blijven als toepassing naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn (artikel 6:248 lid 2 BW).
Is het Weens Koopverdrag van toepassing op handel met Duitsland?
Bij koop van roerende zaken tussen bedrijven in Nederland en Duitsland in de regel wel, omdat beide landen verdragsstaat zijn (artikel 1 lid 1 onder a CISG). Partijen kunnen het verdrag uitsluiten (artikel 6 CISG). Voor consumentenkoop geldt het verdrag in beginsel niet (artikel 2 onder a CISG).
Kun je naar Duits recht de aansprakelijkheid beperken in algemene voorwaarden?
Ja, maar in de regel beperkter dan naar Nederlands recht. Een beding dat wezenlijke verplichtingen zo beperkt dat het doel van de overeenkomst in gevaar komt, is bij twijfel onredelijk benadelend en dan ongeldig (§ 307 BGB). Tegenover consumenten gelden daarnaast vaste verboden, zoals bij letsel en grove schuld (§ 309 nr. 7 BGB).
Geldt de Nederlandse regeling voor algemene voorwaarden voor een Nederlandse consument die bij een Duits bedrijf koopt?
Ja. Heeft de consument zijn gewone verblijfplaats in Nederland, dan is de Nederlandse regeling van toepassing, ongeacht het recht dat de overeenkomst beheerst (artikel 6:247 lid 4 BW). Daarmee gelden ook de zwarte en de grijze lijst (artikel 6:236 en 6:237 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:40
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:225, 6:233, 6:235, 6:236, 6:237, 6:247 en 6:248
- Weens Koopverdrag (CISG), artikel 1, 2, 4, 6 en 14-24
- Bürgerliches Gesetzbuch: § 305, § 306, § 307, § 309 en § 310 BGB
- Verordening (EG) nr. 593/2008 (Rome I), artikel 3, 4 en 6 (zie voetnoten 1-4)
Geschil over Duitse algemene voorwaarden
Heb je een geschil over Duitse algemene voorwaarden dan kunnen we je positie in kaart brengen en samen bezien of Duits of Nederlands recht geldt. Samen kijken we of we je in Nederland kunnen ondersteunen of dat we naar een Duitse partner moeten doorverwijzen.
Nederlandse advocaat voor Duitse algemene voorwaarden
Ben je op zoek naar een Nederlandse advocaat voor Duitse algemene voorwaarden? Ons advocatenkantoor in Amsterdam beschikt over Duitse advocaten die kunnen adviseren over Nederlands recht. Neem gerust vrijblijvend contact op met onze advocaat aansprakelijkheidsrecht.
